http://jstnar.iut.ac.ir مجله علوم آب و خاک - مقالات نشریه - سال 1395 جلد20 شماره75 Yektaweb Collection - https://yektaweb.com fa 1395/2/12 http://iutjournals.iut.ac.ir/jstnar/browse.php?a_id=3270&sid=1&slc_lang=fa <p dir="RTL"><strong>روی یکی از عناصر غذایی کم نیاز گیاه محسوب می شود و اغلب کمبود آن در خاک های آهکی گزارش می شود. با این حال، عصاره گیر مناسب روی در خاک های آهکی تیمار شده با لجن فاضلاب معرفی نشده است. هدف این پژوهش ارزیابی چند روش شیمیایی (7 روش) در برآورد روی قابل استفاده در خاک های آهکی تیمار شده (1٪ وزنی- وزنی) و تیمار نشده با لجن فاضلاب بود. نتایج نشان دادند که در خاک های تیمار شده و تیمار نشده با لجن فاضلاب، بیشترین مقدار روی با استفاده از روش مهلیچ 3 و کمترین مقدار آن با استفاده از روش مهلیچ 1 عصاره گیری شد. بر اثر افزودن لجن فاضلاب به خاک، شاخص های گیاه گندم (عملکرد، غلظت روی و میزان جذب) افزایش یافت. همچنین نتایج نشان دادند که در خاک های تیمارنشده روی عصاره گیری شده با عصاره گیرهای </strong><strong><span dir="LTR">DTPA</span></strong><strong> -</strong><strong><span dir="LTR">AB</span></strong><strong>، </strong><strong><span dir="LTR">DTPA-TEA</span></strong><strong> و مهلیچ 3 با شاخص های گیاه همبستگی معنی داری (</strong><strong><span dir="LTR">**</span></strong><strong>91/0 -</strong><strong><span dir="LTR">* </span></strong><strong>65/0</strong><strong><span dir="LTR">r=</span></strong><strong>) داشت. درحالی که در خاک های تیمار شده با لجن فاضلاب، فقط بین روی عصاره گیری شده با روش مهلیچ 2 و غلظت همبستگی معنی دار (</strong><strong><span dir="LTR">**</span></strong><strong>83/0</strong><strong><span dir="LTR">r=</span></strong><strong>) وجود داشت. نتایج این پژوهش نشان داد که عصاره گیر مناسب روی قابل استفاده در خاک های تیمارشده با لجن فاضلاب با خاک های تیمارنشده تفاوت دارد.</strong></p> <p dir="RTL"></p> حمیدرضا متقیان http://iutjournals.iut.ac.ir/jstnar/browse.php?a_id=3272&sid=1&slc_lang=fa <p dir="RTL"><strong>کمبود آب سبب شده که کشاورزان از پساب ها به عنوان منبع آب در دسترس، بدون توجه به اثرات آن بر محیط زیست و آلودگی خاک و گیاه و به ویژه آلودگی فلزات سنگین استفاده کنند. هدف از این مطالعه، بررسی اثر کاربرد زئولیت به عنوان اصلاح کننده خاک بر جذب کادمیم در گیاه اسفناج تحت آبیاری با پساب (حاوی </strong><strong><span dir="LTR">ppm</span></strong><strong> 10کادمیم) می باشد. مقادیر مختلف زئولیت (0، 1 و 5 درصد وزنی) به خاک اضافه و آزمایش به صورت طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار درگلخانه انجام شد. نتایج نشان داد که کاربرد زئولیت در مقدار 1% سبب کاهش غلظت کادمیم در گیاه شد. این تیمار سبب کاهش درصد کادمیم قابل عصاره گیری با </strong><strong><span dir="LTR">DTPA</span></strong><strong> در خاک نیز شد. اما افزودن 5% از این نوع زئولیت به دلیل افزایش شوری خاک، سبب افزایش غلظت کادمیم گیاه شد که این افزایش نسبت به شاهد، معنی دار نبود. آبیاری با پساب باعث تغییر معنی دار زیست توده اسفناج نشد ولی حضور کادمیم در پساب به شدت محصول را کاهش داد.</strong></p> جهانگیر عابدی کوپایی http://iutjournals.iut.ac.ir/jstnar/browse.php?a_id=3273&sid=1&slc_lang=fa <p dir="RTL"><strong>خشکسالی عبارت است از یک دوره ممتد کمبود بارش که منجر به<a name="OLE_LINK4">صدمه زدن به انواع مصرف کنندگان آب، به ویژه بخش کشاورزی </a>و <a name="OLE_LINK6">کاهش عملکرد آنها </a>می&rlm;شود. شاخص های مختلفی برای ارزیابی خشکسالی پیشنهاد شده که براساس یکی از انواع خشکسالی های هواشناسی، هیدرولوژی یا کشاورزی بوده و تاکنون شاخصی که دربرگیرنده کلیه عوامل مورد نظر باشد، معرفی نشده است. هدف از این تحقیق، <a name="OLE_LINK25">ارزیابی شاخص&rlm;های موجود </a>در پایش خشکسالی و ارائه یک شاخص یکپارچه و در برگیرنده عوامل اصلی خشکسالی است که به دلیل موقعیت حساس حوضه آبریز زاینده&rlm;رود در فلات مرکزی ایران، این حوضه به عنوان منطقه مطالعاتی انتخاب گردیده است. شاخص یکپارچه در برگیرنده عوامل مختلف خشکسالی مانند هواشناسی، هیدرولوژیک، کشاورزی، اجتماعی- اقتصادی و زیست محیطی می باشد. در طراحی شاخص یکپارچه، از تلفیق لایه های استاتیک و دینامیک استفاده شده است. لایه های استاتیک شامل کاربری زمین، شیب و جنس خاک حوضه می باشد. لایه های دینامیک شامل بارش، تبخیر، دما، ذخیره آب سطحی، موقعیت سطح آب زیرزمینی و نیاز زیست محیطی می باشد. هر یک از این لایه ها با ضریب وزنی خود وارد نرم افزار </strong><strong><span dir="LTR">GIS</span></strong><strong> می شود و نقشه های پهنه بندی خشکسالی به دست می آید. به عنوان نتیجه ای از این شاخص سال آبی 1372 به عنوان سال تر سالی و سال آبی 1378 به عنوان بحرانی ترین سال از لحاظ خشکسالی انتخاب شد. بر این اساس، در نهایت، یک سیستم به روز پایش خشکسالی ارائه شده است.</strong></p> مهرداد خشوعی اصفهانی http://iutjournals.iut.ac.ir/jstnar/browse.php?a_id=3274&sid=1&slc_lang=fa <p dir="RTL"><strong>در این تحقیق، در قوس 90 درجه ملایم توأم با استقرار آب شکن سرسپری در حالت بستر صلب، تأثیر قدرت جریان ثانویه و چرخش بر تغییرات تنش برشی بستر برای موقعیت های مختلف نصب آب شکن با هم مقایسه شده است. در انجام این آزمایشات برای اندازه گیری سرعت از دستگاه سرعت سنج سه بعدی </strong><strong><span dir="LTR">ADV</span></strong><strong> استفاده شده است. مقایسه بین بردارهای سرعت و تغییرات خطوط جریان در طول قوس انجام شده و مقادیر قدرت جریان ثانویه و چرخش برای موقعیت های مختلف استقرار آب شکن محاسبه و تأثیر آن بر تغییرات تنش برشی بستر مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. نتایج بیانگر این است که در موقعیت های مختلف نصب آب شکن، در فاصله حدود 6/0 طول آب شکن و در بالادست، بیشترین مقدار قدرت جریان ثانویه ایجاد می گردد. محل وقوع بیشینه چرخش نیز بر محل وقوع بیشینه قدرت جریان ثانویه در جلو بال آب شکن منطبق می باشد. با توجه به نتایج ارائه شده پیش بینی می شود که مکان وقوع آبشستگی بیشینه نیز نزدیک به مکان وقوع بیشینه پارامترهای قدرت جریان ثانویه و چرخش باشد. همچنین مسیر حرکت رسوبات نیز بر مکان هندسی نقاطی که تنش برشی بیشتری دارند، منطبق می باشد.</strong></p> محمد واقفی http://iutjournals.iut.ac.ir/jstnar/browse.php?a_id=3275&sid=1&slc_lang=fa <p dir="RTL"><strong>هدف از این پژوهش تهیه نقشه پتانسیل چشمه های آب زیرزمینی با استفاده از روش های وزن دهی شواهد، رگرسیون لجستیک و نسبت فراوانی و مقایسه کارایی این روش ها در حوزه آبخیز چهل گزی، استان کردستان می باشد. ابتدا 17 عامل مؤثر </strong><strong>در ظهور چشمه ها</strong><strong> شامل: زمین شناسی، فاصله از گسل، تراکم گسل، ارتفاع، نفوذپذیری نسبی سنگ شناسی، درصد شیب، جهت شیب، نقشه های انحنا </strong><strong><span dir="LTR">(Profile Curvature, Curvature, Plan Curvature)</span></strong><strong>، بارندگی، فاصله از آبراهه، تراکم آبراهه، شاخص حمل رسوب، توان آبراهه، شاخص نمناکی توپوگرافی، پوشش/کاربری اراضی انتخاب شدند.</strong><strong> برای </strong><strong>صحت سنجی روش های</strong><strong> مذکور از منحنی مشخصه عملکرد نسبی </strong><strong><span dir="LTR">(ROC)</span></strong><strong> استفاده شد و میزان مساحت زیر این منحنی(</strong><strong><span dir="LTR">AUC</span></strong><strong>) روش های وزن دهی شواهد، رگرسیون لجستیک و نسبت فراوانی به ترتیب 8/85%، 79% و 89%</strong> <strong>درصد ب</strong><strong>ه </strong><strong>دست آمد. نتایج نشان داد که هر سه روش تخمین گرهای مناسبی برای تهیه نقشه پتانسیل چشمه آب زیرزمینی در منطقه مورد مطالعه هستند</strong><strong>. اما روش نسبت فراوانی با مقدار </strong><strong><span dir="LTR">AUC</span></strong><strong> بیشتر به عنوان بهترین روش در شناسایی و پهنه بندی پتانسیل چشمه های آب زیرزمینی معرفی گردید. همچنین صحت سنجی نقشه های پهنه<u> </u>بندی براساس درصد وقوع چشمه های آزمایشی، تعلیمی و کل چشمه ها نشان داد، نقشه پهنه بندی به دست آمده براساس روش های رگرسیون لجستیک، وزن دهی شوهد و نسبت فراوانی به ترتیب با داشتن مقدار 45، 56 و 45 درصد وقوع چشمه ها در طبقه با احتمال وقوع زیاد، بیشترین صحت را دارا شدند.&nbsp;</strong></p> عطااله شیرزادی http://iutjournals.iut.ac.ir/jstnar/browse.php?a_id=3276&sid=1&slc_lang=fa <p dir="RTL"><strong>این آزمایش به منظور بررسی اثرات کود مرغی و بیوچارهای حاصل از آن بر ویژگی های شیمیایی یک نمونه خاک آهکی اجرا شد. کود مرغی و بیوچارهای تهیه شده از آن در دماهای 200 (بیوچار 200)، 300 (بیوچار 300) و 400 (بیوچار 400) درجه سلسیوس به میزان 2% وزنی با 400 گرم خاک مخلوط و به مدت 150 روز خوابانده شد. برخی ویژگی های شیمیایی خاک و فراهمی زیستی عناصر غذایی فسفر، پتاسیم، آهن، روی، منگنز و مس در زمان های مختلف خواباندن اندازه گیری شد. تمامی منابع ماده آلی سبب افزایش فراهمی عناصر غذایی و مقادیر کربن آلی و افزایش قابلیت هدایت الکتریکی و ظرفیت تبادل کاتیونی خاک شد. بیوچار تهیه شده در دمای بالاتر در افزایش کربن آلی خاک و ماندگاری آن مؤثرتر بود. کود مرغی و بیوچار 200 سبب کاهش و بیوچار 400 سبب افزایش </strong><strong><span dir="LTR">pH</span></strong><strong> خاک شد. هرچند حداکثر قابلیت هدایت الکتریکی خاک در مراحل اولیه خواباندن در خاک های تیمار شده با بیوچارهای 300 و 400 مشاهده شد، اما سرعت افزایش آن در خاک های تیمار شده با کود مرغی و بیوچار 200 شدیدتر بود. به طور کلی بیوچار 300 بیشترین تأثیر را در بهبود قابلیت استفاده عناصر غذایی و ماندگاری آن در خاک داشت.&nbsp;</strong></p> مختار زلفی باوریانی http://iutjournals.iut.ac.ir/jstnar/browse.php?a_id=3277&sid=1&slc_lang=fa <p dir="RTL"><strong>در این تحقیق اثرات چند ماده آلی و یک سوپرجاذب رطوبت بر آب قابل استفاده و تأخیر در نقطه پژمردگی دائم یک خاک مربوط به فضای سبز شهر رشت بررسی شد. در مرحله انکوباسیون، 12 تیمار شامل شاهد (70 درصد حجمی خاک و 30 درصد کمپوست کود دامی) و مقادیر مختلفی از خاک، کمپوست زباله شهری، کمپوست کود دامی، ضایعات زیتون، برنج و یک سوپر جاذب رطوبت (</strong><strong><span dir="LTR">A</span></strong><strong>_{<span dir="LTR">200</span>}</strong><strong>) در یک طرح کاملاً تصادفی استفاده شد. به منظور تهیه منحنی رطوبتی و تعیین رطوبت معادل ظرفیت زراعی و پژمردگی دایم از روش کاغذ صافی استفاده شد. سه تیماری که در آزمایش انکوباسیون، رطوبت قابل استفاده بیشتر داشتند و سبب تأخیر بیشتری در ایجاد نقطه پژمردگی دائم شدند به همراه تیمار شاهد در مرحله گلخانه استفاده شدند. در مرحله گلخانه در یک آزمایش فاکتوریل در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی، اثر تیمارها و دور آبیاری (36، 72 و 168 ساعت) بر رشد گیاه لیزیماکیا بررسی شد. نتایج نشان داد که بیشترین وزن خشک اندام هوایی در تیمار 30 درصد کمپوست زباله شهری و ضایعات برنج در دور آبیاری 36 ساعت دیده شد، اما در دور آبیاری 168 ساعت، وزن خشک کاهش یافت و بیشترین وزن خشک مربوط به تیمار سوپرجاذب بود.&nbsp;</strong></p> علی محمدی ترکاشوند http://iutjournals.iut.ac.ir/jstnar/browse.php?a_id=3278&sid=1&slc_lang=fa <p dir="RTL"><strong>برای تعیین میزان تأثیر ریشه در افزایش مقاومت برشی خاک، بررسی سامانه ریشه و مقاومت کششی آنها ضروری است. هدف از انجام این تحقیق بررسی تأثیر شیب ساحل و جریان رودخانه بر سامانه ریشه درختان پده می باشد. در بازه نسبتاً مستقیمی،&nbsp; تعداد 6 پایه درخت پده روی شیب ساحل رودخانه سیمره، انتخاب گردید. برای بررسی سیستم ریشه، از روش مقطع پروفیل دورانی استفاده شد. پیرامون هر درخت به چهار ناحیه بالادست و پایین دست در جهت شیب و جریان تقسیم گردید. تعداد و قطر ریشه ها در هر ناحیه اندازه گیری شد. نتایج تحقیق نشان داد که بیشترین تعداد ریشه ها در عمق 90 تا 100 سانتی متری قرار دارد. در جهت شیب 59 درصد و در جهت جریان 53 درصد تعداد ریشه ها در ناحیه بالایی قرار دارند. حدود 97 درصد تعداد ریشه ها قطری تا 20 میلی متر دارند. بیشترین تفاوت تعداد ریشه ها در نواحی بالایی و پایینی شیب و جریان،&nbsp; مربوط به قطر های تا 5 میلی متر می باشد. این تفاوت درجهت شیب حدود 7/2 برابر بیشتر از جهت جریان می باشد. متوسط نسبت سطح مقطع ریشه برابر 26/0 درصد می باشد. نتایج این پژوهش نشان می دهد که سامانه ریشه درختان پده روی ساحل رودخانه به صورت نامتقارن است.&nbsp;</strong></p> علیرضا حسینی http://iutjournals.iut.ac.ir/jstnar/browse.php?a_id=3279&sid=1&slc_lang=fa <p dir="RTL"><strong>این مطالعه به منظور بررسی اثرات تغییر اقلیم بر تبخیر و تعرق و تعادل آن با منابع آب حوضه زاینده رود انجام گرفته است. دو ایستگاه شاخص هواشناسی در حوضه زاینده رود شامل ایستگاه های اصفهان و چلگرد که به ترتیب در شرق و غرب حوضه واقع شده اند، به عنوان ایستگاه های مورد بررسی انتخاب شدند. براساس روش وزن دهی، ترکیبی از 15 مدل </strong><strong><span dir="LTR">GCM</span></strong><strong> ایجاد گردید و الگوهای تغییر اقلیم شامل ایده آل، متوسط و بحرانی تعریف گردیدند. با استفاده از الگوهای ارائه شده پیشنهادی، اثرات تغییر اقلیم روی دما و تبخیر و تعرق ایستگاه اصفهان و بارندگی ایستگاه چلگرد تحت دو سناریوی انتشار 2</strong><strong><span dir="LTR">A</span></strong><strong> و 1</strong><strong><span dir="LTR"> B</span></strong><strong> مورد بررسی قرار گرفت. دو شاخص برای مشخص نمودن وضعیت تعادل آب کشاورزی حوضه درنظر گرفته شد. نسبت تبخیر و تعرق شرق حوضه به بارندگی غرب حوضه به عنوان شاخص </strong><strong><span dir="LTR">EPR</span></strong><strong> ( تعادل در آب موجود و مصرف آب کشاورزی) و نسبت کمبود حداکثر کمبود آب به نیاز آبی کشاورزی به عنوان شاخص کمبود حداکثر (</strong><strong><span dir="LTR">MD</span></strong><strong>) درنظر گرفته شد. نتایج نشان داد که دمای سالانه شرق حوضه بین 63/0 تا 13/1 درجه سلسیوس افزایش پیدا خواهد کرد. کاهش بارندگی غرب حوضه نیز بین 5/6 تا 30 درصد در الگوهای خوش بینانه تا بحرانی تغییر می نماید. فصل تابستان بیشترین مقدار افزایش دما و فصل زمستان بیشترین مقدار کاهش بارندگی را نشان دادند. سناریوی انتشار 2</strong><strong><span dir="LTR"> A</span></strong><strong> افزایش دما و کاهش بارندگی را بیش از سناریوی انتشار 1</strong><strong><span dir="LTR"> B</span></strong><strong> نشان داد. همچنین نتایج نشان دهنده افزایش 1/3 تا 8/4 درصدی تبخیر و تعرق پتانسیل در حوضه زاینده رود بود. مقدار شاخص </strong><strong><span dir="LTR">EPR</span></strong><strong> حوضه زاینده رود در الگوهای تغییر اقلیم مختلف، بین 13 تا 52 درصد و شاخص </strong><strong><span dir="LTR">MD</span></strong><strong> بین 9 تا 35 درصد افزایش می یابد. نتایج نشان دهنده بر هم خوردن تعادل مصرف آب کشاورزی در شرق حوضه با بارندگی در غرب حوضه است. به عبارت دیگر در این شرایط بایستی برنامه ریزی و مدیریت ویژه ای برای ایجاد پایداری منابع آب در حوضه آبریز زاینده رود اتخاذ نمود.</strong></p> محمدجواد زارعیان http://iutjournals.iut.ac.ir/jstnar/browse.php?a_id=3280&sid=1&slc_lang=fa <p dir="RTL"><strong>رطوبت خاک از پارامتر های اصلی ورودی در بسیاری از مدل های پایش و پیش بینی عملکرد محصولات زراعی است. توانایی مدل های ریاضی، بهره برداری درست از آب های شور و انتخاب گزینه های مدیریتی را امکان پذیر نموده است. هدف این مطالعه، بررسی</strong> <strong>کارایی مدل </strong><strong><span dir="LTR">D</span></strong><strong>2</strong><strong><span dir="LTR">HYDRUS-</span></strong><strong> در شبیه سازی رطوبت حجمی خاک تحت شرایط میدانی برای خاکی با بافت سنگین ناهمگن بود. سه حجم آبیاری 10، 15 و20 لیتر و سه سطح شوری آب 279/1، 5/2 و 5 (¹</strong><strong><span dir="LTR">dSm^-</span></strong><strong>) در سه تکرار در یک سامانه آبیاری قطره ای نواری اعمال شد. به منظور پایش رطوبت، <a name="OLE_LINK7"></a><a name="OLE_LINK5">نیم رخ خاک تا عمق 40 سانتی متری حفر </a>و دیواره عمود بر نوار آبیاری قطره ای شبکه بندی شد. رطوبت حجمی توسط رطوبت سنج (</strong><strong><span dir="LTR">TDR</span></strong><strong>) مدل </strong><strong><span dir="LTR">B</span></strong><strong>1</strong><strong><span dir="LTR">K</span></strong><strong>3</strong><strong><span dir="LTR">X</span></strong><strong>6050 </strong><strong><span dir="LTR">MiniTrase kit</span></strong><strong> اندازه گیری و مقادیر رطوبت حجمی مشاهده ای و شبیه سازی، توسط آماره های </strong><strong><span dir="LTR">nRMSE</span></strong><strong> و </strong><strong><span dir="LTR">CRM</span></strong><strong> مقایسه شدند. نتایج نشان داد که میانگین توزیع رطوبت توسط آبیاری با شوری های مختلف در محدوده ظرفیت زراعی است. مقادیر </strong><strong><span dir="LTR">nRMSE</span></strong><strong> برای تکرار های مختلف از 91/0 تا 07/2 درصد متغیر بود. براساس مقادیر </strong><strong><span dir="LTR">nRMSE</span></strong><strong>، شبیه سازی رطوبت در رده ی عالی طبقه بندی شد. شاخص </strong><strong><span dir="LTR">CRM</span></strong><strong> نیز در محدوده 0080/0- تا 0170/0 به دست آمد که مقدار بسیار کمی است. نتایج این دو آماره <a name="OLE_LINK6">نشان دهنده توانمندی بالای مدل در شبیه سازی رطوبت حجمی خاک با استفاده از برآورد پارامترهای هیدرولیکی خاک به روش حل معکوس می باشد</a>.</strong></p> محمدرضا خالدیان http://iutjournals.iut.ac.ir/jstnar/browse.php?a_id=3281&sid=1&slc_lang=fa <p dir="RTL"><strong>این پژوهش به بررسی آزمایشگاهی تخلیه سیال چگال، تحت جت سطحی در محیط پذیرنده کم عمق می پردازد. پارامترهای مورد بررسی شامل، عمق محیط پذیرنده ، دبی و غلظت جت سطحی می باشد. برای</strong> <strong>بررسی</strong> <strong>و چگونگی</strong> <strong>ارتباط</strong> <strong>بین</strong> <strong>این</strong> <strong>پارامترها، آزمایش ها</strong> <strong>دریک</strong> <strong>مدل</strong> <strong>فیزیکی</strong> <strong>در</strong> <strong>آزمایشگاه</strong> <strong>هیدرولیک</strong> <strong>دانشگاه</strong> <strong>شهید</strong> <strong>چمران</strong> <strong>اهواز انجام گردید. نتایج آزمایش ها نشان داد که طول پیش رونده هسته جت، با عدد فرود سیال چگال نسبت مستقیم و با غلظت سیال چگال نسبت عکس دارد. همچنین با افزایش عمق محیط پذیرنده طول پیش رونده هسته جت افزایش می یابد. این افزایش طول به دلیل کاهش کشش سطحی در سطح آب می باشد. به طور میانگین با دو برابر شدن عمق محیط پذیرنده، طول پیش رونده 38 درصد و با سه برابر شدن عمق محیط پذیرنده نسبت به حالت اولیه، طول پیش رونده هسته جت، 62 درصد افزایش می یابد، همچنین</strong><strong> در</strong> <strong>رابطه</strong> <strong>به دست</strong> <strong>آمده</strong> <strong>برای طول پیش رونده هسته جت ²</strong><strong><span dir="LTR">R</span></strong><strong>&nbsp;برابر 941/0 می باشد.</strong></p> رضا سجادی فر http://iutjournals.iut.ac.ir/jstnar/browse.php?a_id=3282&sid=1&slc_lang=fa <p dir="RTL"><strong>خشکسالی یک ناهنجاری آب و هوایی است که با کمبود (نبود) بارش و مُهیایی منابع آب در پهنه جغرافیایی بزرگ پیوند داشته و در طول دوره قابل توجهی از زمان گسترش می یابد که می تواند بخش های مختلف از زندگی و محیط زیست را متأثر سازد. یکی از روش های خیلی رایج در ارزیابی و پایش خشکسالی، محاسبه شاخص های خشکسالی می باشد. گسترش فضایی و زمانی و شدت(سختی) خشکسالی با استفاده از این شاخص ها مشخص می گردد. در این بررسی، شاخص تلفیقی خشکسالی(هیدرو- متئورولوژی) برای ارزیابی خشکسالی های آب شناختی و هواشناختی حوضه رودخانه سرباز در جنوب شرق ایران استفاده شده است. شاخص تلفیقی خشکسالی به طور جامع همه اشکال فیزیکی خشکسالی(هواشناختی، هیدرولوژیکی و کشاورزی) را از طریق انتخاب متغیرهای مرتبط به هر نوع خشکسالی شامل می شود. در این مورد، ارزش های ماهانه شاخص خشکسالی جریان رودخانه ای و شاخص بارش استاندارد شده برای چهار دوره مرجع مشابه تحت یک تحلیل مؤلفه مبنا قرار گرفته و براساس مؤلفه نخست آن، شاخص تلفیقی هیدرو- متئورولوژیکی ایجاد شده است. دوره مورد بررسی از سال آبی 61-1360 تا 90- 1389 شمسی و سرآغاز سال آبی نیز از ماه مهر تعیین گردیده است. براساس نتایج شاخص تلفیقی خشکسالی، یک دوره بزرگ خشکسالی از سال آبی 79-1378 الی 85-1384 در جنوب شرق ایران حاکم بوده است که شدت آن در سال آبی 83-1382 فوق العاده خشک بوده است. روش شناسی شاخص تلفیقی خشکسالی، یک رویکرد عینی و واضح برای توصیف شدت خشکسالی فراهم می کند. شاخص تلفیقی خشکسالی به خوبی قادر به نمایش رفتار خشکسالی های هیدرو- متئورولوژیکی محدوده مورد مطالعه بوده و به عنوان شاخص ترکیبی برای پایش و ارزیابی خشکسالی منطقه ای توصیه می گردد. در نهایت، حالت های خشکسالی هیدرو- متئورولوژیکی براساس آستانه های قراردادی منطقه ای استخراج و </strong><strong>از طریق زنجیره مارکوف مدل سازی شده اند که اجازه می دهد تا برآورد فراوانی انتقال حالت خشکسالی انجام گیرد و پیش بینی حالت خشکسالی آینده در زمان واقعی امکان پذیر گردد. ماتریس های</strong><strong> فراوانی انتقال حالت، ابزارهای اصلی برای پیش بینی حالت خشکسالی در زمان واقعی می باشند. نتایج اعتبارسنجی و انطباق پیش بینی ها با واقعیت ها بیانگر آن است که پیش بینی های انتقال حالت های خشکسالی آب شناختی در حوضه مورد مطالعه به روش زنجیره مارکوف دارای اعبتار می باشد.</strong></p> حمید نظری پور http://iutjournals.iut.ac.ir/jstnar/browse.php?a_id=3283&sid=1&slc_lang=fa <p dir="RTL"><strong>هدف از این تحقیق بررسی اثر آبیاری با مدیریت تلفیقی و چرخشی آب شور و شیرین روی الگوی توزیع شوری در خاک می باشد. برای<br> اجرای این طرح یک زمین به 32 عدد کرت به ابعاد 5/2</strong><strong><span dir="LTR">&times;</span></strong><strong>6 متر مربع تقسیم بندی گردید. طرح آماری مورد استفاده در این تحقیق کرت های خرد شده (اسپلیت پلات) با 2 رقم آفتابگردان (آلستار و هایسان 33)، 4 رژیم آبیاری و 4 تکرار می باشد. رژیم های آبیاری به عنوان تیمار های تحقیق عبارتند از: 1</strong><strong><span dir="LTR">T</span></strong><strong>- آبیاری یک در میان با آب شور 11 دسی زیمنس بر متر و آب معمولی 2 دسی زیمنس بر متر (یک در میان)، 2</strong><strong><span dir="LTR">T</span></strong><strong>- معمولی ـ شور، 3</strong><strong><span dir="LTR">T</span></strong><strong>- مخلوط و 4</strong><strong><span dir="LTR">T</span></strong><strong>- شور ـ معمولی. در این تحقیق در اول، وسط و آخر فصل آبیاری نمونه برداری هایی از اعماق 0 ـ 20، 20 ـ 40 و 40 ـ 60 سانتی متری خاک انجام گرفته و میزان شوری، کلسیم و منیزیم، سدیم و کلر خاک اندازه گیری شد. نتایج نشان می دهد که میزان شوری در عمق 40 سانتی متری برای هر دو رقم آفتابگردان و هر چهار رژیم آبیاری و در مراحل مختلف رشد گیاه، از دو عمق 20 و 60 سانتی متر بیشتر است. رژیم معمولی ـ شور در بین چهار تیمار اعمالی بیشترین میزان شوری خاک را دارد. با افزایش عمق آبیاری میزان کلر و سدیم خاک در اکثر رژیم ها و مراحل رشد، افزایش یافت و به حدود 50 و 75 میلی اکی والان برلیتر افزایش یافت. عناصر کلسیم و منیزیم برای رقم آلستار در رژیم های مختلف و در حالت تأثیر رژیم ها برروی عمق های مختلف معنی دار بوده است. در رقم آلستار کمترین شوری و بیشترین عملکرد بعد از تیمار شور ـ معمولی، مربوط به تیمار مخلوط، بعد از آن یک در میان و در آخر تیمار معمولی ـ شور می باشد.&nbsp;</strong></p> سیدحسن طباطبائی http://iutjournals.iut.ac.ir/jstnar/browse.php?a_id=3284&sid=1&slc_lang=fa <p dir="RTL"><strong>فرسایش پاشمانی از اشکال اصلی و مهم فرسایش آبی است که بستر را برای ایجاد سایر اشکال فرسایش فراهم می کند.</strong> <strong>هدف از این مطالعه مدل سازی فرسایش پاشمانی در بخشی از حوضه آبخیز کارون شمالی از</strong> <strong>طریق روش استنتاج فازی می باشد. عمده کاربری اراضی منطقه به صورت کشت آبی، کشت دیم، مرتع و مرتع تخریب شده می باشد. ویژگی های خاک شامل ماده آلی، آهک، مقاومت برشی سطحی، توزیع اندازه ذرات، میانگین وزنی قطر خاکدانه</strong> <strong>و فرسایش پاشمانی خاک در چهار حالت شیب (</strong><strong><span dir="LTR">S</span></strong><strong>: ٪) و شدت بارندگی (</strong><strong><span dir="LTR">RI</span></strong><strong>: ¹</strong><strong><span dir="LTR">mm.h^-</span></strong><strong>) به ترتیب 50-5، 50-15، 80- 5، 80- 15، توسط دستگاه پاشمانی چند متغیره (</strong><strong><span dir="LTR">MSS</span></strong><strong>) در 80 نقطه اندازه گیری شد. مدل سازی براساس روش موسوم به قانون ترکیبی استنتاج</strong> <strong>با پنج روش در انتخاب عملگرها صورت گرفت. کارایی این پنج روش با استفاده از شاخص میانگین مربعات خطا بین مقادیر اندازه گیری شده و برآورد شده مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج نشان داد که هر 5 روش کارایی مناسبی در تخمین فرسایش پاشمانی دارند. همچنین فرسایش پاشمانی به وسیله پارامترهای شیب، شدت بارندگی، میانگین وزنی قطر خاکدانه، مقاومت برشی سطحی، شن ریز و سیلت درشت به خوبی و با دقت زیاد برآورد می شود.</strong></p> بیژن خلیلی مقدم http://iutjournals.iut.ac.ir/jstnar/browse.php?a_id=3285&sid=1&slc_lang=fa <p dir="RTL"><strong>آگاهی از تغییرات خصوصیات خاک از رخدادی به رخداد دیگر، برای تعیین دوره های بحرانی حساسیت خاک به فرآیندهای فرسایش حائز اهمیت است. این پژوهش به منظور بررسی هدررفت خاک در رخدادهای پیاپی باران در استان زنجان انجام گرفت. پس از شناسایی 10 کلاس بافتی، نمونه های خاک ها در سه تکرار به کرت هایی کوچک (60 سانتی متر&times;80 سانتی متر) به عمق 20 سانتی متر در زمینی با شیب 8 درصد منتقل شدند. کرت ها در معرض 10 رخداد باران شبیه سازی شده با شدت 55 میلی متر بر ساعت و مدت 30 دقیقه با فاصله پنج روز قرار گرفتند. در مجموع 300 رخداد باران بر کرت ها اعمال شد. نتایج نشان داد که رطوبت نگهداشته شده، تولید روان آب و هدررفت خاک تحت تأثیر معنی دار رخداد باران قرار گرفتند (001/0</strong><strong><span dir="LTR">P<</span></strong><strong>). افزایش رطوبت خاک و در نتیجه کاهش ظرفیت نفوذ، عامل اصلی افزایش تولید روان آب و هدررفت خاک در رخدادهای پیاپی باران بود به طوری که حدود 84 درصد از تغییرات هدررفت خاک طی رخدادهای باران براساس رطوبت پیشین خاک قابل بیان بود. پس از رخداد پنجم به دلیل رسیدن رطوبت خاک به حد ظرفیت نگهداری آب، تغییرات چشمگیری در نفوذپذیری و تولید روان آب مشاهده نگردید. با این حال، هدر رفت خاک پس از رخداد پنجم به دلیل وجود ذرات فرسایش پذیر بیشتر در سطح خاک و در نتیجه افزایش غلظت جریان های سطحی، همچنان الگویی افزایشی نشان داد.</strong></p> علی رضا واعظی