fa ارزیابی دقت و کارآیی رابطه جهانی فرسایش خاک و برخی از نسخ آن در برآورد رسوب رگبارهای منفرد (مطالعه موردی: ایستگاه تحقیقات منابع طبیعی خسبیجان، اراک) عمومی Ggeneral پژوهشي Research عدم وجود و یا کمبود آمار و اطلاعات در زمینه فرسایش خاک و تولید رسوب در بسیاری از حوزه های آبخیز کشور، استفاده از روش های تجربی مناسب برای برآورد شدت و مقادیر فرسایش خاک و تولید رسوب را گریزناپذیر می نماید. در این تحقیق، میزان کارآیی مدل USLE و نسخ مختلف آن شامل MUSLE-S، AOF، MUSLT، MUSLE-E، USLE-M و AUSLE در کرت استاندارد در تیمارهای دیم، شخم رها شده و مرتع در مقیاس رگبار ارزیابی شده است. برای این منظور کلیه متغیرهای مورد نیاز و ورودی مدل های مذکور در سه کرت مستقّر در هر تیمار در ایستگاه تحقیقات منابع طبیعی خسبیجان در شهرستان اراک محاسبه و به منظور اجرای مدل های مذکور مورد استفاده قرار گرفت. نتایج به دست آمده از به کارگیری هر یک از مدل ها با مقادیر رسوب اندازه گیری شده 12 رگبار مقایسه و نهایتاً کارآیی و دقّت مدل های مذکور در هر یک از تیمارهای مورد بررسی ارزیابی شد. نتایج ارزیابی ضمن تأیید ارتباط آماری خوب بین برآوردهای بسیاری از مدل ها با یکدیگر نمایان گر عدم توانایی و کارآیی مدل های مذکور در برآورد رسوب ناشی از رگبارها در تیمارهای مورد مقایسه بوده اند. حال آن که ارتباط معنی دار تخمین های حاصل از مدل MUSLE-E (99/0r=) و غیرمعنی‌دار MUSLE-S و MUSLE-E (50/0r<) با مقادیر مشاهده ای به ترتیب در کاربری های مرتع، و دیم و شخم رهاشده مورد تأیید قرار گرفت. The use of suitable empirical models for estimation of soil erosion and sediment yield is essential because of nonexistence or shortage of associated data in many watersheds. In the present study, the applicability of the USLE and its different versions Viz. MUSLE-S, AOF, MUSLT, MUSLE-E, USLE-M and AUSLE in estimation of storm-wise sediment yield from standard plots installed in dry farming, ploughed and rangeland treatments was evaluated. To conduct the study, the entire input data were collected from plots installed in three replicates in each treatment in Khosbijan Natural Resources Research Station in Arak Township. The models’ estimates were then compared with the observed sediment data for 12 storm events. Contrary to high correlation among different models’ estimates, the models used in estimation of measured sediment data were found inapplicable. However, significant relationship (r=94.4%) and non-significant relationship with correlation coefficients less than 50% were found between MUSLE-E, and MUSLE-S and MUSLE-E estimates and measured data in rangeland, dry farming and ploughed treatments, respectively. مدل‌های فرسایش، تولید رسوب، رسوب رگبار، کرت‌های فرسایش، کشت دیم، اراضی شخم‌زده، مرتع، استان مرکزی Soil Erosion Models, Sediment yield, Storm-wise sediment, Erosion Plots, Dry land, Ploughed land, Rangeland, Makazi province. 323 334 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-544-1&slc_lang=fa&sid=1 S.H Sadeghi سید حمیدرضا صادقی sadeghi@modares.ac.ir Yes S.h Pourghasemi حمیدرضا پورقاسمی No M Mohamadi مجید محمدی No H Agharazi حشمت اله آقارضی No