علوم آب و خاک

بررسی گنجایش تثبیت پتاسیم و ارتباط آن با ویژگی‌های خاک در شماری از خاک‌های چهارمحال و بختیاری

فروغ خائفی

تثبیت پتاسیم در خاک فرآیند مهمی است که قابلیت دسترسی پتاسیم توسط گیاهان را تحت تأثیر قرار می دهد. اطلاعات درباره تثبیت پتاسیم در خاک های استان چهارمحال و بختیاری محدود است. این پژوهش با هدف تعیین گنجایش تثبیت پتاسیم و ارتباط آن با ویژگی های خاک در ۱۰ نمونه از خاک های سطحی استان چهارمحال و بختیاری انجام شد. گنجایش تثبیت پتاسیم با افزودن شش غلظت مختلف پتاسیم با استفاده از نمک کلرید پتاسیم و اندازه گیری گنجایش تبادل کاتیونی بخش معدنی، آلی و رس خاک ها تعیین شد. نتایج نشان داد که دامنه تغییرات گنجایش تبادل کاتیونی بخش معدنی، آلی و رس خاک ها به ترتیب ۲/۱۶ تا ۳۸/۱۹ و ۷۱/۱ تا ۲۷/۳ و ۳/۲۹ تا ۸/۳۹ سانتی متر بار بر کیلوگرم بود. دامنه تغییرات شاخص قابلیت استفاده پتاسیم در خاک ها ۳۶/۰ تا ۷۰/۰ و شاخص تثبیت پتاسیم ۲۹/۰ تا ۶۳/۰ بود. نتایج نشان داد که شاخص تثبیت و شاخص قابلیت استفاده پتاسیم با گنجایش تبادل کاتیونی کل خاک و بخش معدنی، درصد رس، pH و درصد کربنات کلسیم معادل همبستگی معنی داری داشتند. نتایج پژوهش نشان داد که تثبیت کود پتاسیمی در خاک های مطالعه شده نقش مهمی در دینامیک پتاسیم خاک و قابلیت استفاده پتاسیم برای گیاهان دارد.

شبیه‌سازی تجربی ابعاد پیاز رطوبتی بافت‌های مختلف خاک

ندا خان محمدی

طراحی درست سیستم آبیاری قطره ای نیازمند آگاهی کافی از نحوه توزیع جریان آب در خاک به صورت افقی و عمودی و مدل کردن ابعاد پیاز رطوبتی تشکیل یافته تحت منبع نقطه ای می باشد. کارهای آزمایشگاهی و صحرایی با توجه به محدودیت زمانی و مالی در این راستا مناسب نبوده و کاربرد نرم افزارهای دقیق جهت تعیین معادلات مختلف در شرایط متفاوت ضروری به نظر می رسد. هدف از این تحقیق، ارائه مدل هایی ساده جهت برآورد ابعاد پیاز رطوبتی در دبی ها و بافت های مختلف در سیستم آبیاری قطره ای است. بدین منظور مدل
D ۲HYDRUS- برای چهار دبی مختلف در یک بافت خاک و نیز کلاس های مختلف بافت خاک برای یک دبی کاربردی اجرا شد. مقادیر حاصل از اجرای نرم افزار که شامل عمق و حداکثر قطر جبهه رطوبتی بود نسبت به زمان برازش یافت. نتایج شاخص های آماری برای تمامی معادلات حاصله (۹۶/۰R>، ۱۲/۲RMSE< و ۳۸/۱MAD<) حاکی از دقت مناسب معادلات مربوطه جهت تعیین ابعاد پیاز رطوبتی تحت منبع نقطه ای است. همچنین نتایج حاصله نشان داد که حداکثر و حداقل عمق و قطر جبهه رطوبتی، به ترتیب، مربوط به بافت های شنی لومی و سیلت می باشد.

مطالعه ریخت‌شناسی پیچان‌ رودها با جریان کنترل شده با استفاده از تکنیک‌های RS و GIS (مطالعه موردی: رودخانه زاینده‌رود در پایین‌دست سد زاینده‌رود)

محسن جواهری طهرانی

مطالعات ریخت شناسی دارای اهمیت ویژه ای در ساماندهی رودخانه و تعیین حریم و بستر رودخانه می باشد. سدها ازجمله سازه هایی هستند که بیشترین تأثیر را بر مورفولوژی رودخانه دارند. مطالعات تغییرات رودخانه ها معمولاً زمانبر بوده و در بازه های زمانی بلند مدت میسر می باشد. برای تشخیص این تغییرات، استفاده از تصاویر ماهواره ای تهیه شده در بازه های زمانی مختلف و روش های کارتوگرافی سودمند خواهد بود. در این پژوهش، تغییرات مورفولوژیک رودخانه زاینده رود در پایین دست سد زاینده رود، بین دو ایستگاه هیدرومتری سد تنظیمی و پل زمان خان، براساس ۷ سری تصاویر ماهواره Landsat از سال (۱۳۵۹ تا ۱۳۹۳) به کمک نرم افزار4.8 ENVI مورد بررسی قرار گرفته است. براساس نتایج، روش افزایش کنتراست به صورت بسط خطی اشباع شده به همراه فیلترگذاری با فیلتر بارزسازی لبه به عنوان روشی مناسب در تعیین مرز بین آب و زمین تشخیص داده شد. در مرحله بعد، مسیر رودخانه در محیط نرم افزار ArcGIS 10.2 واردشده و پارامترهای هندسی رودخانه مانند طول موج، ضریب خمیدگی، زاویه مرکزی و شعاع قوس ها تعیین گردید. همچنین، تجزیه وتحلیل های آماری روی پارامترهای هندسی، در نرم افزار SPSS انجام شد. نتایج نشان می دهد که از سال ۱۳۵۹ تاکنون ضریب خمیدگی از ۱۴/۲ به ۳۸/۲ افزایش یافته و شعاع قوس های رودخانه و طول موج پیچش ها به ترتیب ۵ و ۴/۱۱ درصد کاهش پیداکرده است. به طورکلی رودخانه در هر دوره، از انحنای قوس های خود کاسته و پیچ ها به سمت پایین دست جابه جا شده اند. از مهم ترین عوامل این پدیده می توان به تصرفات صورت گرفته در حاشیه و حریم رودخانه در مارکده و چم کاکا اشاره کرد که روند طبیعی رودخانه را بر هم زده است. در مناطق چم جنگل، چم خلیفه و چم عالی، به دلیل افزایش شیب و عدم پوشش گیاهی مناسب، فرسایش دیواره ها به حداکثر می رسد. درنهایت، اگرچه دبی سیلابی رودخانه توسط سد زاینده رود مهارشده، اما هنوز رودخانه در قسمت های پیچان رودی قابلیت فرسایش دارد.

نسبت‌دهی تغییرات در متغیرهای اقلیمی به نوسانات درونی اقلیم و افزایش گازهای گلخانه‌ای (مطالعه موردی: حوضه آبریز کرخه)

نرگس ظهرابی

از آنجا که پدیده تغییر اقلیم به عنوان تهدیدی بزرگ برای قسمت های مختلف چرخه حیات به شمار می رود، تفکیک عوامل مؤثر بر تشدید این پدیده، ضروری به نظر می رسد. این پژوهش روند تغییرات دما و بارش با استفاده از آزمون روند چندگانه در بالادست حوضه آبریز کرخه واقع در بخش غربی کشور ایران را مورد بررسی قرار داده است. به این منظور، نمودارهای دوبعدی آنومالی دما و بارش داده های ۱۰۰۰ ساله مدل ۳ CGCMبرای منطقه مورد مطالعه ترسیم شد. سپس نسبت دهی تغییرات رخ داده در متغیرهای اقلیمی ناشی از نوسانات درونی اقلیم و یا افزایش گازهای گلخانه ای تحت تأثیر عوامل انسانی مورد بررسی قرار گرفت. براساس یافته های این پژوهش به احتمال ۹۵ درصد مقادیر آنومالی نوسانات درونی توأم دما - بارندگی در محدوده مورد مطالعه به ترتیب بین ۴/۱± درجه سانتی گراد و ۷۶ ± درصد می باشد. نتایج به ترتیب نشان دهنده افزایش و کاهش در روند تغییرات دما و بارش سالانه مشاهده شده در اکثر ایستگاه های مورد مطالعه بود. همچنین متغیرهای دما و بارش تحت تأثیر تغییر اقلیم قرار گرفته و هر چه از سال های گذشته به سمت سال های انتهایی پیش می رویم به خصوص در بخش های غربی و میانی حوضه، تأثیر افزایش گازهای گلخانه ای در افزایش متغیر دما و کاهش متغیر بارش نمایان تر است.

ارزیابی مقادیر شبیه‌سازی‌شده رطوبت خاک، ماده خشک و عملکرد دانه گندم زمستانه رقم شیراز با استفاده از مدل‌های WSM و AquaCrop

شاهرخ زندپارسا

در توسعه کشاورزی، عوامل زیادی مانند شرایط آب و هوایی، خاک، کود، زمان و مقدار آبیاری دخالت دارند که برای منظور کردن آنها لازم است از مدل های شبیه سازی رشد گیاه استفاده نمود. لذا در این پژوهش، مقادیر رطوبت خاک در عمق های مختلف، ماده خشک و عملکرد دانه گندم زمستانه در پنج تیمار آبیاری دیم، ۵/۰، ۸/۰، ۰/۱ و ۲/۱ برابر آبیاری کامل طی دو سال زراعی ۸۹-1388 و ۹۰-1389 واقع در اراضی دانشکده کشاورزی دانشگاه شیراز در استان فارس، توسط مدل های AquaCrop و WSM شبیه سازی شد. داده های اندازه گیری شده در سال اول زراعی برای واسنجی مدل ها و در سال دوم برای اعتبارسنجی مورد استفاده قرار گرفتند. صحت برآورد رطوبت خاک توسط مدل ها، مبنای مقایسه دقت برآورد مقادیر شبیه سازی شده تبخیر- تعرق واقعی گیاه قرار گرفت. براساس نتایج، در مدل WSM، مقدار رطوبت خاک در لایه های مختلف عمق ریشه در سال اعتبارسنجی با مقدار نرمال شده ریشه متوسط مربع خطا (NRMSE) برابر ۱۴/۰ خوب برآورد شده، ولی مدل AquaCrop در برآورد آن دقت کمتری داشت (۲۶/۰=NRMSE). مقادیر برآورد تبخیر- تعرق گیاهی در تیمار آبیاری کامل، در هر دو مدل نزدیک به هم بوده ولی با افزایش تنش رطوبتی، از دقت برآورد مدل AquaCrop کاسته شد. مدل WSM مقدار ماده خشک و عملکرد دانه را با NRMSE به ترتیب برابر ۱۵/۰ و ۱۸/۰ خوب برآورد کرده و مدل AquaCrop با NRMSE به ترتیب برابر ۱۹/۰ و ۳۹/۰ در برآورد آنها دقت کمتری داشت.

ارزیابی عوامل مؤثر در بهسازی زیستی خاک به روش تزریق باکتری در خاک‌های ماسه‌ای

مسعود میرمحمدصادقی

بهبود کیفیت و اصلاح خاک ازجمله مسائلی است که مهندسین عمران همواره با آن درگیر بوده اند و روش های گوناگونی برای انواع خاک ها به کار گرفته شده است. اهمیت موضوع تا جایی است که کشورها، هزینه های زیادی در سال صرف اجرای این پروژه ها می کنند. در این میان خاک های دانه ای، به دلیل خصوصیات مقاومتی همواره مشکل ساز بوده اند. بیوگروتینگ روشی جدید و سازگار با محیط زیست برای بهبود پارامترهای مقاومتی خاک است که از پیوند رشته بیوتکنولوژی و مهندسی عمران به وجود آمده است. در این راستا با استفاده از تزریق باکتری pasteurii Sporosarcina در یک مرحله و اوره و کلرید کلسیم در مرحله بعد (تزریق دوفازی) به عنوان مواد مغذی در ستون خاک به تثبیت خاک پرداخته و مقاومت فشاری محدود نشده نمونه ها بررسی شد. در این پژوهش از روش تاگوچی جهت طراحی آزمایش ها و تحلیل داده ها استفاده گردید. فعالیت باکتری باعث رسوب کربنات کلسیم در نمونه های خاک شد به طوری که پس از 21 روز، مقاومت فشاری تک محوری خاک از مقدار 85 کیلو پاسکال در نمونه شاهد به 930 کیلو پاسکال در حالت بهینه افزایش یافت.

اولویت‌بندی زیرحوزه‌های آبخیز هراز به‌منظور عملیات حفاظت آب و خاک بر مبنای پارامترهای مورفومتری و کاربری اراضی

عطااله کاویان

اولویت بندی زیرحوزه های آبخیز به منظور اجرای عملیات حفاظت آب و خاک بسیار مهم و ضروری می باشد. پژوهش حاضر به اولویت بندی 13 زیرحوزه آبخیز هراز با آنالیز پارامترهای مورفومتری و کاربری اراضی به منظور شناسایی زیرحوزه های حساس به فرسایش خاک با استفاده از نرم افزار GIS و RS می پردازد. در آنالیز مورفومتری پارامترهای نسبت انشعاب، تراکم زهکشی، فراوانی آبراهه، بافت زهکشی، فاکتور شکل، ضریب گردی، ضریب فشردگی، ضریب کشیدگی، طول جریان زمینی، شاخص شکل و اختلاف ارتفاع درنظر گرفته شدند. نقشه کاربری اراضی به هفت کلاس جنگل، زراعت آبی، مخازن آبی، اراضی فاقد پوشش گیاهی، مرتع، باغات و اراضی مسکونی طبقه بندی شد. درنهایت زیرحوضه ها به منظور حفاظت خاک به چهار طبقه خیلی زیاد، زیاد، متوسط و کم طبقه بندی شدند. در اولویت بندی برمبنای آنالیز مورفومتری زیرحوضه SW-4، برمبنای کاربری اراضی زیرحوضه های SW-8، SW-6، SW-12 در گروه اولویت خیلی زیاد قرارگرفتند. در حالی که در اولویت بندی نهایی با تلفیق هردو آنالیز مورفومتری و کاربری اراضی زیرحوضه SW-4 به عنوان منطقه با اولویت خیلی زیاد قرارگرفت. این منطقه به عنوان منطقه بحرانی شناسایی شده بنابراین باید در اولویت اول برای اجرای عملیات حفاظت آب و خاک مدنظر قرار بگیرد.

توزیع مکانی کادمیوم و سرب کل در خاک‌های سطحی جنوب غرب اصفهان

اردشیر خسروی دهکردی

آلاینده ها از جمله عوامل مختل کننده محیط زیست به شمار رفته و از میان آنها فلزات سنگین به دلیل غیرقابل تجزیه بودن و اثرات فیزیولوژیکی بر موجودات زنده در غلظت های کم، اهمیت بیشتری دارد. هدف این تحقیق بررسی اثر کاربری صنعتی بر غلظت کادمیم و سرب در خاک های سطحی منطقه جنوب غرب اصفهان بود. پس از بررسی تصاویر ماهواره ای منطقه مورد مطالعه و نقشه های توپوگرافی ۵۰۰۰۰: ۱، نمونه برداری خاک از عمق صفر- ۲۰ سانتی متر به صورت تصادفی انجام شد. تعداد ۳۸ خاک سطحی منطقه صنعتی با حداقل فاصله ۱۴۸۰ متر در سطح ۷۳۴۸۱ هکتار نمونه برداری شد. غلظت کادمیم و سرب در نمونه های خاک پس از هضم تر (اسید نیتریک و اسید کلریدریک) به روش جذب اتمی اندازه گیری شد. ساختار مکانی متغیرها و اعتبار واریوگرام مربوط به سرب و کادمیم حاصل از تجزیه نمونه های خاک منطقه بررسی شد و درنهایت توزیع مکانی سرب و کادمیم در محیط ArcGIS تهیه شد. نتایج اولیه نشان داد در خاک سطحی منطقه صنعتی میانگین غلظت کادمیم و سرب به ترتیب ۸/۱ و ۵/۳۱ میلی گرم برکیلوگرم از میانگین غلظت جهانی بالاتر بود. ولی مقادیر میانگین هر دو فلز از مقدار غلظت استاندارد سازمان حفاظت محیط زیست ایران کمتر بود.

بررسی کارایی تالاب‌های مصنوعی زیرسطحی هیبریدی در کاهش بار آلی پساب تصفیه‌خانه‌های فاضلاب شهری با استفاده از گیاهان آبزی مختلف

امیر حق شناس آدرمنابادی

در این مقاله، کارایی چهار واحد تالاب هیبریدی افقی- عمودی زیرسطحی که به منظور حذف مواد آلی و تصفیه تکمیلی پساب خروجی از تصفیه خانه فاضلاب شمال اصفهان احداث شدند، مورد بررسی قرار گرفت. در این تالاب ها، سه گیاه مختلف نی معمولی، لویی و نی بزرگ کشت شد و یک تالاب نیز به عنوان شاهد (بدون کشت) درنظر گرفته شد. نتایج حاصل از ۱۲ ماه نمونه برداری از خروجی تالاب های طرح نشان داد که نوع پوشش گیاهی از نظر آماری اثر معنی داری را بر حذف مواد آلی در تالاب های مصنوعی ندارد، هرچند که مقدار حذف مواد آلی در تالاب های دارای پوشش گیاهی بیشتر از تالاب شاهد بود. همچنین، راندمان حذف COD در تالاب های مختلف طرح بین ۷۷ تا ۸۳ درصد و مقدار حذف _۵BOD بین ۸۴ تا ۸۶ درصد بود. نتایج این طرح نشان داد که مقدار حذف مواد آلی به مقدار تجزیه پذیری آنها بستگی دارد. ضرایب مدل مرتبه اول براساس غلظت های ورودی و خروجی واسنجی شدند (۳۵ متر بر سال برای _۵BOD و ۱/۳۳ متر سال برای COD) تا برای طرح های اصلی استفاده شوند. غلظت مواد آلی در خروجی تالاب های طرح به زیر استانداردهای مصارف مختلف رسید، که این امر تناسب این فناوری برای شرایط کشور را نشان می دهد.

ارزیابی توانایی روش‌های مختلف کریجینگ در پهنه‌بندی شوری خاک در شهرستان اهواز

سعید حجتی

شوری و سدیمی بودن خاک کیفیت فیزیکی، شیمیایی و همچنین بیولوژیکی خاک را کاهش می دهد و در نهایت کاهش عملکرد محصول را به دنبال دارد. این تحقیق با هدف ارزیابی تغییرات شوری خاک با استفاده از روش های مختلف زمین آماری در شهرستان اهواز انجام گرفته است. برای این منظور تعداد 69 نمونه خاک از عمق صفر تا 10 سانتی متری سطح خاک برداشت شد و مقادیر هدایت الکتریکی عصاره نسبت 1:1 خاک به آب در نمونه ها اندازه گیری گردید. در این پژوهش از سه روش زمین آماری کریجینگ معمولی، لاگ نرمال کریجینگ و کریجینگ شاخص برای تهیه نقشه شوری خاک استفاده گردید. به منظور ارزیابی دقت این روش ها از پارامترهای آماری مجذور میانگین مربعات خطا و ضریب تبیین استفاده شد. نتایج نشان داد که روش لاگ کریجینگ با داشتن حداقل مجذور میانگین مربعات خطا و حداکثر ضریب تبیین که به ترتیب برابر 34/0 و 73/0 است، مدل مناسب و دقیق تر برای ارزیابی شوری خاک است. روش کریجینگ شاخص براساس آستانه های تعریف شده توانسته است احتمال خطر شوری را در کلاس های 4، 8، 16 و 32 دسی زیمنس بر متر نشان دهد. بر این اساس بخش اعظم منطقه دارای شوری بالای 4 دسی زیمنس بر متر است. نتایج نقشه نهایی شوری خاک نشان داد که بیشترین مقدار تجمع نمک مربوط به غرب و جنوب غرب منطقه و کمترین مقدار شوری در بخش های شرق و شمال منطقه مشاهده می شود.

مقایسه و ارزیابی بیست روش تخمین تبخیر- تعرق گیاه مرجع مبتنی بر سه دسته کلی دمای هوا، تابش خورشید و انتقال جرم در حوضه آبریز دریاچه ارومیه

امید بابامیری

هدف این مطالعه مقایسه و واسنجی تعداد ۲۰ روش مختلف تخمین تبخیر- تعرق گیاه مرجع (₀ET) مبتنی بر سه روش کلی دمای هوا، تابش خورشید و انتقال جرم در حوضه آبریز دریاچه ارومیه می باشد. برای این منظور از اطلاعات ۱۰ ایستگاه هواشناسی همدید در دوره آماری ۲۰۱۰-۱۹۸۶ استفاده شد. نتایج روش های مذکور با خروجی روش فائو پنمن- مانتیث (۵۶PMF-) مقایسه شد. واسنجی روش ها برای یکایک ایستگاه ها و تمام ماه ها و در طول دوره آماری مذکور انجام شد. ارزیابی عملکرد روش ها با آماره هایR²،RMSE ، MBE و MAE به عمل آمد. نتایج نشان داد که واسنجی روش ها عملکرد آنها را به طور قابل ملاحظه ای بهبود می دهد. بعد از واسنجی، از بین روش های بر مبنای دمای هوا، روش هارگریوز (HG) با ضریب تبیین ۹۶/۰=^۲R، از بین روش های کلی تابش، روش دورنبوس- پروئیت ((DP با ضریب ^۲R معادل ۹۸۲/۰ و از بین روش های مبتنی بر انتقال جرم، بعد از واسنجی، روش مییر (M) با ^۲R معادل ۸۹۵/۰ به عنوان بهترین روش در حوضه مورد مطالعه شناخته شدند. به طورکلی، عملکرد روش های مبتنی بر تابش پس از واسنجی بهتر از سایر روش ها در این حوضه بود. بنابراین، روش DP پس از واسنجی برای تخمین ₀ET در حوضه دریاچه ارومیه از دقت بالاتری برخوردار بوده و قابل توصیه می باشد.

وضعیت پتاسیم در خاک‌های تحت کشت گندم و ارتباط آن با پتاسیم دانه در منطقه داراب، جنوب شرقی استان فارس

مهدی نجفی قیری

وضعیت شکل های پتاسیم خاک و ارتباط آن با مقدار پتاسیم دانه گندم در زمان برداشت می تواند در مدیریت حاصلخیزی این عنصر مهم باشد. بدین منظور تعداد ۴۰ نمونه خاک سطحی (عمق 20-0 سانتی متر) و زیرسطحی (عمق ۴۰-۲۰ سانتی متر) و همچنین نمونه های دانه های گندم از مزارع شهرستان داراب که تحت کشت گندم بودند در خردادماه ۱۳۹۳ به صورت تصادفی برداشته شد. سپس ویژگی های مختلف فیزیکی و شیمیایی و شکل های مختلف پتاسیم شامل محلول، تبادلی و غیرتبادلی و همچنین مقدار پتاسیم دانه گندم اندازه گیری گردید. نتایج نشان داد که پتاسیم محلول، تبادلی و غیرتبادلی در خاک های مورد مطالعه به ترتیب در دامنه ۷۰-۱۵، ۴۴۳-۹۱ و ۱۱۸۲-۳۹۶ میلی گرم بر کیلوگرم بودند. ارتباط معنی داری بین شکل های پتاسیم خاک و مقدار رس، کربنات کلسیم و ظرفیت تبادل کاتیونی به دست آمد. اگرچه انتظار می رود که در مرحله پایانی رشد گندم مقدار پتاسیم به سهولت قابل استفاده خاک (پتاسیم محلول و تبادلی) کم باشد، اما اغلب خاک های مورد مطالعه دارای مقدار کافی پتاسیم بودند. همچنین ارتباط مثبت و معنی دار بین شکل های مختلف پتاسیم، نشان از به تعادل رسیدن مجدد شکل های پتاسیم در زمان برداشت گندم داشت. اگرچه ارتباط معنی داری بین مقدار پتاسیم دانه گندم و شکل های پتاسیم خاک به دست نیامد اما برای خاک های بافت ریز (رس>۳۰ درصد) نشان داده شد که مقدار پتاسیم دانه با پتاسیم تبادلی خاک و درصد رس همبستگی مثبت و معنی داری دارد. این بدان معنی است که برای خاک های سنگین، استات آمونیم می تواند عصاره گیر مناسبی جهت تخمین وضعیت پتاسیم خاک و مقدار پتاسیم قابل استفاده گیاه در منطقه مورد مطالعه باشد.

تأثیر جنگل‌کاری با گونه Prosopis juliflora بر خصوصیات فیزیکو شیمیایی خاک در تپه‌های شنی (پژوهش موردی: منطقه مگران شهرستان شوش)

مصطفی مرادی

با توجه به اهمیت حفاظت خاک و جلوگیری از فرسایش بادی در اراضی ماسه ای و تأثیر جنگل کاری به عنوان یک عامل مؤثر و دائمی در امر تثبیت ماسه های روان، یکی از کانون های بحرانی فرسایش بادی در نزدیکی شهرستان شوش که تقریباً ۲۰ سال پیش مالچ پاشی و نهال کاری شده است، را انتخاب و تأثیر سطوح مختلف تاج پوشش را بر خصوصیات فیزیکو شیمیایی خاک بررسی نمودیم. از اینرو، دو منطقه جنگل کاری با تاج پوشش ۱۰۰-7۵ درصد و ۵۰-2۵ درصد و منطقه شاهد به مساحت هرکدام ۱۰ هکتار انتخاب شد. سپس در هر منطقه ۱۵ پلات پیاده و خواص فیزیکو شیمیایی خاک مورد اندازه گیری قرار گرفت. نتایج نشان داد جنگل کاری باعث تغییر بافت خاک از شنی به شن لومی و افزایش میزان فسفر، پتاسیم، کربن آلی و نیتروژن خاک در عمق ۵-0 سانتی متر شده بود که به دلیل جذب املاح از عمق خاک توسط ریشه و تجمع آن در برگ و اندام های گیاهی و درنهایت ریزش و تجزیه لاشبرگ بیشتر در این منطقه نسبت به منطقه شاهد بود. همچنین در این مطالعه تاج پوشش ۵۰-2۵ درصد بهترین حالت را برای بهبود خواص فیزیکو شیمیایی خاک داشته است. بنابراین می توان گفت جنگل کاری نه تنها باعث حفاظت خاک و تثبیت ماسه های روان می شود؛ بلکه منجر به حاصلخیزی خاک و پایداری دائمی آن شده است.

مکان‌یابی مناطق مستعد پخش سیلاب با استفاده از منطق فازی و فرآیند تحلیل شبکه‌ای (ANP)(مطالعه موردی: دشت مشهد)

فرشید جهانبخشی

پخش سیلاب بر آبخوان، روشی ارزان جهت استفاده بهینه از سیلاب ها برای تغذیه مصنوعی است که کاهش خسارات ناشی از سیلاب را نیز به همراه دارد. در این تحقیق، برای مکان یابی و اولویت بندی مناطق مستعد پخش سیلاب در دشت مشهد، از ده معیار کاربری اراضی، شیب، ضخامت آبرفت، فاصله از چاه، فاصله از قنات، فاصله از روستا، افت سطح ایستابی، ضریب هدایت هیدرولیکی، هدایت الکتریکی و تراکم زهکشی استفاده گردید. عملیات وزن دهی معیارها با استفاده از فرآیند تحلیل شبکه ای (ANP) و منطق فازی انجام شد. بعد از آماده سازی نقشه کلیه معیارهای مربوط به مکان یابی عرصه های مناسب پخش سیلاب و وزن دهی نقشه ها براساس منطق فازی و مدل فرآیند تحلیل شبکه ای، نقشه نهایی مربوط به اولویت بندی مناطق مستعد پخش سیلاب آماده گردید. سپس با اعمال لایه محدود کننده که از تلفیق سه معیار کاربری اراضی، شیب و ژئومورفولوژی آماده گردید، نقشه نهایی مناطق مستعد پخش سیلاب آماده و اولویت بندی شد. از بین ده عامل مؤثر بر پخش سیلاب، معیار ضخامت آبرفت با وزن 27/0 به عنوان مؤثرترین لایه در بحث مکان یابی مناطق مستعد پخش سیلاب شناخته شد. از لحاظ شیب، بیشتر مناطق مناسب در شیب های کمتر از 3% قرار گرفت که نشان دهنده تأثیر به سزای این عامل در اجرای پخش سیلاب است. استعداد دشت مشهد در پخش سیلاب، پس از حذف مناطق مستثنیات (8/40 درصد از کل اراضی)، در چهار کلاس نامناسب، نسبتاً مناسب، مناسب و کاملاً مناسب تعریف شد که به ترتیب 7/2، 9/25، 5/26 و 1/5 درصد از مساحت دشت را شامل می شود.

ارزیابی عملکرد روش‌های زمین‌آمار و شبکه عصبی مصنوعی در تخمین پارامترهای کیفی آبخوان (مطالعه موردی: دشت قروه- دهگلان)

محمد عیسی زاده

انتخاب تکنیک درون یابی بهینه جهت تخمین پارامترهای کیفی آبخوان در نقاط اندازه گیری نشده نقش مهمی در مدیریت کمی و کیفی منابع آب ایفا می کند. هدف اصلی این تحقیق ارزیابی دقت روش های درون یابی متداول با استفاده از GIS و مدل شبکه عصبی مصنوعی می باشد. بدین منظور تخمین سه پارامتر کیفی CL، EC و pH آبخوان دشت قروه- دهگان واقع در استان کردستان توسط هر یک از مدل ها مورد ارزیابی قرار گرفت. در این تحقیق از داده های کیفی 56 چاهک مشاهداتی که دارای پراکندگی مناسبی در کل دشت هستند، استفاده گردید. در این تحقیق داده های 46 چاهک مشاهداتی جهت واسنجی و داده های 10 چاهک دیگر جهت صحت سنجی مدل ها استفاده شدند. نتایج نشان داد که روش های شبکه عصبی مصنوعی، IDW و کریجینگ (spherical) به ترتیب جهت تخمین پارامترهای کیفی CL، PH و EC از دقت بیشتری نسبت به سایر مدل ها برخوردار بوده اند. البته مدل شبکه عصبی در تخمین هر سه پارامتر دارای دقت بسیار خوبی می باشد.در صورت کمبود وقت و همچنین نیاز به دقت قابل قبول و ریسک کمتر در تخمین پارامترهای کیفی، استفاده از این مدل نسبت به سایر مدل های آماری به کار رفته ارجحیت دارد.