علوم آب و خاک

پراکنش پالیگورسکیت و عوامل خاکی مهم مؤثر بر آن در بخشی از خاک‌های استان بوشهر

حسین خادمی

در حالی که گزارش های متعددی از توزیع کانی پالیگورسکیت در خاک های مناطق خشک کشور در سایر استان ها وجود دارد، اطلاعات چندانی از وضعیت حضور و فراوانی این کانی رسی فیبری مهم در خاک های استان بوشهر در دسترس نیست. این پژوهش به منظور بررسی: (1) پراکنش رس پالیگورسکیت و مهم ترین کانی های رسی همراه و (2) رابطه بین میزان نسبی پالیگورسکیت در بخش رس و مهم ترین ویژگی های خاک ها در اراضی شهرستان دشتستان در استان بوشهر انجام شد. با استفاده از تصاویر گوگل ارث منطقه و بازدیدهای صحرایی پنج نوع زمین ریخت شامل سطوح فرسایشی، رخنمون سنگی، تپه های بریده بریده، مخروط افکنه و دشت آبرفتی منطقه شناسایی شده و کانی شناسی رسی دو افق از خاک رخ شاهد هر یک از زمین ریخت ها تعیین شد. نتایج پراش پرتو ایکس و تصاویر میکروسکوپ الکترونی روبشی نشان داد، در خاک های منطقه مطالعاتی که متعلق به رده های انتی سول و اریدی سول هستند کانی فیبری پالیگورسکیت با مقادیر متفاوت در کلیه زمین ریخت ها حضور دارد. همچنین کانی های رسی ایلیت، کلریت، اسمکتیت، ایلیت - کلریت مختلط نامنظم و کائولینیت در خاک های منطقه مطالعاتی حضور دارند. فراوانی نسبی کانی های پالیگورسکیت و اسمکتیت بین سطوح مختلف ژئومرفیک متفاوت است. بدون توجه به نوع زمین ریخت، بیشترین مقدار کانی پالیگورسکیت را افق های جیپسیک و پتروجیپسیک دارند که به شرایط ژئوشیمیایی مناسب این افق ها جهت تشکیل و پایداری کانی پالیگورسکیت بر می شود. همبستگی معنی دار گچ با فراوانی نسبی پالیگورسکیت نشان می دهد، مقدار گچ نسبت به مقدار آهک اهمیت بیشتری در حضور و پراکنش این کانی در خاک های منطقه دارد. این کانی با مقادیر نسبت منیزیم به کلسیم محلول، پ هاش، گچ و منیزیم محلول همبستگی زیاد و معنی داری داشته و این ویژگی ها مهم ترین عوامل تأثیرگذار بر توزیع و تشکیل پالیگورسکیت در خاک های منطقه هستند. ضروریست در مدیریت خاک های منطقه و پیش بینی رفتار آن ها، به کانی شناسی رسی آن ها و به ویژه مقادیر چشمگیر کانی فیبری پالیگورسکیت به طور خاص توجه شود.

ارزیابی اثرات متقابل تنش خشکی و هیدروژل تهیه‌شده برمبنای بیوچار بر رشد، عملکرد و میزان اسانس گیاه دارویی آویشن دنایی

مینا بکی

بهبود راندمان مصرف آب در مناطق خشک و نیمه خشک اهمیت بسیار زیادی دارد. در این پژوهش اثر سه سطح هیدروژل (صفر، 10 و 50 تن در هکتار) و سه رژیم آبیاری (آبیاری کامل، 50 و 70 درصد نیاز آبی گیاه) بر رشد، عملکرد و تولید اسانس گیاه دارویی آویشن دنایی در لایسیمتر مورد بررسی قرار گرفت. فرایند ساخت هیدروژل با استفاده از سدیم آلژینات به عنوان شاخه اصلی پلیمر و همچنین اکریلیک اسید و اکریلامید به عنوان مونومرها و با استفاده از بیوچار تهیه شده از کنجاله کلزا در دمای 300 درجه سانتی گراد انجام شد. نتایج نشان داد که میزان عملکرد و اسانس تولید شده توسط گیاه تحت تأثیر مصرف هیدروژل قرار گرفت. همین طور با افزایش شدت تنش، محتوای اسانس بیشتر شده اما عملکرد اسانس در تیمارهای حاوی تنش آبی نسبت به تیمار بدون تنش کاهش نشان داد. از طرف دیگر مصرف 50 تن در هکتار هیدروژل منجر به 17 درصد افزایش در وزن خشک گیاه و 12 درصد افزایش در میانگین ارتفاع گیاه شد. بر اساس نتایج این پژوهش به نظر می رسد، استفاده از هیدروژل باعث بهبود اکثر ویژگی های گیاه آویشن دنایی در شرایط تنش آبی شود.

بررسی میزان آبشستگی در پایین‌دست سرریزهای عرضی در قوس 90

امین بردبار

در گذشته روش های مختلفی برای کنترل آبشستگی پاشنه ساحل پیشنهاد شده است برای رودخانه های کم عمق (نظیر رودخانه های کوهستانی) از انواع سرریزها استفاده می شود؛ بنابراین در این پژوهش به بررسی توسعه آبشستگی در سازه های cross vane و w-weir برای حفاظت سواحل پرداخته شد. نتایج نشان داد، با نصب سازه w-weir در موقعیت 90 درجه نسبت به موقعیت 30 و 60 درجه به ترتیب شاهد 37/9 و 19/7 درصد کاهش آبشستگی هستیم. همچنین با نصب سازه cross vane در موقعیت 90 درجه نسبت به موقعیت 30 و 60 درجه به ترتیب شاهد 35/4 و 21/2 درصد کاهش آبشستگی هستیم. با افزایش عرض (L/B) (نسبت عرض سازه به عرض فلوم) سازه w-weir از 1/5 به 2، میزان آبشستگی 7/9 درصد کاهش داشته است. همچنین با افزایش عرض (L/B) سازه cross vane از 1/3 به 1/7، میزان آبشستگی 4/7 درصد کاهش داشته است. سازه w-weir به طور متوسط 7/3 درصد آبشستگی کمتری نسبت به سازه cross vane داشته است.

بررسی عددی هیدرولیکی و هیدرودینامیکی جریان عبوری از دریچه‌های سالونی مستطیلی چندگانه با نرم‌افزار Flow 3D

سید محسن سجادی

یکی از سازه های تنظیم سطح آب در مجراهای آبیاری و زهکشی، دریچه های سالونی است که به عنوان سازه تنظیم و کنترل سطح جریان مطرح شده است. در این مطالعه طرح نوینی از این نوع سازه مطرح شده که در آن دریچه ها به صورت جفت در کنار یکدیگر بوده و اصطلاحاً دریچه های سالونی چندگانه نام گرفته اند. هدف از انجام این مطالعه، بررسی پارامترهای مؤثر هیدرولیکی سازه مطرح شده و مقایسه آن در حالتی است که در شرایط یکسان از یک دریچه استفاده شده است. کلیه شبیه سازی ها با ۳ بازشدگی ۳۰، ۴۵ و ۶۰ درجه و 3 دبی ۲۰، ۴۰ و۶۰ لیتر بر ثانیه و با استفاده از نرم افزار Flow 3D مدل سازی شده که در آن از تعداد سلول مش 1000000 و مدل آشفتگی RNG استفاده شده است. نتایج نشان داد که در زمان استفاده از دریچه های سالونی چندگانه، تنش برشی بیشینه نسبت به حالت تک دریچه در تمامی آزمایش ها در بازشدگی ها و دبی های مختلف به طور میانگین 38 درصد کاهش یافته که بیشترین میزان این کاهش مربوط به بازشدگی 45 درجه و دبی 40 لیتر بر ثانیه با مقدار 76 درصد است. همچنین نیروهای وارد بر دریچه در دبی ها و بازشدگی های متفاوت به طور میانگین حدود 150 درصد کاهش خواهد داشت. در بررسی کیفی گردابه های جریان نیز بررسی ها نشان داد، در زمان استفاده از دو دریچه، وسعت گردابه، کشیدگی و قدرت آن نسبت به حالت تک دریچه کاهش یافته و تعداد گردابه ها در مقایسه با زمانی که از تک دریچه استفاده می شود، افزایش می یابد.

پایش و ارزیابی مشخصه‌های شیمیایی - زیستی و تعیین شاخص کمی کیفیت خاک بادامستان‌های چهارمحال‌وبختیاری

صاحب سودائی مشائی

ازآنجاکه پایداری طولانی مدت اکوسیستم های باغی وابسته به حفظ کیفیت خـاک اسـت، آگـاهی از وضـعیت خـاک هـا و بررسی آثار فعالیت های صورت گرفته بر خصوصیات خاک بـسیار مهـم و در مـدیریت بوم نظام مـؤثر است. به منظور بررسی شاخص کیفیت خاک باغات بادام (Prunus dulcis) تحت شیوه¬های مختلف مدیریت شده استان چهارمحال وبختیاری، 40 نمونه خاک مرکب از سه نقطه در هر باغ برداشت شد و در نهایت به 6 گروه (سامان، بن، شهرکرد، کیار، اردل و فارسان) طبقه بندی شدند. برای تعیین شاخص کیفیت خاک، ویژگی خاک شامل pH، EC، کربن آلی کل و محلول در آب، تنفس پایه و ناشی از بستره، جمعیت میکروبی ریزوسفر، فسفر و پتاسیم قابل دسترس خاک مورد تجزیه وتحلیل قرار گرفت. نتایج نشان داد که نحوه مدیریت باغات بادام در مناطق مختلف روی ویژگی های خاک و فرایندهای ارزیابی شده در این مطالعه تأثیر گذاشت. پایش خصوصیات خاک نشان داد که pH بین 7/05 تا 8/48، EC بین 0/23 تا 2/91 دسی زیمنس بر متر، تنفس میکروبی بین 0/44 تا 8/57 میلی گرم CO2 در 100 گرم خاک در روز، کربن آلی 2/09 تا 44/79 گرم بر کیلوگرم، فسفر قابل دسترس بین 1/5 تا 122/3 میلی گرم بر کیلوگرم و پتاسیم قابل دسترس بین 2/91 تا 3038 میلی گرم بر کیلوگرم بود. اجزای شاخص کیفیت خاک شامل جزء شیمیایی، فعالیت میکربی، جمعیت میکروبی و کربن آلی خاک تعیین شد. سهم شوری خاک در کیفیت خاک، به دست آمده با استفاده از تجزیه عاملی، بیشترین (31 %) بود و پس از آن ضریب معدنی شدن کربن میکروبی (27 %)، جمعیت میکروبی ریزوسفری (24 %) و کربن آلی محلول در آب (18 %) بود. مقادیر شاخص کیفیت خاک برای باغ های بادام سامان، بن، شهرکرد، کیار، اردل و فارسان به ترتیب 0/46، 0/40، 0/51، 0/67، 0/54 و 0/37 بود. این مقادیر نشان می دهند که خاک های ارزیابی شده برای تولید بادام در شهرکرد، کیار و اردل مناسب هستند و برای سامان، بن و فارسان نیاز به اقدامات مدیریتی جدی برای بهبود کیفیت خاک و افزایش پایداری این اکوسیستم های کشاورزی وجود دارد.

بررسی آزمایشگاهی اثر طول آستانه در پرتاب‌کننده‌های مثلثی روی آبشستگی در پایین‌دست

علیرضا مسجدی

استفاده از سازه های پرتاب کننده مزایای اقتصادی و ایمنی مناسبی در مقایسه با سایر سازه های مستهلک کننده انرژی دارند. در این پژوهش به منظور بررسی اثر طول آستانه پرتاب کننده مثلثی روی آبشستگی در پایین دست آن، آزمایش هایی در یک فلوم آزمایشگاهی مستطیل شکل از جنس پلاکسی گلاس انجام گرفت. در این پژوهش با استفاده از پرتاب کننده مثلثی با طول و زاویه آستانه و عدد فرود مختلف، آبشستگی در پایین دست پرتاب کننده مثلثی مورد بررسی قرار گرفت. نتایج این پژوهش نشان داد با افزایش طول آستانه در پرتاب کننده مثلثی، استهلاک انرژی در پرتاب کننده مثلثی افزایش یافته و عمق آبشستگی در پایین دست آن کاهش می یابد. همچنین در طول نسبی آستانه 0/21 و زاویه آستانه 45 درجه بیشترین کاهش عمق آبشستگی به میزان 85 درصد دیده شد. به منظور تعیین بیشترین عمق آبشستگی نسبی، رابطه ای ارائه شد که ضریب همبستگی نتایج حاصل از این معادله با نتایج آزمایشگاهی حدود 0/92 است.

پیش‌بینی اثرات تغییر اقلیم و کاربری اراضی بر روی دبی حوضه آبریز رودخانه کشف‌رود با استفاده از مدل SWAT

امیر اسدی وایقان

کیفیت و کمیت آب به دلیل تغییر اقلیم و فعالیت های انسانی به مهم ترین نگرانی کشورهای جهان تبدیل شده است. علاوه براین تغییرات پوشش و کاربری اراضی و اقلیم به عنوان دو عامل مهم و تأثیرگذار بر دبی شناخته شده اند. در این پژوهش از چهار مدل تغییر اقلیم HADGEM2-ES، GISS-E-R، CSIRO-M-K-3-6-0، CNRM-CM5.0 تحت دو سناریوی حدی RCP2.6 و RCP8.5 به عنوان سناریوهای تغییر اقلیم در دوره آینده 2050-2020 استفاده شد. سناریوی کاربری اراضی آینده (2050) با استفاده از الگوریتم CA-Markov در نرم افزار IDRISI با استفاده از نقشه های کاربری زمین در سال های 1983 و 2020 تهیه شد. مدل SWAT به منظور شبیه سازی بهتر فرایندهای هیدرولوژیک در دوره 2012-1984 واسنجی و برای دوره 2019-2013 اعتبارسنجی شد و برای ارزیابی اثرات جداگانه و ترکیبی تغییر اقلیم و کاربری اراضی روی دبی مورداستفاده قرار گرفت. پیش بینی نتایج تأثیرات تغییر اقلیم بر دبی نشان دهنده کاهش دبی در بیشتر مدل ها تحت دو سناریو RCP2.6 و RCP8.5 است. متوسط بیشترین میزان کاهش و افزایش تحت سناریوی RCP2.6 به ترتیب 60 و 30 درصد است. این کاهش چشمگیر پیش بینی شده تحت سناریوی RCP8.5 بیشتر است. بررسی اثرات توأم تغییر اقلیم و کاربری اراضی نشان داد، متوسط کاهش دبی در ماه های اکتبر، نوامبر، دسامبر و ژانویه تحت دو سناریو به ترتیب 2/46 و 58 درصد است. متوسط افزایش دبی تحت سناریوی RCP8.5 ماه های آپریل و می در مدلHadGEM2ES 47 درصد پیش بینی شده است.

اثر متقابل مالچ و سوپرجاذب بر عملکرد و بهره‌وری آب ذرت علوفه‌ای(Zea mays) تحت شرایط کم‌آبیاری در منطقه خرم‌آباد

مهری سعیدی نیا

باتوجه به کمبود منابع آبی، بارش کم و تبخیر بیش از اندازه در کشور، داشتن برنامه دقیق آبیاری و شیوه مدیریتی مناسب، امری ضروری است. حال به منظور بررسی اثر مالچ و سوپرجاذب، پژوهشی در شهر خرم آباد و در سال 1401 به صورت فاکتوریل با طرح پایه کاملاً تصادفی در سه تکرار انجام شد. فاکتور اول تیمار آب آبیاری در چهار سطح شامل آبیاری بر اساس وجود تأمین 100 درصد نیاز آبی (I100)، تأمین 80 درصد نیاز آبی (I80)، تأمین 60 درصد نیاز آبی (I60) و تأمین 40 نیاز آبی (I40) گیاه بود. فاکتور دوم نیز شامل مواد اصلاحی مالچ گیاهی (M)، سوپرجاذب (S) و تیمار شاهد (I) بودند. نتایج پژوهش نشان داد که بیشترین میزان عملکرد تر، عملکرد خشک و ارتفاع بوته مربوط به تیمار I100-M بود که به ترتیب برابر52/89 تن در هکتار، 29/42 تن در هکتار و 2/27 متر به دست آمد. بیشترین مقدار بهره وری تر و بهره وری بیولوژیک از آن I40-S بود که به ترتیب برابر 14/24 کیلوگرم علوفه تر به ازای یک مترمکعب آب و 4/75 کیلوگرم ماده خشک به ازای یک مترمکعب آب محاسبه شد. کمترین میزان عملکرد تر و خشک مربوط به I40-M بود و کمترین بهره وری تر نیز مربوط به تیمار I100- S بود. به طورکلی ماده اصلاحی مالچ در تیمار های با تنش آبی کمتر، عملکرد بهتری داشت، ولی با افزایش میزان تنش آبی، عملکرد تیمار های حاوی مالچ کاهش یافت. ماده اصلاحی سوپرجاذب نیز در تیمارهای آبیاری کامل یا با تنش کمتر، عملکرد کمتری را نشان داد، ولی با افزایش میزان تنش نتیجه بهتری را رقم زد.

ارزیابی کیفیت آب‌های سطحی حوضه رودخانه گرگانرود برای مصارف مختلف با رویکرد شاخص کیفیت آب کانادا (CCME)

آرش زارع گاریزی

خصوصیات کیفی آب از مؤلفه هایی است که لحاظ آن در برنامه ریزی های مربوط به مدیریت منابع آب، ارزیابی سلامت حوضه های آبخیز و همچنین اعمال تغییرات مدیریتی ضرورت دارد. هدف از این تحقیق، ارائه یک تصویر کلّی از وضعیت کیفیت آب های سطحی در حوضه رودخانه گرگانرود برای استفاده در طرح ها و برنامه های مدیریت آبخیز است. بدین منظور از داده های ثبت شده تعدادی از متغیرهای فیزیکوشیمیایی آب (شامل آنیون ها و کاتیون های اصلی، TDS، EC، SAR، pH و سختی کل) در 25 ایستگاه هیدرومتری و شاخص کیفیت آب کانادا (CCME) برای ارزیابی استفاده شد. نتایج ارزیابی کیفیت آب برای مصارف شرب، کشاورزی و صنعت نشان داد که به طور کلی، میانگین شاخص کیفیت آب در سرشاخه ها و مناطق مرتفع، بیشتر از مناطق پایین دست و نزدیک به خروجی حوضه است. فرایندهای ژئوشیمیایی و اضافه شدن انواع آلاینده به آب در مسیر حرکت آب از سرشاخه ها تا خروجی حوضه باعث کاهش کیفیت آب شده است. بالاترین کیفیت آب در سطح حوضه برای ایستگاه های کبودوال و شیرآباد و پایین ترین در ایستگاه باغه سالیان ارزیابی شده است. در مورد کیفیت آب برای مصرف شرب، از بین متغیرهای منتخب برای ارزیابی، متغیرهای سختی، بی کربنات و کلرید، عوامل تنزل کیفیت آب در سرشاخه ها و مناطق بالادست حوضه تشخیص داده شد. امّا به سمت پایین دست حوضه، با افزایش آلاینده هایی مانند TDS، سولفات و سدیم، کیفیت آب رودخانه به شدت کاهش پیدا کرده و در وضعیت نسبتاً ضعیف تا ضعیف قرار گرفته است. کیفیت آب برای مصارف کشاورزی در اکثر ایستگاه های حوضه (حدود 60% ایستگاه ها) در طبقه عالی قرار دارد و عامل محدودکننده ای از منظر کیفی وجود ندارد. تنها در 3 ایستگاه در نزدیکی خروجی حوضه میزان بالای کلرید، SAR و هدایت الکتریکی باعث شده کیفیت آب برای مصارف کشاورزی در طبقه نسبتاً ضعیف تا ضعیف قرار گیرد. در خصوص کیفیت آب برای مصارف صنعتی، تنها 28% از ایستگاه های هیدرومتری که در سرشاخه ها قرار دارند، در وضعیت خوب ارزیابی شده است. سختی آب، اسیدیته و TDS مهم ترین عوامل تنزل کیفیت آب برای مصارف صنعتی در مناطق بالادست حوضه و کلرید و سولفات عوامل کاهش کیفیت آب در پایین دست حوضه هستند. نتایج این تحقیق می تواند به برنامه ریزی های مدیریت منابع آب، آبخیزداری و منابع طبیعی در حوضه گرگانرود کمک نماید. امّا در بخش صنعت و به ویژه بهداشت و سلامت نیاز به بررسی های تفصیلی تر، با درنظرگرفتن برخی دیگر از متغیرهای مهم کیفیت آب (مانند نیترات، کلیفرم کل، کلیفرم روده ای و...) است.

تأثیر آبیاری با پساب فاضلاب تصفیه‌شده بر خواص شیمیایی خاک تحت کشت گیاهان پوششی (مطالعه موردی: شهر پرند)

سید محسن کاشی

کاهش منابع آب باتوجه به مسئله تغییر اقلیم جهانی و رشد جمعیت یکی از بحرانی ترین مسائل پیش روی طراحان و برنامه ریزان توسعه فضاهای سبز در شهرها است. در برابر این چالش ها، نیاز فوری به بهبود کارایی مصرف آب و استفاده زنجیره ای از منابع آب با گزینه های مناسب وجود دارد. در این راستا باتوجه به حجم قابل توجه پساب های شهری، استفاده مجدد از آن در آبیاری فضای سبز، از دیدگاه مدیریت منابع آب از نظر زیست محیطی و اقتصادی اهمیت دارد. به همین منظور در این پژوهش تأثیر پساب فاضلاب تصفیه خانه شهر پرند بر خصوصیات شیمیایی خاک تحت کشت سه نوع گیاه پوششی (فرانکینیا (FR)، فستوکا آبی (FE)، دایکوندرا (DI)) در بستری با خاک لومی شنی بررسی می شوند. این مطالعه به صورت یک آزمایش فاکتوریل بر پایه طرح کاملاً تصادفی با استفاده از اختلاط آب و پساب در 4 سطح با تیمارهای آبیاری صفر (شاهد)، 50، 75 و 100 درصد نسبت به آب شیرین و 3 تکرار مورد بررسی قرار گرفت و سپس خصوصیات شیمیایی خاک مانند pH، EC، OC، Na، Cl، Ca، Mg مورد ارزیابی قرار گرفتند. نتایج به دست آمده از پارامترهای آنالیز شیمیایی خاک نشان داد که مقدار pH در تمامی تیمارهای دارای پساب نسبت به شاهد کاهش یافت که این مقدار کاهش در هیچ تیماری معنی دار نشد. مقـادیر EC و Cl در تمامی گیاهان دارای افزایش بوده که این مقادیر در تیمارهای FR100 به ترتیب با افزایش حدود 195 و 561 درصدی نسبت به شاهد و در تیمار FE100 به ترتیب با افزایش حدود 54 و 162 درصدی در سطح احتمال 5 درصد معنی دار شد. مقدار OC در تیمار FR100 با افزایش حدود 41 درصدی نسبت به تیمار شاهد معنی دار شد؛ اما در سایر گیاهان این نسبت در هیچ تیماری معنی دار نشد. بیشترین مقدار Mg در تیمار FR50 به مقدار 30/27 بوده که دارای اثر معنی دار نسبت به سایر تیمارها است. مقدار Na و Ca در تیمار FR100 به ترتیب با افزایش حدود 343 درصدی و 130 درصدی نسبت به تیمار شاهد معنی دار شد، در حالی که در گیاهان FE و DI این نسبت در هیچ تیماری معنی دار نشد.

ارزیابی زهکش لانه‌موشی و مدیریت کود نیتروژن بر زه‌آب کشت کلزا در اراضی شالیزاری

مریم نوابیان

کشت کلزا به عنوان کشت دوم در غالب اراضی شالیزاری استان گیلان، نیازمند احداث سامانه های زهکشی است. زهکشی لانه موشی به عنوان یک روش زهکشی کم هزینه، کم عمق، متناسب با شرایط کشت برنج و با قابلیت اجرای آسان تر نسبت به زهکش های لوله ای، می تواند یک راهکار در توسعه کشت دوم گیاهان باشد. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی زهکش لانه موشی و مدیریت کود نیتروژن بر کمیت و کیفیت زه آب در مزرعه تحقیقاتی دانشگاه گیلان انجام شد. در این راستا آزمایشی تحت دو تیمار زهکشی و کود نیتروژن انجام شد. در تیمار زهکشی سطوح شامل 1- زهکشی لانه موشی سنتی و 2- زهکشی لانه موشی پرشده با شن و در تیمار کود دو سطح شامل 180 و 240 کیلوگرم کود نیتروژن در هکتار در سه تکرار مدنظر قرار گرفت. پس از هر بارش در طول دوره رشد گیاه، از زه آب زهکش ها نمونه برداری شد و پارامترهای هدایت الکتریکی، اسیدیته، کل جامدات معلق، فسفر کل، کدورت، غلظت های آمونیوم، کلراید، نیتریت، نیترات، فسفات و سولفات اندازه گیری شدند. همچنین در هنگام بارندگی و پس از آن دبی خروجی از زهکش ها و سطح ایستابی توسط پیزومترها اندازه گیری شدند. مقایسه میانگین اسیدیته و کل جامدات معلق نشان داد که بیشترین آن ها به ترتیب با 7/49 و 281/25 میلی گرم بر لیتر به ترتیب در زهکش لانه موشی پرشده با شن و زهکش لانه موشی سنتی و تیمار کودی 180 به دست آمد. بیشترین میانگین هدایت الکتریکی و کدورت به ترتیب به میزان 651 میکروموس بر سانتی متر در زهکش لانه موشی سنتی و تیمار کودی 240 و با 67/76 ان تی یو در زهکش لانه موشی سنتی و تیمار کودی 180 مشاهده شد. نتایج آنالیز آماری نشان داد که اثر تیمار زهکشی بر مقادیر آمونیوم، نیتریت، نیترات، فسفات و فسفر کل معنی دار نبود. دبی خروجی از زهکش لانه موشی سنتی 49 درصد کمتر از زهکش لانه موشی پرشده با شن بود. زهکش لانه موشی سنتی و پرشده با شن توانستند به ترتیب با ضریب عکس العمل میانگین در طول دوره رشد 0/8 و 0/83 بر روز باران را تخلیه نمایند. باتوجه به سرعت تخلیه آب، دبی زه آب و عدم معنی داری غالب پارامترهای کیفی میان تیمارهای زهکشی، زهکشی لانه موشی پر شده با شن برای توسعه کشت کلزا در اراضی شالیزاری توصیه می شود.

ارزیابی کارایی آون مزرعه‌ای برای اندازه‌گیری سریع مقدار رطوبت جرمی خاک

حسین عسگرزاده

این پژوهش تابستان سال 1400 به منظور ارزیابی و اعتبار سنجی مقادیر رطوبت جرمی خاک اندازه گیری شده توسط دستگاه آون مزرعه ای انجام شد. برای این کار ده نوع خاک با شوری عصاره اشباع کمتر از dS m-1 4 (غیرشور) و سه نوع خاک شور در محدوده دریاچه ارومیه بررسی شدند. برای هر خاک کرتی با ابعاد m 2 × m 1 آماده شد و ثبت داده های رطوبت جرمی و اندازه گیری ویژگی های فیزیکی و شیمیایی در آن انجام شد. مقادیر رطوبت جرمی (θm) اندازه گیری شده با آون مزرعه ای (θmFO) با مقادیر رطوبت جرمی اندازه گیری شده با آون آزمایشگاهی (θmLO) در دمای °C 105 به مدت 24 ساعت (به عنوان روش مرجع) مقایسه شد. دماهای 120، 140 و °C 160 با سه مدت زمان 10، 15 و 20 دقیقه برای خشک کردن نمونه های خاک در آون مزرعه ای مورداستفاده قرار گرفت. در هر سه دما، مقادیر θmFO زمانی که نمونه خاک به مدت 15 یا 20 دقیقه در کوره آون مزرعه ای قرار می گرفت، هم خوانی نزدیکی با مقادیر θmLO داشت. روابط خطی معنی داری بین مقادیر θmFO و θmLO استخراج شد که شیب آن ها بسیار نزدیک به 1 بود. مقادیر عرض از مبدأ روابط قابل چشم پوشی بوده و پراکنش داده ها اطراف خط یک به یک به صورت متقارن بود. تأثیرپذیری اندک اندازه گیری مقدار رطوبت خاک به این روش از مقدار ماده آلی، مقدار رس، شوری و چگالی ظاهری خاک، مزیتی کاربردی برای روش آون مزرعه ای است. یافته های این پژوهش مؤید کارآمدی آون مزرعه ای برای اندازه گیری سریع و قابل اطمینان مقدار رطوبت در خاک های مختلف است.