fa تأثیر تاریخ و تراکم‌های مختلف کاشت بر عملکرد، اجزای عملکرد و برخی صفات کیفی و مرفولوژیکی نخود ایرانی (.Cicer arietinum L) عمومی Ggeneral پژوهشي Research به منظور بررسی تأثیر تاریخ و تراکم‌های مختلف کاشت بر عملکرد، اجزای عملکرد و برخی صفات کیفی و مرفولوژیکی نخود، آزمایشی در سال زراعی 85 ـ 1384 در مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی آذربایجان غربی، مزرعه تحقیقات کشاورزی دیم ارومیه به صورت اسپلیت پلات در قالب طرح پایه بلوک‌های کامل تصادفی در چهار تکرار اجرا شد. آزمایش روی توده محلی قزوین در سه تاریخ کاشت (15 آبان ماه به صورت کاشت انتظاری، 15 اسفند ماه به صورت کاشت زود بهاره و 15 فروردین ماه به صورت کاشت معمول بهاره) به عنوان فاکتور اصلی و چهار تراکم کاشت (45، 34، 23 و 17 بوته در متر مربع) به ترتیب حاصل از چهار فاصله روی ردیف (5/7، 10، 15 و20 سانتی‌متر) و فاصله بین ردیف 30 سانتی‌متر به عنوان فاکتور فرعی به مرحله اجرا درآمد. عملکرد، تعداد غلاف در بوته، درصد پروتئین دانه، ارتفاع بوته، تعداد شاخه‌های ثانویه و وزن صد دانه اندازه‌گیری شد. تجزیه واریانس داده‌ها نشان داد که تاریخ های مختلف کاشت اثر معنی‌داری روی عملکرد، تعداد غلاف در بوته و درصد پروتئین دانه داشته ولی روی ارتفاع بوته، شاخه‌های ثانویه و وزن صد دانه معنی‌دار نگردید. بیشترین تعداد غلاف در بوته در تاریخ کاشت اول با میانگین 69/37 و بیشترین درصد پروتئین دانه در تاریخ کاشت دوم با میانگین 63/22 به دست آمد. هم‌چنین تراکم‌های مختلف کاشت اثر معنی‌داری روی عملکرد، ارتفاع بوته، شاخه‌های ثانویه و وزن صد دانه نداشتند اما اثر تراکم روی تعداد غلاف در بوته در سطح 1% و درصد پروتئین دانه در سطح 5% معنی‌دار گردید. به طوری که بیشترین تعداد غلاف در بوته در تراکم سوم با میانگین 5/31 و بیشترین درصد پروتئین دانه در تراکم اول با میانگین 31/22 به دست آمد. نتایج این بررسی مشخص کرد که از بین تاریخ‌های مختلف کاشت، کاشت زود بهاره در تراکم اول (45 بوته در متر مربع) بیشترین عملکرد (08/1042 کیلوگرم در هکتار) و بالاترین درصد پروتئین را نسبت به تاریخ‌های کاشت دیگر تولید نمود. In order to evaluate effect of planting date and plant density on grain yield, yield components and some quality and morphological traits of chickpea (Cicer arietinum L.), an experiment was conducted at the research center of agricultural and natural resources of west Azerbaijan in Urmia rain-fed research farm during 2005-2006 growing season in a split plot arrangement, based on a completely randomized block design with four replications. The cultivar of chickpea (Qazvin local mass) was planted in three sowing dates (mid November, mid March and mid April) in main plots, and four plant densities (intra row space: 7.5, 10, 15 and 20 cm) representing (45, 34, 23 and 17 plant/m2) in sub plots. Yield, number of pod per plant, seed protein content, plant height, number of secondary branches and 100 seed weight were evaluated. Results indicated that date of sowing had a significant effect on the yield, number of pod per plant and seed protein content but was not significant for plant height, secondary branches and 100 seed weight. Highest number of pod per plant was obtained in mid November sowing (37.69) and high protein content (22.63) in mid March. Different plant density effects were also not significant on yield, plant height, secondary branches and 100 seed weight but the effect of density on the number of pod per plant and seed protein content was significant. Highest number of pod per plant was obtained in the third density (31.5), and highest protein content in the first density (22.31). The results of study indicated that between mid March planting in the density (45 plant/m2) had highest yield (1042.08kg/ha) and protein content compared with the other planting dates. انتظاری و بهاره، تراکم کاشت، عملکرد، اجزای عملکرد، درصد پروتئین دانه Chickpea, Winter and spring sowing, Planting density, Yield, Yield components, Seed protein content 31 40 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-531-1&slc_lang=fa&sid=1 F Valimohamadi فرمیسک ولی محمدی fermeskvalimohammadi@yahoo.com Yes M Tajbakhsh مهدی تاج بخش No A Saeed علی سعید No