علوم آب و خاک

بارندگی شش ماهه سرد مناطق مرکزی و جنوب غربی ایران و ارتباط آن با پدیده ال نینیو نوسانات جنوبی

سید محمدجعفر ناظم السادات

در این پژوهش میزان تأثیر پدیده ال نینیو نوسانات جنوبی بر بارندگی شش ماهه سرد استان های اصفهان، فارس، خوزستان، چهارمحال و بختیاری، بوشهر و کهگیلویه و بویراحمد (22 ایستگاه) ارزیابی شد. نتایج نشان داد که وقوع لانینا موجب کاهش 20 تا 50 درصدی بارندگی در استان های بوشهر، کهگیلویه و بویراحمد و جنوب فارس شد. در دیگر استان های مورد بررسی، این پدیده تغییر چندانی در بارندگی شش ماهه سرد سال ایجاد نکرد. برخلاف لانینا، وقوع ال نینیو موجب افزایش 20 تا 70 درصدی این بارندگی در بیشتر ایستگاه ها شد، که مقدار این افزایش به موقعیت جغرافیایی ایستگاه ها بستگی داشت. مشخص شد، در حالی که بیشتر ترسالی های شدید در منطقه مورد بررسی در شرایط ال نینیو بوده است، احتمال وقوع خشک سالی شدید در این حالت در عموم ایستگاه ها صفر تا 25 درصد می باشد. هم چنین، درصد وقوع خشک سالی شدید در شرایط لانینا در غالب ایستگاه ها بسیار کم بوده، و تنها در استان خوزستان و نواحی جنوبی استان فارس به 50% افزایش می یابد.

کنترل و کاهش آب‌ شستگی موضعی در پایه‌های پل با مقاطع مستطیلی گرد گوشه با استفاده از شکاف

منوچهر حیدرپور

استفاده از شکاف در پایه پل ها یکی از روش های نوین در کنترل آب شستگی موضعی است. در این پژوهش، با به کارگیری 20 مدل آزمایشگاهی، کنترل آب شستگی موضعی در یک پایه پل در شرایط آب زلال بررسی شد. مدل ها شامل یک پایه استوانه ای بدون شکاف و چهار پایه استوانه ای شکاف دار، سه پایه مستطیلی پیشانی گرد بدون شکاف و 12 پایه مستطیلی شکاف دار هستند. طول شکاف ها برابر عرض (قطر) پایه و دو برابر آن انتخاب شده و در دو موقعیت نزدیک بستر و نزدیک سطح آب قرار دارند. نتایج آزمایش ها نشان می دهد که برای پایه استوانه ای، شکاف هایی با طولی معادل قطر پایه و دو برابر آن، در حالی که نزدیک سطح آب قرار گرفته باشند، تأثیری بر آب شستگی نهایی ندارند. هم چنین، نتایج نشان می دهد که برای کلیه مدل هایی که در این پژوهش تحت شرایط معین آب زلال آزمایش شده اند، حداکثر کاهش آب شستگی، به وسیله شکاف هایی با اندازه دو برابر عرض (قطر) پایه و موقعیت نزدیک بستر اتفاق می افتد. کارایی شکاف در کنترل آب شستگی موضعی نیز برای یک پایه مستطیلی پیشانی گرد بیشتر از یک پایه استوانه ای، برای حالتی که قطر پایه استوانه ای برابر عرض پایه مستطیلی پیشانی گرد است، می باشد.

برآورد کارایی تولیدکنندگان سیب استان خراسان

سیاوش دهقانیان

در این پژوهش با استفاده از داده های حاصل از 212 تولید کننده سیب استان خراسان، کارایی تولید کنندگان بررسی شد. یافته های پژوهش برآورد میانگین کارایی فنی، تخصیصی و اقتصادی را به ترتیب 31، 28 و 9 درصد، و برای افزایش کارایی پتانسیل زیادی را نشان داد. هم چنین، معلوم شد سن باغدار و تحصیلات با تأثیر مثبت، و ریسک گریزی با تأثیر منفی، بر کارایی فنی مؤثر بوده است. با توجه به یافته ها، کاهش ضایعات سیب، استفاده بهینه از نهاده ها، ارائه خدمات فنی- ترویجی و بیمه سیب برای افزایش کارایی پیشنهاد شده است.

تکثیر درون شیشه‌ای نیشکر (Saccharum officinarum)

علی اکبر رامین

به منظور ریزتکثیری گیاه نیشکر ریزنمونه هایی از نوک ساقه و جوانه های جانبی به کار رفت. شست شوی ریزنمونه ها از چهار رقم نیشکر به نام های CP-48-103، CP-57-614، CP-69-1062 و NCO-310 با الکل اتانول 75 درصد برای یک دقیقه، و سپس ضدعفونی با محلول 5/1 درصد هیپوکلریت سدیم یا کلسیم برای مدت 15 دقیقه، به طور معنی داری (P<0/05) موجب کاهش آلودگی ریزنمونه ها در محیط کشت شد. استفاده از محیط کشت موراشیگ و اسکوگ (MS) جامد و مایع برای رشد گیاهچه در شیشه به همراه یک میلی گرم در لیتر ایندول بوتیریک اسید (IBA)، یک میلی گرم در لیتر کینتین، 100 میلی گرم در لیتر میواینوزیتول، یک میلی گرم در لیتر تیامین هیدروکلراید و دو درصد ساکارز، به طور معنی داری (P<0/05) نسبت به محیط MS با نصف غلظت نمک و هورمون و غیره برتری داشت. هم چنین، به منظور افزایش شاخساره در کشت درون شیشه ای، با کاربرد دو نوع محیط کشت جامد و مایع کامل MS همراه با یک میلی گرم در لیتر IBA، دو میلی گرم در لیتر کینتین و یک میلی گرم در لیتر بنزیل آمینو پیورین (BAP)، بیشترین شاخساره به دست آمد. گیاهچه های تولیدی در محیط غذایی شنک و هیلدبرانت (SH) همراه با پنج میلی گرم در لیتر IBA و یک میلی گرم در لیتر کینتین ریشه دادند. در تیماری که از ذغال فعال شده در محیط کشت SH استفاده شد نیز درصد زیادی از گیاهان ریشه دار شده، و وزن تر و شمار ریشه های بیشتری، در مقایسه با محیط کشت بدون ذغال فعال به دست آمد.

آثاری از تغییر آب و هوای دیرینه کواترنر موجود در برخی پارینه خاک‌های دو منطقه اصفهان و امام‌قیس چهارمحال و بختیاری

شمس الله ایوبی

پژوهش در پارینه خاک ها کاربرد زیادی در بررسی وضعیت بوم شناسی و اقلیمی گذشته زمین دارد. از سوی دیگر، شناسایی پارینه خاک ها نقش مهمی در انجام بهتر بررسی های نقشه برداری خاک و تصمیم گیریهای مدیریتی دارد، زیرا ویژگی های این خاکها با خاکهای جوانتر متفاوت است. پارینه خاکها شامل خاکهایی هشتند که در شرایطی متفاوت با شرایط محیطی کنونی تشکیل شده، یا زیر یک سری رسوبات جوانتر دفن شده اند، و یا روی یک سطح باقی مانده اند. این خاکها در نواحی ایران مرکزی و زاگرس پراکندگی چشم گیر دارند. در شناسایی پارینه خاکها ویژگیها و عامل های مختلف مورفولوژیک، فیزیکی، شیمیایی، کانی شناس و میکرومورفولوژیک مفیدند. در این پژوهش ویژگیهای مورفولوژیک و برخی پارامترهای فیزیکی و شیمیایی پارینه خاکهای دو منطقه اصفهان و اما قیس چهارمحال و بختیاری، به منظور شناخت شرایط خاک سازی و محیطی گذشته بررسی شد. نیم رخهای مورد بررسی روی زمین ریخت های مختلف شامل مخروط افکنه آبرفتی، دشت قدیمی بریده شده و رسوبات آبگیر قدیمی قرار گرفته اند. نتایج نشان داد که در منطقه سگزی اصفهان رسوب بر جای مانده از یک آبگیر قدیمی شامل لایه ای سیاه رنگ سرشار از ماکروفسل است که گویای شرایط پر آب (آب شیرین تا لب شور) دیرینه می باشد. لایه بندی مختلف با توزیع اندازه ذرات متفاوت نشانه تغییر در شرایط رسوب گذاری گذشته است. پوشش های رسی و آهکی قوی روی خاک دانه ها و ذرات اولیه نیم رخ سپاهان شهر اصفهان با 100 میلیمتر بارندگی سالیانه، خبر از شرایط مرطوب تر گدشته منطقه می دهد. در نیم رخ اما قیس چهارمحال و بختیاری، پارینه خاک دفن شده غنی از پوسته های رسی و بدون آهک و درصد کاتیون های بازی خیلی کم دیده می شود. بر پایه روابط میان میزان بارندگی و نسبت کاتیون های مختلف، میزان بارندگی در گذشته منطقه تا و دو برابر فعلی برآورد شده است. در مجموع، نیم رخهای مورد بررسی نشان می دهد که اواخر پلئیستوسن رطوبت مؤثر در مناطق ایران مرکزی و زاگرس بیش از امروز بوده است.

نحوه تشکیل و میکرومورفولوژی اریدی‌سول‌هال گچی و نمکی منطقه نوق رفسنجان در ارتباط با سطوح ژئومورفولوژی

محمدهادی فرپور

اریدی سول های گچی از اهمیت و گسترش فراوانی در محیط های خشک و نیمه خشک برخوردارند. هم چنین، ارتباط نزدیکی بین موقعیت ژئومورفولوژی و نحوه تشکیل و تکامل خاک وجود دارد. مهم ترین اهداف این پژوهش، بررسی نحوه تشکیل و طبقه بندی خاک های گچی و نیز تعیین ارتباط بین فرم بلوری میکروسکوپی و ماکروسکوپی گچ و موقعیت ژئومورفولوژی در منطقه رفسنجان است. منطقه مورد بررسی با بارندگی حدود 60 میلی متر در منطقه نوق و در 30 کیلومتری شمال رفسنجان قرار دارد. از میان پروفیل های بررسی شده، هفت پروفیل به عنوان شاهد انتخاب شد. نمونه های خاک تحت آزمایش های پراش پرتو ایکس، میکرومورفولوژی، فیزیکی و شیمیایی و میکروسکوپ الکترونی روبشی (SEM) قرار گرفتند. سطوح ژئومورفولوژی پدیمنت سنگی کنونی، که در حقیقت، سواحل دریاچه های بسته قدیمی ایران مرکزی هستند، محل تجمع گچ بوده، به عنوان منشأ گچ در منطقه به حساب می آیند. آویزه های بزرگ گچی و نیز اشکال میکروسکوپی صفحه ای، عدسی، کرمی شکل و صفحات در هم قفل شده گچی در پدیمنت سنگی دیده می شود. به طرف پایین شیب (پدیمنت پوشیده) از میزان گچ و اندازه آویزه ها کاسته می شود. خاک واقع بر سطح حد واسط پدیمنت و پلایا دارای بلورهای عدسی و صفحات در هم قفل شده گچی می باشد. روی خاک شور موقعیت پلایا در مرکز دشت، سطوح پف کرده رسی دیده می شود. اشکال عدسی و کرمی شکل در جهت شیب افزایش یافته است، و در پلایا گچ به صورت ریزبلورین است. در سطح خاک پدیمنت سنگی واقع در غرب منطقه، مقادیر زیادی گره های نرم گچی مشاهده می شود. به علاوه، شکل دوکی گچ و نیز بلورهای پالیگورسکیت در این موقعیت دیده می شود. باد نقش مهمی در تشکیل و تکامل پروفیل واقع بر پدیمنت سنگی ایفا کرده است. ارتباط نزدیکی بین مورفولوژی گچ و موقعیت ژئومورفولوژی در منطقه یافت شد.

اثر لجن فاضلاب و pH خاک بر قابلیت جذب عناصر کم‌مصرف و فلزات سنگین

سکینه واثقی

افزودن لجن فاضلاب به مقدار زیاد به خاک باعث انباشته شدن عناصر سمّی در خاک می شود. هدف این پژوهش گلخانه ای بررسی تأثیر لجن فاضلاب بر قابلیت جذب عناصر کم مصرف و فلزات سنگین در خاک های با pH متفاوت بود. این پژوهش به صورت آزمایش فاکتوریل در چارچوب طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار انجام شد. تیمارها شامل لجن فاضلاب در مقادیر صفر، 50، 100 و 200 تن در هکتار، و خاک، شامل خاک های رشت (8/6= pH) ، لنگرود (8/4= pH)، لاهیجان (7/5= pH) و اصفهان (9/7= pH) بود که زیر کشت گیاه ذرت (Zea mayz) قرار گرفتند. لجن فاضلاب باعث افزایش معنی دار مقدار قابل استخراج (به روش DTPA) آهن، روی، مس، سرب، کادمیم و نیکل در هر چهار خاک شد. این افزایش متناسب با افزایش مقدار لجن بود. مقدار عناصر فوق در خاک لنگرود به دلیل اسیدی بودن بیشترین، و در خاک اصفهان به دلیل قلیایی بودن کمترین بود. افزودن لجن فاضلاب به خاک باعث افزایش رشد گیاه و نیز افزایش مقدار جذب فلزات در اندام هوایی ذرت گردید، که متناسب با کاهش pH خاک بود. با توجه به این که استفاده از لجن فاضلاب به عنوان کود آلی در خاک، به ویژه خاک های اسیدی، ممکن است باعث افزایش قابلیت جذب فلزات سنگین حتی تا حد سمّیت گردد، بنابراین مقدار افزودن لجن فاضلاب به خاک باید بر اساس مقدار افزایش میزان قابل جذب این فلزات در خاک ارزیابی گردد.

تخمین گنجایش تبادل کاتیونی خاک با استفاده از برخی ویژگی‌های فیزیکوشیمیایی خاک

فرشید نوربخش

گنجایش تبادل کاتیونی (CEC) از مهم ترین ویژگی های شیمیایی خاک است که کیفیت خاک ها را از جنبه های مختلف تحت تأثیر قرار می دهد. CEC در برآورد پتانسیل خطر فلزات سنگین و برخی آلاینده های آلی کاتیونی نیز مؤثر است، و یکی از مهم ترین پارامتر های ورودی در بسیاری از مدل های کامپیوتری، از جمله مدل EPIC است. روش های آزمایشگاهی که در اندازه گیری این ویژگی به کار می روند معمولاً وقت گیر و مشکل اند. از این رو، داشتن مدلی که بتواند CEC خاک را از روی دیگر ویژگی های خاک تخمین بزند ضروری است. در این پژوهش رابطه CEC (به عنوان متغیر تابع) با درصد اندازه ذرات، درصد مواد آلی و pH خاک (به عنوان متغیرهای مستقل) بررسی گردید. این بررسی با استفاده از اطلاعات 464 نمونه خاک از افق های مختلف صورت گرفت. نتایج نشان داد CEC خاک ها با درصد شن هم بستگی معکوس (*** 389/0- = r)، و با درصد مواد آلی (*** 772/0= r)، درصد رس (*** 391/0= r) و درصد سیلت (*** 233/0= r) هم بستگی مستقیم دارد. میان CEC و pH خاک ها ارتباط معنی داری دیده نشد. جدا سازی خاک ها به افق های A، B و C نشان داد سهم رس و مواد آلی در CEC افق های مختلف یکسان نیست. جدا کردن خاک های اریدی سول و انجام هم بستگی های چند متغیره، در مقایسه با کل خاک ها، تخمین دقیق تری به دست نیاورد. جدا سازی خاک های اسیدی و انجام هم بستگی های چند متغیره نشان داد که در این خاک ها ماده آلی مهم ترین عامل مؤثر بر CEC خاک است.

شکل‌های مختلف فسفر در برخی خاک‌های آهکی استان فارس و رابطه آنها با ویژگی‌های فیزیکوشیمیایی خاک

شهرام محمود سلطانی

شناخت شکل های مختلف فسفر خاک در ارزیابی وضعیت فسفر خاک و نیز پیدایش و حاصل خیزی خاک مهم است. بدین منظور، مقدار و توزیع فسفر در شکل های مختلف معدنی و آلی در 39 نمونه خاک استان فارس بررسی شد. خاک ها به طور دنباله ای برای تعیین شکل های معدنی فسفر عصاره گیری شدند. میزان فسفر کل خاک ها بین 254 و 1176 میلی گرم در کیلوگرم خاک متغیر، و در خاک های با بافت سبک (با میانگین 482 میلی گرم در کیلوگرم) کمتر از خاک های با بافت سنگین (با میانگین 690 میلی گرم در کیلوگرم) بود. فسفر معدنی 73 درصد و فسفر آلی 27 درصد از فسفر کل را شامل می شد. فسفات های کلسیم با میانگین 424 میلی گرم در کیلوگرم (71 درصد فسفر معدنی)، شکل غالب فسفر خاک بود. تجزیه رگرسیونی ساده نشان داد روابط مثبت و معنی داری میان فسفر آلی، فسفات های کلسیم و فسفات های آهن-آلومینیم با درصد رس و گنجایش تبادل کاتیونی خاک برقرار است. تجزیه رگرسیونی چند متغیره نشان داد هنگامی که بعضی از ویژگی های خاک همچون درصد رس، گنجایش تبادل کاتیونی خاک و کربنات کلسیم معادل با هم وارد مدل شدند، ضریب هم بستگی مدل به طور معنی داری افزایش یافت. گرچه مدل رگرسیونی معنی دار (P<0.05) بود، سهم نسبی هر یک از ویژگی های خاک در تغییرات فسفات های آهن-آلومینیم چندان چشم گیر نبود.

تأثیر تاریخ کاشت زودهنگام بهاره و تابستانه بر صفات زراعی ژنوتیپ‌های بزرک با کیفیت روغن خوراکی در اصفهان

قدرت الله سعیدی

به منظور بررسی صفات زراعی و پتانسیل عملکرد بزرک (Linum usitatissimum L) با کیفیت روغن خوراکی به عنوان یک محصول دوم پس از برداشت گندم و جو در منطقه اصفهان، در سال 1379، در مزرعه پژوهشی دانشکده کشاورزی دانشگاه صنعتی اصفهان، ژنوتیپ های مختلف در آزمایش های مجزا و در تاریخ های کاشت زودهنگام بهاره (18 فروردین) به عنوان شاهد و تابستانه (25 تیر) با استفاده از طرح بلوک کامل تصادفی ارزیابی شدند. نتایج نشان داد که کاشت تابستانه به طور چشم گیر و معنی داری کاهش شمار گیاهچه در واحد سطح، شمار روز تا 50% گل دهی و عملکرد دانه، ولی تأخیر در رسیدگی را موجب گردید. بر اساس میانگین ژنوتیپ ها، عملکرد دانه در تاریخ های کاشت اول و دوم به ترتیب 1472 و 213 کیلو گرم در هکتار بود. ژنوتیپ ها نیز از لحاظ شمار گیاهچه در واحد سطح، شمار روز تا 50% گل دهی و دوره رسیدگی در هر دو تاریخ کاشت، و برای عملکرد دانه در تاریخ کاشت اول، تفاوت معنی دار داشتند. کاشت تابستانه هم چنین سبب کاهش عملکرد دانه در بوته، شمار کپسول در بوته، وزن صد دانه و افزایش شمار دانه در کپسول گردید، ولی مقادیر آنها معنی دار نبود. برای کلیه این صفات در هر دو تاریخ کاشت، ولی برای شمار دانه در کپسول در تاریخ کاشت اول، بین ژنوتیپ های مختلف تفاوت معنی دار وجود داشت. اثر متقابل ژنوتیپ و تاریخ کاشت برای شمار دانه در کپسول و وزن صد دانه معنی دار بود، و تأخیر در کاشت باعث افزایش یا کاهش این صفات در برخی از ژنوتیپ ها شد. نتایج تجزیه رگرسیون، ضرایب هم بستگی و ضرایب مسیر نشان داد که در هر دو تاریخ کاشت، شمار کپسول در بوته، و به دنبال آن شمار دانه در کپسول و وزن صد دانه، اجزای اصلی عملکرد دانه در بوته هستند. شمار کپسول در بوته به عنوان مهم ترین جزء، بیشترین مقدار (حدود 80%) از تنوع موجود برای عملکرد دانه در بوته را موجب گردید. شمار گیاهچه در واحد سطح نیز از طریق اثر غیر مستقیم و منفی شمار کپسول در بوته، بر عملکرد دانه در بوته تأثیر داشت.

تأثیر استفاده از مقادیر افزایشی کنجاله پنبه دانه در جیره، بر عملکرد جوجه‌های گوشتی در سنین مختلف

عباسعلی قیصری

به منظور بررسی اثر استفاده از مقادیر افزایشی کنجاله پنبه دانه بر عملکرد جوجه های گوشتی در سنین مختلف، آزمایشی به صورت طرح کاملاً تصادفی با چهار تیمار و پنج تکرار اجرا شد. تیمارهای مختلف شامل صفر، 5/3، 7 و 5/10 درصد کنجاله پنبه دانه در سن 7-21 روزگی بود. در طی دوره رشد (21-42 روزگی) مقادیر فوق به ترتیب صفر، 7، 14 و 21 درصد، و برای دوره پایانی (42-56 روزگی) نیز به ترتیب صفر، 14، 21 و 21 درصد بود. در این آزمایش از 260 قطعه جوجه گوشتی یک روزه آرین استفاده شد، که تا آغاز آزمایش (7 روزگی) به صورت گروهی روی بستر پرورش یافتند. در سن هفت روزگی جوجه ها به 20 گروه 13 قطعه ای تقسیم، و هر پنج گروه به طور تصادفی به یکی از جیره های آزمایشی اختصاص داده شدند. جیره های آزمایشی بر اساس توصیه (NRC 1994) و به صورت هم انرژی و هم پروتئین تنظیم گردید. وزن جوجه ها به صورت هفتگی و شاخص های افزایش وزن، مصرف خوراک و ضریب تبدیل غذا در مراحل مختلف پرورش و کل دوره اندازه گیری و محاسبه شد. تجزیه فیزیکی لاشه در پایان دوره آزمایش در سن 56 روزگی انجام شد. استفاده از مقادیر مختلف کنجاله پنبه دانه و افزایش آن در سنین مختلف بر شاخص های وزن بدن، افزایش وزن، ضریب تبدیل خوراک و بازده لاشه اثر معنی داری نداشت. افزایش مقدار کنجاله پنبه دانه در جیره در طی دوره 7-21 روزگی باعث افزایش معنی دار مصرف خوراک شد (P<0.05)، ولی در سایر دوره ها و کل دوره پرورش تأثیر معنی داری بر مصرف خوراک جوجه ها نداشت (05/0>P). افزایش مقدار کنجاله پنبه دانه تأثیر معنی داری بر درصد چربی محوطه شکمی، جگر، لوزالمعده و دستگاه گوارش نداشت (P<0.05). به طور کلی، نتایج این پژوهش نشان داد که می توان از کنجاله پنبه دانه به میزان 7، 14 و 21 درصد جیره، به ترتیب در دوره آغازین، رشد و پایانی، بدون داشتن تأثیر سوء بر عملکرد و بازده لاشه جوجه های گوشتی استفاده کرد.

اثر میزان انرژی و زمان تعویض جیره‌های پیش‌دان به پس‌دان بر عملکرد تولیدی جوجه‌های گوشتی با وزن کمتر از دو کیلوگرم

شهریار مقصودلو

در یک طرح کاملاً تصادفی به صورت فاکتوریل 3×3 و با 5 تکرار 10 قطعه ای، 450 جوجه خروس یک روزه آرین با سه میزان انرژی جیره (2800، 3000 و 3200 کیلوکالری انرژی قابل متابولیسم در کیلوگرم جیره) تغذیه شدند. دوره پرورش جوجه ها به دو مرحله آغازین و پایانی تقسیم و به جوجه ها دو جیره پیش دان و پس دان داده شد. جیره های آغازین و پایانی در سه سن 16، 21 و 26 روزگی تعویض گردید. پس از این تعویض، جیره پایانی تا سن 42 روزگی به طور آزاد در اختیار جوجه ها قرار گرفت. افزایش میزان انرژی و زمان استفاده از جیره متراکم تر پیش دان باعث بیشتر شدن افزایش وزن جوجه ها و بهبود ضریب تبدیل خوراک، در سن 26 روزگی شد (01/0>P). ضریب تبدیل انرژی در سن 26 روزگی با کاهش انرژی جیره و افزایش زمان تعویض جیره پیش دان و پس دان، کاهش معنی دار یافت (01/0>P). در سن 42 روزگی، زمان تعویض جیره پیش دان و پس دان اثر معنی داری بر ضریب تبدیل خوراک و ضریب تبدیل انرژی نداشت، ولی با افزایش زمان استفاده از جیره پیش دان، جوجه ها افزایش وزن بیشتری پیدا کردند (P<0.05). اثر تداخل انرژی و زمان تعویض جیره پیش دان و پس دان بر ضریب تبدیل خوراک و ضریب تبدیل انرژی در فاصله سنی 1-42 روزگی معنی دار شد (P<0.05). نتایج این آزمایش نشان داد که برای تولید جوجه های گوشتی با وزن تقریبی کمتر از دو کیلوگرم، افزایش میزان انرژی و زمان استفاده از جیره پیش دان، عملکرد عمومی را بهبود خواهد بخشید.

تأثیر مقادیر مختلف کلسیم و فسفر قابل دسترس جیره بر عملکرد مرغان مادر بومی اصفهان

محمد پاکدل

این آزمایش به منظور بررسی تأثیر مقادیر مختلف کلسیم و فسفر قابل دسترس جیره بر عملکرد مرغان مادر بومی اصفهان به اجرا در آمد. مرغان بومی مورد استفاده در سن 72 تا 80 هفتگی قرار داشتند. سه مقدار مختلف کلسیم شامل 27/3، 62/2 و 96/1 درصد، و سه مقدار مختلف فسفر قابل دسترس شامل 0/25، 0/20 و 15/0 درصد، بر اساس طرح آماری کاملاً تصادفی به روش فاکتوریل بررسی گردید. بنابراین، 9 جیره آزمایشی در نظر گرفته شد، که به طور تصادفی به 9 گروه از مرغان مادر بومی (پنج تکرار و هر تکرار شامل دو قطعه در هر تیمار) اختصاص یافت. بر اساس نتایج حاصل، افزایش کلسیم و فسفر قابل دسترس جیره به بیشترین مقدار باعث کاهش معنی دار (0/05 >P) در تولید و وزن تخم مرغ گردید. هم چنین، کاهش کلسیم و فسفر قابل دسترس جیره به ترتیب به 62/2 و 15/0 درصد مانع از کاهش وزن تخم مرغ شد، و ضریب تبدیل خوراک نیز بهبود یافت. با کاستن مقدار کلسیم و فسفر قابل دسترس جیره به ترتیب به 96/1 و 15/0 درصد، انباشت کلسیم در پوسته تخم مرغ، و در نتیجه درصد خاکستر آن افزایش معنی داری یافت (P<0.05). مقادیر مختلف کلسیم و فسفر قابل دسترس جیره اثر معنی داری بر خوراک مصرفی، و ضخامت و استحکام پوسته تخم مرغ نداشت. نتایج گویای آن است که مناسب ترین مقدار پیشنهادی کلسیم و فسفر قابل دسترس در جیره مرغان مادر بومی اصفهان در اواخر دوره تولید، برای رسیدن به بهترین تولید و وزن تخم مرغ و بیشترین مقدار انباشت کلسیم در پوسته، 96/1 درصد کلسیم و 15/0 درصد فسفر قابل دسترس است.

بررسی برخی خواص فیزیکی و شیمیایی روغن بذر چای

داود عطایی

در این پژوهش برخی خواص فیزیکی و شیمیایی روغن بذر چای ایرانی (رقم لاهیجان) بررسی، و با ویژگی های روغن های استحصالی از دانه آفتاب گردان (رقم فارس) و میوه زیتون (رقم گیله زیتون) از نظر درصد اسیدهای چرب، عدد پراکسید، عدد یدی، عدد صابونی و مدت زمان ماندگاری مقایسه شد. هم چنین، روغن بذر چای در دو سطح پنج و ده درصد، به روغن های آفتاب گردان و زیتون افزوده شد و ماندگاری آنها با شاهد مقایسه گردید. نتایج نشان داد که روغن بذر چای از نظر خواص تغذیه ای و پایداری، روغنی مناسب است. آزمایش ماندگاری این روغن ها در دمای 63 درجه سانتی گراد نشان داد که ماندگاری روغن بذر چای بیش از آفتاب گردان و در حد ماندگاری روغن زیتون است. ضمناً ماندگاری روغن آفتاب گردان در حالت مخلوط با روغن بذر چای افزایش می یابد.

بررسی تولید کنسرو سوسیس و تغییرات فیزیکوشیمیایی آن در مراحل فرایند و نگه‌داری

سیما چراغی دهدزی

یکی از راه های افزایش زمان نگه داری سوسیس و کاهش مصرف افزودنی هایی چون نیتریت، تولید کنسرو آن است. تولید سوسیس و کنسرو آن با فرمول خاص و آزمایش ها و ارزیابی های مختلف در دو مرحله انجام گرفت. مرحله اول شامل تهیه چهار نوع سوسیس با چند فرمول و تولید کنسرو آن در کارخانه صنوبر اصفهان بود، و در مرحله دوم آزمایش های فیزیکوشیمیایی و حسی انجام شد. کنسرو سوسیس در قوطی (409×214) و شیشه (مشابه شماره 67-10) تولید شد، و تا رسیدن به F value برابر چهار دقیقه فرایند حرارتی استریلیزاسیون را با فشار مطلق دو اتمسفر در اتوکلاو طی کرد. قوطی ها و شیشه ها با سوسیس بدون پوشش به قطر 22 میلی متر و محلول آب نمک دو درصد با دمای 75 درجه سانتی گراد با نسبت یک به یک پر شدند. آزمایش های شیمیایی همچون اندازه گیری میزان رطوبت، چربی و پروتئین برابر روش های استاندارد و AOAC، و آزمایش های فیزیکی مانند اندازه گیری میزان مقاومت برشی بافت سوسیس های غیر کنسروی و کنسرو شده در قوطی و شیشه در مدت سه ماه نگه داری، انجام پذیرفت. برای تجزیه و تحلیل آماری داده های حاصل از آزمایش های نمونه های سوسیس غیر کنسروی و کنسروی، آزمایش فاکتوریل در چارچوب طرح کاملاً تصادفی، و برای مقایسه میانگین ها آزمون چند دامنه ای دانکن به کار برده شد. فرایند استریلیزاسیون باعث افزایش رطوبت و کاهش میزان مقاومت برشی بافت سوسیس با هر چهار فرمول شد. با پیشرفت دوره نگه داری، تا پایان ماه دوم نیز رطوبت سوسیس های کنسرو شده در قوطی با هر چهار فرمول افزایش یافت، و میزان پروتئین و چربی کاهش داشت. هم چنین، در هر دو نوع ظرف، و با هر چهار فرمول، در میزان مقاومت برشی بافت سوسیس های کنسرو شده کاهش دیده شد. نتایج آزمون های حسی نشان داد که سوسیس های کنسرو شده در قوطی با هر چهار فرمول، از نظر عطر، طعم، بافت و رنگ در سطح احتمال یک درصد تفاوت معنی داری با هم ندارند.

تأثیر متقابل نماتد مولد زخم ریشه (Pratylenchus vulnus) و دو گونه فوزاریم بر رشد نهال‌های افراپلت در منطقه بهشهر مازندران

احمد خیری

در بررسی نهال های افراپلت در خزانه، که علایم کم رشدی، ضعف عمومی و کوتولگی نشان می دادند، نماتد مولد زخم ریشه و دو گونه قارچ فوزاریوم سولانی و فوزاریوم اکسیسپوروم از ریشه های آلوده جدا شد. اثر متقابل نماتد مولد زخم و قارچ های فوزاریوم در چارچوب طرح کاملاً تصادفی با شش تیمار و چهار تکرار در شرایط گلخانه بررسی شد. نماتدهای جدا شده از ریشه پس از سترون کردن در محیط کشت دیسک هویج به میزان کافی تکثیر گردید و 40 نماتد در حجم 100 سانتی متر مکعب (520 عدد در cc 1300) خاک نهال های دو برگی افراپلت افزوده شد. نتایج نشان داد که اختلاف معنی داری در سطح 1% بین تیمارهای مختلف وجود دارد. در تیمار نماتد تنها، هفت ماه پس از مایه زنی بیشترین کاهش رشد و 75% مرگ و میر نهال ها دیده شد، و جمعیت نماتد در گرم خاک و بافت ریشه به ترتیب به 2/11 و 1266 عدد رسید. در تیمار توأم نماتد و قارچ، اثر تخریبی نماتد در گیاه کاهش یافت و جمعیت آن در بافت ریشه و خاک کمتر از تیمار نماتد تنها بود. یعنی قارچ اثر کنترل کنندگی بر نماتد داشت، و مشخص شد که این اثر در قارچ فوزاریوم اکسیسپوروم بیشتر از گونه دیگر است.

انتقال ژن‌های OF2 و VAP به چغندر قند با کمک آگروباکتریوم ریزوژنز برای بررسی مقاومت به نماتد

پیمان نوروزی

ژن های OF2 ( نوعی اکسالات اکسیداز) و VAP که در مسیر پیام رسانی مقاومت به نماتد سیستی در چغندرقند هستند، قبلاً به ترتیب به کمک نشانگر مولکولی AFLP و سیستم دو هیبریدی در ناقل باکتریایی همسانه شده اند. برای آزمون قابلیت این ژن ها در ایجاد مقاومت در چغندرقند، ژن ها به ناقلین گیاهی قابل بیان منتقل گردیدند. برای این منظور، ژن OF2 پس از جدا سازی، درون T-DNA ناقل دوگانه pAM194 در پایین دست پروموتر ذاتی CaMV35S و نیز درون T-DNA ناقل دوگانه pBin121 تغییر یافته در پایین دست پروموتر القایی ژن Hs1^pro-1 (ژن مسؤل ایجاد مقاومت به نماتد سیستی) قرار گرفت. ژن VAP نیز پس از جدا سازی از همسانه اولیه، در T-DNA پلاسمید pAM194 در پایین دست پروموتر ذاتی CaMV35S قرار گرفت. بدین ترتیب، سه سازه جدید که بیان کننده ژن هایی از مسیر پیام رسانی مقاومت به نماتد چغندرقند بودند ساخته شد. سپس این سه پلاسمید به آگروباکتریوم ریزوژنز سویه AR15834 جداگانه منتقل شدند و پس از آن، جداکشت دم برگ گیاه چغندرقند با آگروباکتری تلقیح شد. ریشه های مویین حاصل از تراریختی، پس از تأیید اولیه با روش رنگ آمیزی GUS و یا PCR، به منظور بررسی مقاومت با لارو نماتد تلقیح شدند. نتایج اولیه وجود مقاومت نسبی در برابر لارو نماتد را در شماری از ریشه های مویین نشان داد. این مقاومت را می توان به اثر ژن هایOF2 و VAP نسبت داد.

مقایسه تأثیر سه حشره‌کش و رهاسازی بال توری سبز [Chrysoperla carnea (Steph.)] علیه سفید بالک گلخانه (Trialeurodes vaporariorum West.)

زینت احمدزاده

سفیدبالک گلخانه (Trialeurodes vaporariorum West) یکی از آفات مهم گیاهان زراعی و زینتی در مزارع و گلخانه هاست، که عموماً با استفاده از سموم شیمیایی و عوامل کنترل بیولوژیک با آن مبارزه می شود. در این پژوهش، به طور جداگانه تأثیر رها سازی تخم بال توری سبز (Chrysoperla carnea Steph) درون کیسه های مخصوص به نام کرایزوبگ علیه پوره آفت در نسبت های رها سازی 1:1، 1:5، 1:10، 1:15 و 1:20 (شکار:شکارگر)، و نیز اثر سه حشره کش کونفیدر (محلول غلیظ قابل حل در آب 35 درصد)، پرمترین (امولسیون 25 درصد) و دیمیلین (پودر قابل حل در آب 25 درصد)، به ترتیب در غلظت های 3/0 میلی لیتر، 3/0 میلی لیتر و 15/0 گرم در یک لیتر آب، بر جمعیت پوره های آفت روی گیاه گوجه فرنگی بررسی شد. در یک آزمایش، تخم بال توری در نسبت های مختلف روی 150 پوره از سنین مختلف آفت رها شد، و تیمار شاهد نیز شامل کیسه بدون تخم بود. یازده روز بعد، میزان مرگ و میر پوره های آفت در اثر شکارگری بال توری سبز محاسبه گردید. در آزمایش دیگر، تاثیر سه حشره کش فوق بررسی و در تیمار شاهد فقط آب پاشیده شد. هر دو آزمایش در چارچوب طرح بلوک کامل تصادفی با چهار تکرار و در شرایط گلخانه با میانگین دمای5± 25 درجه سانتی گراد، رطوبت نسبی 50 تا 60 درصد و شرایط نوری 10 ساعت تاریکی و 14 ساعت روشنایی انجام شد. میانگین های داده ها با آزمون چند دامنه ای دانکن مقایسه شدند. نتایج نشان داد که یک بار رها سازی تخم بال توری سبز در نسبت 1:1، باعث حداکثر 42/52 درصد مرگ و میر در جمعیت پوره های آفت می شود، و رها سازی های دوباره شکارگر ضروری است. از میان سموم شیمیایی نیز با یک بار سم پاشی، حشره کش کونفیدر با بیشترین تأثیر، حدود 88 درصد مرگ و میر جمعیت آفت را در پی داشت. اگرچه تأثیر حشره کش بیشتر از رها سازی شکارگر بود، ولی هیچ کدام از دو روش باعث کنترل مؤثر آفت نشدند. بنابراین، به نظر می رسد در مبارزه با این آفت، اولاً کاربرد مجدد تیمارها مورد نیاز است، و ثانیاً احتمالاً تلفیق دو روش مبارزه شیمیایی و بیولوژیک باعث نتیجه بهتری خواهد شد.

ارزیابی یک سیستم بینایی ماشین از راه ‌اندازه‌گیری و تخمین شماری از ویژگی‌های فیزیکی پسته

احمد غضنفری مقدم

به منظور گسترش استفاده از فناوری بینایی ماشین در امور پژوهشی کشاورزی کشور، به ویژه برای تعیین کمیت های فیزیکی بذرها، یک دستگاه رایانه مجهز به یک کارت تصویرگیر، یک دستگاه دوربین ویدیو و یک جعبه نور تهیه، و با استفاده از آنها یک سیستم بینایی ماشین راه اندازی شد. سپس برنامه های رایانه ای مورد نیاز در راه اندازی اولیه سیستم و دست یابی به ویژگی های فیزیکی قابل اندازه گیری از طریق تصاویر، نوشته شد. این برنامه ها شامل اکتساب و نمایش تصویر، تبدیل تصاویر رنگی به خاکستری و سیاه و سفید، جدا سازی اجسام از زمینه، شمارش اجسام درون تصویر، محاسبه سطح تصویر شده، طول، عرض، نمایه گردی، مرکز تقارن و محاسبه وزن بود. برای ارزیابی سیستم فوق، ابعاد فیزیکی دانه های پسته با دو روش نرم افزاری و دستی اندازه گیری شد. مقایسه آماری نتایج به دست آمده نشان داد که اختلاف معنی داری بین اندازه های گرفته شده با دو روش وجود ندارد. از نظر سرعت اندازه گیری، بینایی ماشین بسیار سریع بوده و قابل مقایسه با روش های معمول دستی نیست. ولی این فناوری هنوز از نظر کاربردی محدودیت های نرم افزاری و سخت افزاری بسیاری دارد.

مقایسه لقاح خشک و نیمه‌خشک تخم ماهی قزل‌آلای رنگین‌کمان (Oncorhynchus mykiss)با تأکید بر میزان ماندگاری لارو

امیدوار فرهادیان

میزان لقاح تخمک ها و درصد ماندگاری آنها در مراحل انکوباسیون تخم از مهم ترین مباحث مطرح در کارگاه های تکثیر ماهیان قزل آلای رنگین کمان در ایران است. به طوری که تکثیر کنندگان تمایل دارند لقاح تخمک ها با بهترین روش انجام گیرد تا بیشترین میزان ماندگاری حاصل شود. بنابراین، با بررسی روش های لقاح می توان بهترین شیوه آن را توصیه کرد. در این پژوهش تخمک های دو گروه مولد با سنین 3-5 سال و کمتر از 3 سال، با دو نوع لقاح خشک و نیمه خشک، با چهار روش خشک با آب سالن تکثیر، خشک با محلول لقاح، نیمه خشک با آب سالن تکثیر و نیمه خشک با محلول لقاح، در چارچوب طرح بلوک های کامل تصادفی به صورت فاکتوریل 2×2×4 و با دو تکرار بارور شدند. تجزیه و تحلیل نتایج نشان داد که میزان ماندگاری تخم و لارو در روش لقاح نیمه خشک بیشترین بوده و چنانچه محلول لقاح به کار رود، ماندگاری افزایش می یابد (P<0.05). هم چنین، میزان ماندگاری تخم و لارو حاصله از مولدین 3-5 ساله بیش از مولدین کمتر از 3 سال بود (P<0.05). از سوی دیگر، اثر روش لقاح بر طول دوره تکامل جنینی اختلاف معنی داری نداشت، ولی اختلاف اثر سن مولدین بر طول دوره رشد جنینی تا آغاز تخم گشایی تخم ها معنی دار بود (P<0.05).