http://jstnar.iut.ac.ir مجله علوم آب و خاک - مقالات نشریه - سال 1392 جلد17 شماره66 Yektaweb Collection - https://yektaweb.com fa 1392/11/12 http://iutjournals.iut.ac.ir/jstnar/browse.php?a_id=1823&sid=1&slc_lang=fa برآورد نیاز آبی یکی از مهم ترین مراحل طراحی سیستم های آبیاری است و برای برنامه ریزی و مدیریت صحیح منابع آب اولین و مهم-ترین قدم تعیین نیاز آبی است. لذا به منظور تعیین نیاز آبی گیاه گشنیز، آزمایشی به مدت دو سال (1388 تا 1390) در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه رازی در کرمانشاه اجرا گردید. بدین منظور از سه لایسیمتر بیلان آبی به قطر 2/1 متر و ارتفاع 4/1 متر استفاده شد. زمان آبیاری با استفاده از قرائت های صورت گرفته از دستگاه IDRG تعیین شد، و در طی مدت آزمایش همواره سعی شد رطوبت در حد رطوبت سهل الوصول باقی بماند و عمق آبیاری هم به گونه ای محاسبه شد که بتواند رطوبت خاک را به ظرفیت زراعی برساند. سپس با استفاده از معادله بیلان آب تبخیرتعرق محاسبه شد. براساس نتایج به دست آمده میزان آب مورد نیاز گشنیز در سال 1388- 1389 و 1389-1390 به ترتیب 58/713 و64/580 میلی متر برآورد شد. در همین مدت تبخیر تعرق مرجع با استقاده از معادله پنمن مانتیث محاسبه شد و این پارامتر برای سال اول انجام پژوهش، 58/643 میلی متر و برای سال دوم 17/530 میلی متر برآورد گردید. هوشنگ قمرنیا http://iutjournals.iut.ac.ir/jstnar/browse.php?a_id=2000&sid=1&slc_lang=fa مدیریت آب در خاک های ترک دار شالیزاری، یک مسئله مهم در کشت برنج است. به منظور بررسی اثر مواد آلی و زئولیت و اثر متقابلشان بر وضعیت فیزیکی و رطوبتی خاک های شالیزاری، فاکتور ماده آلی (کاه و کلش برنج) در چهار سطح (صفر، 5/0، 1 و 5/1 درصد)، فاکتور زئولیت در چهار سطح (صفر،8، 16 و 24 تن در هکتار)، هم چنین مراحل رطوبتی خاک در 5 سطح در سه تکرار به صورت فاکتوریل بر پایه طرح بلوک های کامل تصادفی در موسسه تحقیقات برنج کشور مورد بررسی قرار گرفت. میزان رطوبت، وزن مخصوص ظاهری، فاصله گرفتن خاک از جدار ظرف در یک دوره 4 ماهه اندازه گیری شدند. نتایج به دست آمده نشان داد که اثر متقابل مواد آلی و زئولیت بر درصد رطوبت وزنی در سطح آماری یک درصد معنی دار شد. افزودن بقایای گیاهی سبب کاهش وزن مخصوص ظاهری نسبت به تیمار شاهد شد. هم چنین روابط حاکم بین درصد رطوبت وزنی و وزن مخصوص ظاهری از هم بستگی بالایی برخوردار است. وزن مخصوص ظاهری در تیمار شاهد و 5/1% بقایای گیاهی به ترتیب در محدوده ((7/1-75/0) و(3/1-7/0)گرم بر سانتی متر مکعب) تغییر کرد. نتایج نشان می دهد زئولیت نمی تواند مانند بقایای گیاهی در کاهش پارامترهای ترک خاک مؤثر باشد، هر چند سبب حفظ بیشتر رطوبت خاک شد. مریم علیزاده http://iutjournals.iut.ac.ir/jstnar/browse.php?a_id=1999&sid=1&slc_lang=fa این تحقیق به منظور بررسی اثر مونت موریلونیت طبیعی و اصلاح شده با پلی اکریل آمید بر جذب کادمیم از محلول های آبی انجام شد. تمامی آزمایش های هم دماهای جذب در 1/0 5/5pH=، در الکترولیت زمینه نیترات کلسیم و در 7 سطح غلظت کادمیم (5/1 تا 10 میلی گرم در لیتر) انجام گرفت. مطالعات جذب وابسته به pH در محدوده ی pH بین 4 تا 5/8 انجام شد. غلظت کادمیم به کار رفته در آزمایش های جذب وابسته به pH ، 10 میلی گرم در لیتر بود. پس از رسم نمودار هم دما های جذب، مدل های فروندلیچ، لانگمویر و کوبله- کوریگان بر داده ها برازش داده شدند. هم دماهای جذب کادمیم تحت تأثیر پلی اکریل آمید قرار گرفتند. مدل های فروندلیچ، لانگمویر و کوبله-کوریگان جذب کادمیم را در تمامی سیستم های مورد بررسی، به خوبی توصیف کردند؛ ولی مدل کوبله-کوریگان با بیشترین ضریب تبیین (R2) و کمترین خطا (SEE) بهترین برازش را بر داده ها داشت. مقادیر ضریبA همدمای کوبله-کوریگان به ترتیب 4/0 و 94/0 در سوسپانسون های حاوی مونت موریلونیت طبیعی واصلاح شده بودکه نشان دهنده افزایش تمایل کادمیم برای جذب روی سطوح مونت موریلونیت در حضور لیگاند پلی اکریل آمید می باشد. حداکثر ظرفیت جذب کانیها (qmax)تعیین شده به وسیله مدل لانگمویر برای کانی های مونت موریلونیت طبیعی واصلاح شده به ترتیب 6/0 و 7/0 میلی گرم بر گرم بود. نتایج مطالعات جذب وابسته به pH نشان داد که با افزایشpH ، میزان جذب کادمیم به وسیله مونت موریلونیت طبیعی افزایش یافت، در حالی که توسط مونت موریلونیت اصلاح شده کاهش یافت. محسن حمیدپور http://iutjournals.iut.ac.ir/jstnar/browse.php?a_id=1962&sid=1&slc_lang=fa شیرابه زباله به دلیل دارا بودن مواد آلی و شیمیایی فراوان بر خصوصیات فیزیکی و هیدرولیکی خاک تأثیر می گذارد. هدف این تحقیق بررسی تأثیر شیرابه کارخانه کود آلی اصفهان روی خصوصیات فیزیکی و هیدرولیکی خاک و هم چنین تأثیر زئولیت بر این فرآیند است. تیمار های تحقیق شامل دو نوع بافت خاک (لوم شنی (A) به عنوان خاک سبک و خاک لوم رسی (B) به عنوان خاک سنگین) و سه سطح زئولیت (0، 5 و 10 درصد وزنی) بودند که زئولیت ها با خاک مخلوط شدند. آزمایش در مقیاس لایسیمتر ی انجام شد. نتایج نشان داد کاربرد شیرابه سبب کاهش نفوذپذیری و هدایت هیدرولیکی در خاک لوم رسی گردید به طوری که میزان هدایت هیدرولیکی در خاک لوم رسی بدون زئولیت (تیمار B0) قبل و بعد از کاربرد شیرابه به ترتیب 73/1 و 36/0 متر در روز اندازه گیری شد. در مورد خاک لوم شنی قبل و بعد از کاربرد شیرابه تغییری در نفوذپذیری و هدایت هیدرولیکی خاک دیده نشد و میزان هدایت هیدرولیکی در خاک لوم شنی به همراه پنج درصد زئولیت (تیمار A5) قبل و بعد از کاربرد شیرابه 17/3 متر در روز اندازه گیری شد. هم چنین افزودن زئولیت به خاک تأثیر کاهنده در نفوذپذیری و هم چنین هدایت هیدرولیکی خاک لوم رسی بعد از ورود شیرابه داشته است به طوری که میزان هدایت هیدرولیکی از 44/1 به 44/0 در تیمار 10 درصد زئولیت و از 58/1 به 29/0 در تیمار 5 درصد زئولیت کاهش یافت. به-علاوه نتایج نشان داد کاربرد شیرابه سبب کاهش چگالی ظاهری هر دو نوع خاک و برای تمامی سطوح زئولیت گردید. سید حسن طباطبائی http://iutjournals.iut.ac.ir/jstnar/browse.php?a_id=2002&sid=1&slc_lang=fa کنجد یکی از مهم ترین گیاهان دانه روغنی در دنیا است. تنش خشکی یکی از عوامل محیطی محدودکننده تولید کنجد می باشد. تأثیر کمبود آب می تواند به وسیله تلقیح ریشه گیاهان با قارچ میکوریزا کاهش یابد. در این مطالعه، هدف، تعیین تأثیر سطوح مختلف آب کاربردی (تأمین 60، 80 و 100 درصد کمبود رطوبتی خاک) با روش آبیاری قطره ای- نواری سطحی (تیپ) و تلقیح گیاهان با قارچ میکوریزا بر کارایی زراعی مصرف آب کنجد می باشد. آزمایش به صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی در سه تکرار در مزرعه تحقیقاتی دانشگاه صنعتی اصفهان درسال 1389 اجرا شد. نتایج نشان داد که اثر رژیم آبیاری بر کارایی زراعی مصرف آب محصول دانه معنی دار نشد. تأثیرکاربرد قارچ میکوریزا بر کارایی زراعی مصرف آب محصول دانه معنی دار شد. بیشترین کارایی زراعی مصرف آب محصول دانه (74/0 کیلوگرم بر مترمکعب) مربوط به رژیم آبیاری 80 درصد و تلقیح شده با قارچ میکوریزا بود. تأثیر رژیم های آبیاری و کاربرد میکوریزا بر کارایی زراعی مصرف آب محصول روغن معنی دار شد. بیشترین کارایی زراعی مصرف آب محصول روغن (43/0 کیلوگرم بر مترمکعب) مربوط به رژیم آبیاری 100 درصد و تلقیح شده با میکوریزا بود. عبداله احمدنژاد http://iutjournals.iut.ac.ir/jstnar/browse.php?a_id=2021&sid=1&slc_lang=fa چون همیشه نمی توان از آبیاری تحت فشار استفاده کرد، استفاده از روش های مدرن آبیاری سطحی ضروری است. در این مقاله ضمن معرفی مدل جدید BISEDOM برای طراحی و ارزیابی بهینه آبیاری نواری، تأثیر ضریب وزنی شاخص ها (راندمان ها) در فرآیند بهینه-سازی مورد تحقیق و بررسی قرار گرفته و مناسب ترین الگوی وزنی که براساس پتانسیل بهبود است، معرفی می شود. در مدل BISEDOM برای شبیه سازی هیدرولیکی از مدل موازنه حجم و برای بهینه سازی از روش SA استفاده شده است. هم چنین بررسی ترکیب های متفاوت متغیرهای تصمیم گیری (دبی ورودی، طول، عرض و شیب نوار)، و نتیجتاً راندمان های معرف عملکرد آبیاری نواری در یک تابع هدف امکان پذیر شده است. ضمن این که به سبب ماهیت روش SA، باید پارامترهای این روش در مدل، پس بهینگی شوند. در این تحقیق نهایتاً مشخص شد شاخص های موزون مطابق الگوی پیشنهادی در بهبود عملکرد آبیاری نواری تأثیر معنی داری خواهد داشت. هم چنین اعتبارسنجی نتایج مدل، در سه بخش طراحی، ارزیابی و بهینه سازی با مدل SIRMOD و روش ریاضی مجانب نشان داد نتایج حاصل بسیار نزدیک به هم می باشد. لذا نتایج حاکی از کارایی مدل نسبت به مدل های موجود به ویژه برای اهداف بهینه سازی است. سید اسداله محسنی موحد http://iutjournals.iut.ac.ir/jstnar/browse.php?a_id=1973&sid=1&slc_lang=fa زمین لغزش به عنوان یک فاجعه جهانی مسبب خسارات مالی و جانی بزرگی می باشد. شناسایی عوامل زمین لغزش و محل وقوع آن به کنترل ناپایداری ها و مکان یابی پروژه های عمرانی کمک می کند. این مطالعه با هدف شناسایی عوامل مؤثر بر پدیده زمین لغزش و مشخص کردن مناطق ناپایدار در شهرستان اردل (استان چهارمحال و بختیاری) به روش فرآیند تحلیل سلسله مراتبی انجام شد. نقشه پراکنش زمین لغزش های موجود با استفاده از بازدیدهای میدانی و تفسیر تصاویر ماهواره ای و نقشه های زمین شناسی تهیه شد. با استفاده از نقشه های مدل رقومی ارتفاع، شیب، جهت شیب، زمین شناسی، خاک، فاصله از گسل، فاصله از جاده، فاصله از رودخانه، کاربری اراضی و پوشش گیاهی و دانش تخصصی ماتریس مقایسات زوجی طراحی گردید. وزن کلیه نقشه های موضوعی مورد استفاده محاسبه و با تلفیق نقشه های موضوعی مناطق حساس به زمین لغزش پهنه بندی شدند. نقشه خطر زمین لغزش نشان داد که بیش از 77 درصد از زمین لغزش های موجود در کلاس های با خطر زیاد و بسیار زیاد قرار گرفته اند. مقایسه نقشه خطر زمین لغزش و عوامل مؤثر بر لغزش مشخص می کند که فاصله از جاده و شیب بیشترین تأثیر و فاصله از گسل و جهت شیب کمترین تأثیر را بر زمین لغزش دارند. هدی بصیری دهکردی http://iutjournals.iut.ac.ir/jstnar/browse.php?a_id=1972&sid=1&slc_lang=fa در برخی موارد نیاز به تبدیل مقدار تبخیر و تعرق گیاه مرجع (یونجه) به تبخیر و تعرق گیاه مرجع (چمن) و یا برعکس وجود داشته تا بتوان مقدار ضریب گیاهی صحیح را بر اساس نوع سطح مرجع مورد استفاده به دست آورد، هدف این پژوهش تعیین نسبت ETr (تبخیر و تعرق از گیاه مرجع یونجه) به ETo (تبخیر و تعرق گیاه مرجع چمن) طی فصل رویش برای دشت شهرکرد می باشد که این نسبت Kr نامیده می شود. مقادیر میانگین ماهیانه و کل (فصل رشد) Kr بر اساس مقادیر روزانه آن در ایستگاه چهارتخته شهرکرد در فصل زراعی رشد منطقه، با استفاده از داده های هواشناسی مورد نیاز در یک دوره 185 روزه (اول اردیبهشت تا پایان مهر 1390) از ایستگاه خودکار تحقیقات هواشناسی کشاورزی به دست آمده است. مقادیر ETr و ETo برای محاسبه Kr به شش روش محاسبه شدند. این روش ها عبارت اند از: معادله های استاندارد شده پن من- مانتیث توسط انجمن مهندسین عمران آمریکا ﴿ASCE-stPM-ETr﴾، پن من- مانتیث توسط انجمن مهندسین عمران آمریکا (ASCE-PM-ETr)، کیمبرلی- پن من 1982 (1982KP-ETr)، جنسن- هیز اصلاح شده (JH-ETr)، و روش محاسبه Kr در نشریه 56 فائو(تمامی روش ها برای گیاه مرجع یونجه). مقادیر Kr محاسبه با نتایج به دست آمده حاصل از یک مطالعه لایسیمتری مورد مقایسه قرار گرفت. مقدار Kr حاصل از مطالعه لایسیمتری برابر با 12/1 که برابر 12/1 برای ASCE-PM-ETr، 16/1 برای JH-ETr و دور از مقدار 27/1 برای 1982 KP-ETr (هر سه نسبت به معادله های استانداردشده پن من- مانتیث برای گیاه مرجع چمن توسط انجمن مهندسین عمران آمریکا (ASCE-stPM-ETo) به دست آمده است که در مقایسه با مقدار 40/1 بر مبنای روش موجود در نشریه 56 فائو فاصله زیادی دارد. سیدحسن طباطبائی http://iutjournals.iut.ac.ir/jstnar/browse.php?a_id=1854&sid=1&slc_lang=fa اصلاح خاک های شور با وسعت جهانی 831 میلیون هکتار، اقدامی مؤثر در افزایش تولیدات کشاورزی است. کشت گونه هایی از گیاهان مقاوم به شوری می تواند سبب افزایش حلالیت کلسیت و آزاد شدن کلسیم در محلول خاک و در نتیجه اصلاح خاک گردد. این تحقیق در قالب طرح کاملاَ تصادفی با آرایش کرت های خرد شده در ستون هایی پر شده از یک خاک شور- سدیمی ( 8/23 SAR= ،7/7=pHs، dS m-188/12=(ECe انجام شد. تیمار های آزمایشی شامل تیمار های تحت کشت روناس(Rubia tinctorum)، سسبانیا (Sesbania acuelata) و مرغ (Cynodon dactylon) و تیمار های شیمیایی گچ در دو سطح 50 و 100 درصد نیاز گچی و اسید سولفوریک به میزان اکی والانی برابر با نیاز گچی و یک شاهد، هر یک در سه تکرار اعمال شد. تمامی تیمارها با 41 لیتر آب شهری به طور یکسان و به مدت 30 روز در 8 مرحله آبشویی شدند. پس از آبشویی، ویژگی هایی شامل نسبت جذبی سدیم (SAR) و هدایت الکتریکی (EC) خاک، مقدار سدیم موجود در زهاب و مقدار سدیم جذب شده توسط گیاهان اندازه گیری شدند. نتایج نشان داد گیاهان و بهسازهای شیمیایی به طور میانگین به ترتیب سبب 59 و 65 درصد کاهش SAR خاک نسبت به شاهد شدند. هم چنین، تیمارهای گیاهی به استثناء گیاه سسبانیا، سبب بیشترین مقدار آبشویی سدیم از خاک گردیدند که نشان دهنده نقش مؤثر این گیاهان در انحلال و آبشویی سدیم نامحلول یا تبادلی خاک است. با توجه به نتایج این تحقیق و نیز مزیت کشت گیاه جهت حفاظت خاک، گیاه پالایی را می توان به عنوان جایگزینی مناسب و سودمند برای اصلاح خاک های شور- سدیمی مورد توجه قرار داد. نجمه مظلوم http://iutjournals.iut.ac.ir/jstnar/browse.php?a_id=1939&sid=1&slc_lang=fa به منظور بررسی اثر شیب و مدت زمان آبیاری روی ابعاد پیاز رطوبتی، آزمایشاتی با قطره چکانی دارای دبی ثابت 4 لیتر در ساعت در مدت زمان های آبیاری 2، 4 و 6 ساعت در اراضی با شیب های صفر، 5، 15 و 25 درصد با بافت خاک لوم سیلتی در منطقه فتحعلی دشت مغان در سه تکرار انجام شد. نتایج نشان داد با افزایش شیب زمین، مساحت و حجم پیاز رطوبتی در مدت زمان آبیاری ثابت افزایش یافت. عمق نفوذ در راستای محور قطره چکان با افزایش شیب زمین دارای کاهش اندکی بود که درصد این کاهش معنی دار نبود. جزء بالادست و پایین دست پیاز رطوبتی در شیب صفر درصد متقارن ولی در اراضی شیب دار نامتقارن بود در نتیجه جهت استفاده بهینه از رطوبت ذخیره شده در خاک فاصله بین بوته گیاه و محل استقرار قطره چکان بسته به شیب زمین بایستی 10 الی 25 سانتی متر در نظر گرفته شود. بررسی توزیع رطوبت در پیاز رطوبتی نشان داد که در اراضی شیب دار بر خلاف اراضی مسطح قسمت عمده توزیع رطوبت به ویژه هسته رطوبتی در پایین دست قطره چکان واقع شده و پیاز رطوبتی در این اراضی نسبت به اراضی مسطح بزرگ تر بود. عادل محمدی http://iutjournals.iut.ac.ir/jstnar/browse.php?a_id=1992&sid=1&slc_lang=fa هدف از این پژوهش، بررسی رفتار هیدرولیکی نفت خام در خاک بود. بدین منظور، منحنی های نگهداشت خاک برای نفت خام و آب به وسیله دستگاه ستون آویزان و هدایت هیدرولیکی اشباع خاک برای این سیالات به روش بار پایا تعیین شد. پارامترهای منحنی های نگهداشت خاک برای آب و نفت خام براساس مدل های ون گنوختن، بروکس-کوری و کمپبل برآورد شد. هدایت هیدرولیکی غیر اشباع به عنوان تابعی از پتانسیل ماتریک خاک به وسیله مدل های معلم- ون گنوختن، معلم - بروکس - کوری، بوردین - بروکس- کوری و کمپبل تعیین شد. آنگاه، دقت مدل ها به وسیله آماره های ME، RMSE، EF، CD و CRM بررسی شد. مقدار پارامترهای توزیع تخلخل و نقطه ورود هوا در سیستم دو فازی نفت خام- هوا نسبت به آب-هوا کاهش یافت. نتایج نشان دادند که به دلیل رفتار غیرمعمول نفت خام و برهمکنش های بین نفت خام و خاک که سبب باقی ماندن مقدار زیادی نفت خام در محیط متخلخل می شود، مکش بیشتری برای خارج کردن نفت خام از خاک نسبت به آب لازم است. بنابراین خاک مورد آزمایش در یک مقدار معین از فاز مایع، نگهداشت بیشتری برای نفت خام نسبت به آب دارد. به دلیل لزوجت زیاد نفت خام، هدایت هیدرولیکی اشباع نفت خام کمتر از آب بود. لیکن، در مکش های بیشتر از 100 سانتی متر، هدایت هیدرولیکی نفت خام بیشتر بود. مهدی همایی http://iutjournals.iut.ac.ir/jstnar/browse.php?a_id=1964&sid=1&slc_lang=fa در این مطالعه، تأثیر ناهمگنی های مکانی بارندگی بر پیش بینی هیدروگراف سیلاب در سه حوضه آبریز کوهستانی در جنوب غرب ایران مورد ارزیابی قرار گرفت. جهت شبیه سازی هیدروگراف سیلاب خروجی از حوضه های آبریز، از مدل شبکه محصور زیرحوضه ها (WBNM) استفاده گردید. هم چنین، جهت درونیابی هیتوگراف بارندگی ایستگاه های اطراف، دو روش درون یابی تیسن و عکس مجذور فاصله به کار گرفته شد و نتایج به دست آمده با هیتوگراف بارندگی نزدیک ترین ایستگاه مقایسه و مشاهده گردید که بهترین هیدروگراف شبیه سازی شده از هیتوگراف بارندگی نزدیک ترین ایستگاه حاصل می شود. نتایج به دست آمده هم چنین هیچ گونه رابطه ای بین تغییرات مکانی بارندگی و هیدروگراف خروجی به دست نداد. میدان دو بعدی نامانای بارندگی ناشی از توپوگرافی نامنظم باعث تشکیل الگوهای مختلف بارندگی در منطقه شده که دخالت این الگوها در فرآیند درونیابی باعث ایجاد انحرافات زیاد در هیتوگراف های درونیابی شده توسط روش های تیسن و عکس مجذور فاصله گردید. نتیجه گیری شد که انحرافات مشاهده شده بیشتر از آن که ناشی از عدم وجود رابطه بین تغییرات مکانی بارندگی و پاسخ حوضه آبریز باشد، ناشی از عدم برآورد صحیح میانگین هیتوگراف های بارندگی در بین ایستگاه ها می باشد. در نتیجه، در حوضه های آبریز کوهستانی با توپوگرافی نامنظم، فقدان داده های کافی ناشی از شبکه غیرمتراکم ایستگاه ها را می توان مهم ترین عامل عدم قطعیت در مدل سازی تغییرات مکانی بارندگی قلمداد نمود. حسن رضایی صدر http://iutjournals.iut.ac.ir/jstnar/browse.php?a_id=2121&sid=1&slc_lang=fa بخشی از طراحی سیستم آبیاری قطره ای را بررسی خصوصیات قطره چکان ها، عوامل مؤثر بر جریان آب در آنها و در نهایت انتخاب مناسب ترین نوع قطره چکان تشکیل می دهد. بدین منظور در این تحقیق، 9 نوع قطره چکان تنظیم کننده فشار با کدهای A، B، C، D، E، F، G، M و N بر مدل فیزیکی آبیاری قطره ای ساخته شده در آزمایشگاه مورد آزمون قرار گرفت و اثر 4 دمای مختلف آب شامل 13، 23، 33 و 43 درجه سانتی گراد با فشارهای متفاوت در محدوده صفر تا 2/1 برابر فشار حداکثر، بر قطره چکان ها بررسی شد. آزمایش ها براساس استاندارد ISO 9261 و استاندارد IRISI 6775مؤسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران انجام شد. نتایج این تحقیق نشان داد که در تمامی دماهای ذکر شده هیچ قطره چکانی در معادله دبی- فشار، توان بیشتر از 2/0 نداشت و همگی از نوع قطره چکان های تنظیم کننده فشار بودند. هم چنین جز دو نمونه A و G که به لحاظ انعطاف پذیری فشار، در درجه خوب بودند، سایر قطره چکان ها از انعطاف پذیری خیلی خوب برخوردار بودند. اثر دما فقط روی دبی قطره چکان های F، M و N در سطح اطمینان 95 درصد معنی دار بوده، به طوری که قطره چکان F کمترین حساسیت و قطره چکان N بیشترین حساسیت را از خود نشان داده است و با افزایش دما میزان دبی قطره چکان های مذکور افزایش یافته بود. عیسی معروف پور http://iutjournals.iut.ac.ir/jstnar/browse.php?a_id=2255&sid=1&slc_lang=fa چکدم های خشکه چین سنگی یکی از عمده ترین اقدامات برای کنترل سیلاب و رسوب در حوضه های آبخیز هستند که کاربردشان ازسال 1369 به سرعت درایران گسترش یافته است. این تخقیق درحوضه آبخیز درجزین در شمال شهر سمنان انجام شده است. چکدم های خشکه چین سنگی به طورگسترده طی 15 سال گذشته در دو زیرحوضه آن با هدف کنترل سیل شهر مهدی شهر احداث شده اند. به منظورتعیین اثرچکدم ها، تعداد بیش از650 چکدم درحوضه با پیمایش صحرایی اندازه گیری و ارزیابی میدانی شدند. داده های جمع آوری شده به محیط نرم افزارArcGIS منتقل شد. با استفاده از برنامه الحاقی HECGeoHMS ومدل هیدرولوژیک HEC-HMS ، تاثیر این سازه ها بر کاهش سیلاب مورد ارزیابی قرارگرفت. با توجه به همگن بودن پروژه های آبخیزداری درحوضه واحداث چکدم های متعدد در مسیر آبراهه ها، هرگونه تغییر در سیلاب حوضه مربوط به این عملیات بوده است. ارزیابی اثر این سازه ها برسیلاب با استفاده از آزمون مقایسه میانگین ها به روش t-استیودنت نشان داد بین دبی سیلاب در قبل و بعد از احداث چکدم های خشکه چین سنگی اختلاف معنی داری درسطح 5 درصد وجود دارد وچکدم ها قادرند دبی پیک سیلاب را به طور میانگین 7/16 درصد کاهش دهند. سیدعلی اصغر هاشمی http://iutjournals.iut.ac.ir/jstnar/browse.php?a_id=2007&sid=1&slc_lang=fa در این پژوهش اثر چهار تیمار آبیاری موضعی ریشه (FULL‏, ‏‎1PRD50‎, ‎2PRD50‎, ‎3PRD50‎) بر تولید میوه و راندمان مصرف آب گوجه فرنگی در یک طرح کاملاً تصادفی در پنج تکرار مورد بررسی قرار گرفت. در تیمار شاهد (FULL)، کل آب مورد نیاز گیاه به طور یکنواخت در تمام محیط ریشه به کار برده شد. در تیمار های 1PRD50، ‎‎2PRD50‎‎ و ‎‎3PRD50‎‎ ریشه ها به دو ناحیه مجزا از هم تقسیم و به اندازه 50 درصد تیمار شاهد به ترتیب یک، دو و سه مرتبه یک طرف ریشه به طور متوالی آبیاری شد. نتایج شان داد، بیشترین میانگین وزن میوه در تیمار آبیاری کامل (44/43 گرم) و کمترین آن در تیمار PRD50 3 (57/24 گرم) دیده شد. بیشترین قطر (1/43 میلی متر) و تعداد میوه (46 عدد) در تیمار شاهد و کمترین این ویژگی ها ( به ترتیب 6/15 میلی متر و 20 عدد) در تیمار ‎3PRD50‎ دیده شد. بیشترین عملکرد میوه و عملکرد بازار پسند در تیمار شاهد و سپس در تیمار آبیاری بخشی متناوب (1PRD50) حاصل شد. بیشترین راندمان مصرف آب در تیمار آبیاری موضعی متناوب ریشه (48 درصد بیش از شاهد) و کمترین آن در تیمار ‎‎3PRD50‎‎ (27 درصد کمتر از شاهد) ملاحظه شد. در کل آبیاری بخشی متناوب (1PRD50) برای تولید گوجه فرنگی قابل توصیه است. عبدالرحمان محمدخانی http://iutjournals.iut.ac.ir/jstnar/browse.php?a_id=1947&sid=1&slc_lang=fa خودکارسازی شبکه های آبیاری برای ارتقای عملکرد این شبکه ها و به عنوان یکی از روش های بهبود بهره برداری، ضرورتی است که نیازمند بکارگیری سیستم های کنترل است. در این بین، کنترل کننده های PID کاربرد زیادی در مناطق مختلف دنیا داشته اند، اما تنظیم آنها برای شرایط هندسی و هیدرولیکی مختلف کانال ها، همچنان به عنوان مشکل اصلی طراحی محسوب می شود. از آنجا که پارامتر شیب کف کانال یکی از عوامل تعیین کننده رفتار دینامیک جریان آب است، در این مطالعه با اعمال تغییر شیب طولی در یک کانال مبنا، کنترل کننده پایین دست فاصله دار با کاربرد دی کوپلینگ و تکنیک تناسبی-انتگرالی-دیفرانسیلی پس خورد، طراحی و ارزیابی شد. هم چنین برای تنظیم کنترل کننده از مشخصه های کانال استفاده شد و این مشخصه ها با استفاده از رویکرد جدید فرایند شناسایی سیستم تعیین شدند. به منظور طراحی و اجرای الگوریتم های کنترل از مدل هیدرودینامیک سوبک در تلفیق با نرم افزار مت لب استفاده شد و با در نظر گرفتن مقادیر مختلف برای شیب کف کانال، اثر آن روی رفتار جریان آب و تنظیم کنترل کننده و در نتیجه اثر آن در ضرایب کنترل کننده، بررسی شد. سپس ارزیابی عملکرد کنترل کننده تنظیم شده، در دوره بهره برداری مورد نظر و در سناریوهای مختلف، با محاسبه شاخص های عملکرد صورت گرفت. به طور کلی نتایج نشان داد که جریان آب در شیب های زیاد رفتار رزونانسی کمتری نشان می دهد و توانایی این نوع کنترل کننده در کانالی با شیب زیاد، نسبت به شیب های ملایم تر، کمتر است. سعید عیسی پور http://iutjournals.iut.ac.ir/jstnar/browse.php?a_id=1968&sid=1&slc_lang=fa این تحقیق در شرایط گلخانه ای و در قالب طرح کاملاً تصادفی در سه تکرار و پنچ تیمار شامل فاضلاب خام (T1)، فاضلاب تصفیه شده (T2)، ترکیب فاضلاب خام و آب معمولی به نسبت 50 درصد (T3)، ترکیب فاضلاب تصفیه شده و آب معمولی به نسبت 50 درصد (T4) و آب معمولی (T5) انجام شد. لایسیمترها در مهر ماه 1388ساخته و با یک خاک دو لایه پر شدند. لایه بالایی (30 سانتی-متر) و لایه پایینی (40 سانتی متر) به ترتیب لوم شنی و لوم رسی شنی بودند. نتایج نشان داد که اثر تیمارهای آبیاری بر ضریب انتقال عناصر سنگین از خاک به اندام هوایی (به جزء کادمیوم ) و غده های سیب زمینی (به جزء روی و مس) در سطح یک درصد معنی دار می باشد. بیشترین و کمترین ضریب انتقال عناصر سنگین به ترتیب در تیمارهایT1 وT5 دیده شد. ضریب انتقال کادمیوم به اندام های هوایی کمتر از غده ها بود. ضریب انتقال عناصر به غده ها در مورد روی، مس و سرب کمتر از اندام های هوایی مشاهده گردید. هم چنین بیشترین ضریب انتقال از خاک به اندام هوایی به ترتیب مربوط به کادمیوم (۳۳۱/0 تا ۴۶۳/0)، روی (۲۳۰/0 تا ۳۸۳/0)، مس (۱۷۳/0 تا ۳۸۶/0) و سرب (۰۰۳/0 تا ۰۵۷/0) بوده و در خصوص غده های سیب زمینی بیشترین مقدار (به جزء تیمار T5) به ترتیب مربوط به کادمیوم (۴۳۹/0 تا ۵۷۲/۰)، مس (۰۸۱/0 تا ۱۳۸/0)، روی (۱۷۰/0 تا ۲۱۷/0) و سرب (۰ تا ۰۱۷/0) دیده شد. کاربرد ترکیب فاضلاب با آب در آبیاری کوتاه مدت می تواند امکان پذیر باشد اما یک برنامه پایش فلزات سنگین ضروری است. صفر معروفی http://iutjournals.iut.ac.ir/jstnar/browse.php?a_id=1941&sid=1&slc_lang=fa مس یکی از عناصر مهم غذایی برای گیاه محسوب می‎شود که در صورت داشتن غلظت بالا در خاک می تواند به عنوان یک عنصر آلاینده محسوب گردد. مقدار قابل جذب این عنصر در محدوده‎ اطراف معدن مس سرچشمه می‎تواند زیاد باشد. بدین منظور، الگوی نمونه‎برداری خاصی به مرکزیت دودکش‎های کارخانهی ذوب مجتمع و به شعاع 6 کیلومتر، در سه جهت مختلف (مسیر رفسنجان، شهرک و معدن) طرح‎ریزی و نمونه‎ها در فصل تابستان جمع‎آوری شدند. غلظت کل مس قابل جذب و برخی از ویژگی‎های شیمیایی خاک مانند: pH وEC در 122 نمونه‎ی خاک سطحی (عمق صفر تا 35 سانتی‎متری)، اندازه‎گیری گردید که pH هم بستگی معنی‎دار و منفی و EC هم بستگی مثبت معنی‎داری با غلظت کل مس قابل جذب در هر سه مسیر نشان داد. بهترین مدل برازش داده شده، مدل کروی بود و به‎منظور پهنه‎بندی مقدار مس قابل جذب از کریجینگ معمولی استفاده گردید. نتایج نشان داد بیشترین غلظت کل این عنصر در جهت رفسنجان بوده است. هم چنین با توجه به جهت وزش باد غالب در این مجتمع که به سمت رفسنجان می‎باشد، نتایج حاکی از آن است که خروجی دودکش‎ها بر افزایش مقدار عنصر تأثیر داشته و بدین دلیل تجمع عنصر مس در اطراف دودکش‎ها بیش از سایر نقاط می‎باشد. هم چنین، انتقال این عنصر توسط باد از دودکش ها تا حدود 4 کیلومتری بعد از کارخانه مؤثر بوده است. نجمه شفیعی http://iutjournals.iut.ac.ir/jstnar/browse.php?a_id=1785&sid=1&slc_lang=fa از روش های جدید آبیاری که به سرعت در کشور های مختلف رو به گسترش است، روش آبیاری قطره ای می باشد. قطره چکان ها مهم ترین بخش سیستم آبیاری قطره ای به شمار می روند. عوامل بسیاری مثل گرفتگی فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیکی، فشار، دمای آب وتغییرات ساخت، دبی قطره چکان ها و در نتیجه یکنواختی پخش آب را تحت تأثیر قرار می دهند. در این تحقیق به منظور بررسی تأثیر فشار بر عملکرد هیدرولیکی قطره چکان ها، 6 نمونه قطره چکان تنظیم کننده فشار موجود در بازار انتخاب و در شرایط آزمایشگاهی مورد بررسی قرار گرفتند. برای این منظور یک سیستم آبیاری قطره ای در آزمایشگاه آبیاری دانشکده مهندسی علوم آب دانشگاه شهید چمران اهواز طراحی شد. پارامترهای متوسط دبی قطره چکان ، ضریب تغییرات ساخت قطره چکان (CV)، یکنواختی پخش (EU)، ضریب یکنواختی کریستیانسن (CU) و تغییرات دبی برای انواع قطره چکان ها در فشارهای 5، 10، 15 و 20 متر محاسبه و مقایسه شد. هم چنین به منظور مقایسه توان تنظیم کنندگی فشار، برای هر قطره چکان معادله دبی- فشار استخراج گردید. نتایج نشان داد که قطره چکان ایریتک(D ) بهترین عملکرد هیدرولیکی را در بین قطره چکان های مورد آزمایش دارد. لذا این قطره چکان جهت رسیدن به راندمان بیشتر و هم چنین به منظور استفاده در اراضی شیبدار و ناهموار در رتبه اول قرار دارد، هر چند عملکرد سایر قطره چکان های مورد آزمایش نیز قابل قبول می باشد علی حیدر نصرالهی