fa بهینه‌سازی شرایط استخراج اینولین از کنگر با و بدون اعمال فراصوت به‌کمک روش سطح پاسخ عمومی Ggeneral پژوهشي Research امروزه اینولین به‌دلیل دارا بودن ویژگی‌های مفید تغذیه‌ای به‌طور گسترده‌ای در جهان مورد استفاده می‌باشد. یکی از منابع مهم استخراج صنعتی اینولین نوعی کنگر است. لذا در این بررسی، میزان قند کل، اینولین و بهینه‌سازی شرایط استخراج آبی اینولین با و بدون اعمال امواج فراصوت (به شکل مستقیم و غیرمستقیم) و ترکیب‌های مختلف زمان، دما و نسبت حلال به کنگرفرنگی مورد مطالعه قرار گرفت. طرح آزمایشی شامل استفاده از طرح Box-Behnken و روش آماری سطح پاسخ بود. با توجه به مدل تجربی به دست آمده توسط روش سطح پاسخ، ارتباط میان متغیرهای مورد مطالعه و میزان استخراج قند کل کنگرفرنگی مناسب تشخیص داده شد. با توجه به میزان ماده‌ خشک (7/6 درصد) و میزان قند کل (9/3 درصد) کنگرفرنگی، شرایط بهینه‌ استخراج اینولین دمای 80 ، زمان 5 دقیقه و نسبت حلال به کنگرفرنگی 1:5 تعیین گردید. به‌علاوه، مقایسه یافته‌های روش استخراج آبی با و بدون اعمال امواج فراصوت نشان‌دهنده‌ رابطه مستقیم بین میزان استخراج قند کل، فرکانس و توان امواج فراصوت بود، به‌گونه‌ای که با به‌کار بردن امواج فراصوت با فرکانس و توان بالاتر زمان استخراج نسبت به زمان استخراج آبی بدون اعمال فراصوت به‌طور قابل ملاحظه‌ای کاهش یافت. Nowadays, Inulin, due to its nutritional properties, is widely being used all over the world. Artichoke tuber is one of its major industrial extraction sources. Therefore, in the present study we initially aimed to determine total carbohydrate, inulin, reducing sugars as well as dry matter contents of an Iranian artichoke. Thereafter, we focused on the optimization of aqueous extraction of inulin in the presence and absence of direct and indirect ultrasonic waves at various combinations of extraction time, temperature and solvent:solid ratio using Box-Behnken design and response surface methodology (RSM). Based on the experiments, the dry matter and total carbohydrate contents of Iranian artichoke were 6.7 and 3.9%, respectively. We also found that an empirical model developed by RSM could satisfactorily describe relationship between independent parameters and the yield of total carbohydrate as well as inulin. Furthermore, our findings revealed that optimal aqueous extraction of inulin could be achieved at 80ºC, for a duration of 5 min at a solvent:solid ratio of 1:5. Moreover, a direct relation was seen between the yield of extraction and the power as well as frequency of ultrasonic waves where with increasing latter variables, duration of extraction process and inulin yield considerably reduced and increased, respectively. کنگرفرنگی، اینولین، قند کل، امواج فراصوت، روش سطح پاسخ Artichoke, Inulin, Total carbohydrate, Ultrasound, Response surface methodology. 423 435 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-444-1&slc_lang=fa&sid=1 S Abbasi سلیمان عباسی sabbasifood@modares.ac.ir Yes H Farzanmehr حنانه فرزان مهر No