fa تجزیه و تحلیل‌های چند متغیره آماری در ژرم پلاسم فسکیوی بلند ایرانی و خارجی عمومی Ggeneral پژوهشي Research این پژوهش به منظور بهره‌گیری از روش‌های تجزیه و تحلیل چند متغیره در بررسی تنوع ژنتیکی، تشخیص روابط صفات، تعیین صفات سهیم در توجیه تنوع عملکرد، گروه‌بندی و تعیین قرابت ژنتیکی نمونه‌های فسکیوی بلند داخلی و خارجی اجرا شد. بدین منظور 46 نمونه فسکیوی بلند در قالب طرح آماری بلوک‌های کامل تصادفی به مدت دو سال از نظر ویژگی‌های فنولوژیک، مورفولوژیک و زراعی ارزیابی شدند. نتایج حاکی از اختلاف بسیار معنی‌دار بین نمونه‌ها از نظر صفات مختلف بود. اکوتیپ‌های ایرانی از نظر توان استقرار، ارتفاع بوته، ارتفاع در برداشت دوم، عملکرد علوفه خشک سالانه و دیرزیستی تفاوت آماری معنی‌داری با نمونه‌های خارجی داشتند و نسبت به آنها در هر دو سال دارای برتری بودند. بر اساس نتایج رگرسیون مرحله‌ای قطر یقه به تنهایی51 درصد از تغییرات عملکرد علوفه خشک را توجیه نمود و پس از آن توان استقرار، درصد ماده خشک، ارتفاع و تعداد ساقه بارور به ترتیب با 6/20، 4/10 ، 3/2 و 2/1 درصد در مدل رگرسیونی چند متغیره وارد گردیدند. بر اساس این مدل، انتخاب برای قطر یقه و توان استقرار منجر به افزایش بیشتری در عملکرد علوفه خشک می‌گردد. نتایج حاصل از تجزیه عامل‌ها نشان داد که چهار عامل اول در مجموع 81 درصد از کل تنوع موجود بین صفات را توجیه نمودند به طوری که روابط بین صفات در تأیید با نتایج حاصل از رگرسیون مرحله‌ای بود. نتایج تجزیه خوشه‌ای بر مبنای خصوصیات فنوتیپی نمونه‌های مورد مطالعه را در پنج گروه مجزا تقسیم بندی کرد به نحوی که اکوتیپ‌های کشورهای مختلف از یکدیگر متمایز شده و در بسیاری از موارد نمونه‌هایی که از مناطق یکسان و یا دارای اقلیم مشابه جمع‌آوری شده بودند در گروه مشابه جای گرفتند. نمونه‌های دارای فاصله ژنتیکی گسترده می‌توانند پس از مطالعات بیشتر به عنوان کاندیداهای مناسب برای پیشبرد برنامه‌های اصلاحی در جهت توسعه ارقام جدید مورد استفاده قرار گیرند. This experiment was conducted to investigate the genetic diversity, identify traits explaining yield variation, recognize relationships between traits and classify accessions in a Iranian and forign germplasem of tall fescue. Forty six Iranian and foreign tall fescue accessions were surveyed for Phenological, morphological and agronomical characters in a randomized complete block design with three replications in field for 2 years. Significant differences were observed for all of the characters, indicating broad variation in this germplasm. Iranian accessions had a better performance for most of the traits in both years indicating their high potential for developing commercial varieties in breeding programs. Basis on stepwise regression analysis, crown width justified the majority of hay yield variation, followed by establishment rate, percentage of dry matter, height and number of stem. Hence, these characters could be used for selecting high yielding cultivars. Factor analysis revealed 4 factors which explained more than 80 percent of the total variation and confirmed the results of regression analysis. Using UPGMA method, cluster analysis revealed five groups. Accessions with similar country of origin or same ecological conditions were grouped in same cluster. Regarding the morphological characters the best accessions were identified to be used in the further breeding projects. تجزیه و تحلیل چند متغیره، تجزیه رگرسیون، تجزیه به عامل‌ها، تجزیه خوشه‌ای، فسکیوی بلند Multivariate analysis, Regression analysis, Factor analysis, Cluster analysis , Tall fescue. 77 90 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-453-2&slc_lang=fa&sid=1 M.M Majidi محمد مهدی مجیدی majidi@cc.iut.ac.ir Yes A Mirlohi آقافخر میرلوحی No