fa مطالعه قابلیت ترکیب‌پذیری پنج واریته برنج (Oryza sativa L.) برای شش صفت مورفولوژیکی به‌روش تلاقی دای آلل عمومی Ggeneral پژوهشي Research شش صفت مورفولوژیکی برنج طی یک تلاقی دای آلل 5 × 5 یک‌طرفه با استفاده از یک طرح بلوک‌های کامل تصادفی در سال 1386 در نسل F1 در ایستگاه تحقیقات برنج کشور ـ آمل مورد ارزیابی قرار گرفتند. نتایج حاصل از تجزیه واریانس برای صفات ارتفاع بوته، زاویه برگ پرچم، طول برگ پرچم، عرض برگ پرچم، طول اولین میانگره و طول خوشه حاکی از وجود تفاوت‌های ژنتیکی معنی‌دار بین ارقام و هیبریدهای مورد مطالعه بود. معنی‌دار بودن میانگین مربعات ترکیب‌پذیری عمومی (GCA) و ترکیب‌پذیری خصوصی (SCA) وجود اثرات افزایشی و غیرافزایشی را در کنترل صفات مربوطه نشان داد. هم‌چنین معنی‌دار شدن نسبت میانگین مربعات در تمامی صفات، نشان‌دهنده اهمیت بیشتر اثر افزایشی نسبت به اثر غیر افزایشی ژن‌های کنترل کننده صفات مورد مطالعه بود. قابلیت وراثت‌پذیری خصوصی بالای این صفات بیانگر وجود نقش عمده برای اثر افزایشی ژن‌‌ها در کنترل ژنتیکی خصوصیات مورد مطالعه می‌باشد بنابراین بازدهی گزینش برای این صفات زیاد خواهد بود. در مجموع والدین ندا و IR62871-175-1-10 به‌طور مشترک بهترین والد از نظر ترکیب‌پذیری عمومی در جهت کاهش ارتفاع، طول برگ پرچم و طول میانگره و افزایش عرض برگ پرچم بودند و تلاقی‌های ندا × بینام و ندا × دشت بهترین دورگ از نظر SCA به‌ترتیب برای افزایش طول خوشه و کاهش ارتفاع بودند. Six morphological traits of rice were evaluated in a 5 × 5 one-way diallel cross using a randomized complete block design corresponding with their F1 generations in 2007 at Iranian Rice Research Institute – Amol. Results from analysis of variance for traits of plant height, flag leaf angle, flag leaf length, flag leaf width, internode length and panicle length exhibited significant genetic differences among parental cultivars and their hybrids. Significant means of squares for GCA and SCA showed the positive actions of additive and non-additive effects on controlling these traits. Also, ratio of mean squares of GCA on SCA ( ) were significant in all traits that showing a higher importance for role of additive effects in comparison with role of non-additive effects in functions of genes controlling the studied traits. High narrow sense heritability of these traits proved majority roles for additive effects of genes in genetic control of the studied characteristics therefore, selection of these triats may be succeed. Overall, both of Neda and IR62871-175-1-10 were the best parents for general combining ability for reducting plant height, flag leaf length and internode length and increasing flag leaf width. Meanwhile, because of higher SCA, Neda × Binam and Neda × Dasht were the best hybrids for increasing spike length and decreasing height, respectively. برنج، تلاقی دای‌آلل، صفات مورفولوژیکی، ترکیب‌پذیری عمومی، ترکیب‌پذیری خصوصی Rice, Diallel cross, Morphological traits, General combining ability, Specific combining ability. 519 528 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-451-1&slc_lang=fa&sid=1 L Ahangar لیلا آهنگر No Gh Ranjbar غلامعلی رنجبر ali.ranjbar@gmail.com Yes M Norouzi محمد نوروزی No