fa توسعه و ارزیابی مدل‌های تخمین تابش خورشیدی بر اساس ساعات آفتابی و اطلاعات هواشناسی عمومی Ggeneral پژوهشي Research تابش خورشیدی رسیده به سطح زمین (Rs) در بسیاری از زمینه‌ها از داده‌های اساسی می‌باشد. مهندسین انرژی، معماری، کشاورزی و هیدرولوژی در کارهای خود از Rs به‌طور گسترده‌ای استفاده می‌کنند. به‌دلیل اهمیت Rs، مدل‌های مختلفی برای تخمین آن ارائه شده است. در این پژوهش با استفاده از داده‌های اندازه‌گیری شده روزانه Rs در سال‌های 1382 و 1383 در منطقه باجگاه در استان فارس، ضرایب مدل آنگستروم بر اساس نسبت ساعات آفتابی واقعی روزانه (n) به حداکثر ساعات آفتابی ممکن (N) واسنجی گردید. این مدل با اعمال دمای هوا به‌صورت‌های مختلف اصلاح شد تا علاوه بر نسبت n/N، اثر زمان وقوع ابری بودن نیز به‌صورت غیر مستقیم جهت تخمین Rs به‌کار گرفته شود. نتایج به‌دست آمده نشان داد که اضافه کردن دمای هوا در معادله آنگستروم باعث بالا رفتن دقت تخمین Rs گردید. بررسی‌ها نشان داد که اضافه شدن متوسط روزانه دمای هوا نسبت به وارد نمودن جذر اختلاف حداکثر و حداقل دمای هوا، تأثیر بیشتری بر دقت تخمین Rs داشت. هم‌چنین یک مدل منطقه‌ای دقیق با در نظر گرفتن عوامل مختلف هواشناسی شامل اطلاعات روزانه مقدار کمبود فشار بخار اشباع، درصد رطوبت نسبی، بارندگی، دمای متوسط هوا، اختلاف بین مقادیر حداکثر و حداقل دمای روزانه و نسبت n/N ارائه شد. این مدل دارای بهترین تخمین در بین مدل‌های مورد بحث بود. در بخش دیگر این پژوهش تعدادی از مدل‌های تخمین Rs، که قبلاً توسط پژوهشگران دیگر ارائه شده بودند، برای منطقه مورد مطالعه واسنجی شدند. در نهایت با استفاده از داده‌های مستقل اندازه‌گیری شده تابش در سال 1384 تمام مدل‌ها اعتبارسنجی شدند. نتایج سنجش اعتبار مدل‌ها نشان داد که مدل منطقه‌ای دقیق که دارای نسبت n/N و سایر اطلاعات هواشناسی است، دارای دقت تخمین بالاتری نسبت به سایر مدل‌ها می‌باشد. در نتیجه معادلاتی که دارای عوامل دما و نسبت n/N هستند، در مقایسه با مدل‌های فاقد این نسبت، از دقت بالاتری برخوردار می‌باشند. Global solar radiation (Rs) has wide applications in several disciplines. The data of measured or predicted Rs are widely applied by solar engineers, architects, agriculturists and hydrologists. Due to the importance of Rs, several empirical models have been developed to predict its values all over the world. In this study, Angstrom model was calibrated based on the ratio of actual and possible sunshine hours n/N by using measured daily data of Rs at Bajghah meteorological station in Fars province during 2003-2004. The model was modified by using air temperature for considering the effect of cloudy conditions as well as n/N ratios. The results showed that using both the air temperatures and the ratios of n/N led to a higher accuracy. In regard to estimation of the Rs values, the results showed that mean air temperatures have a higher accuracy compared with differences between maximum and minimum air temperatures. Also, a new local model with higher accuracy was developed based on a number of daily meteorological parameters such as deficit vapor pressure, relative humidity, precipitation, mean air temperature, maximum and minimum air temperatures difference and n/N. This new local model that used different meteorological parameters had the highest accuracy in comparison with the other models. Also, a number of models developed by other investigators for estimation of Rs were calibrated for the study area. Finally, different selected models were validated by using the measured data of Rs in 2005. The results showed that the developed local multi-variable model provided higher accuracy results in comparison with the other radiation models. تابش خورشیدی، تابش خارج از جو، ساعات آفتابی واقعی، ضرایب آنگستروم Global solar radiation; Extraterrestrial radiation; Sunshine hour; Angstrom coefficients 491 499 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-563-1&slc_lang=fa&sid=1 A Majnoni-Heris ابوالفضل مجنونی هریس No SH Zand-Parsa شاهرخ زند پارسا andparsa@yahoo.com Yes A Sepaskhah علیرضا سپاسخواه No M.J Nazemosadat محمد جعفر ناظم السادات No