fa اثر تغییر کاربری و چرای مفرط بر هدررفت برخی از شکل‌های فسفر خاک در دو منطقه از زیر حوزه آبخیز ونک عمومی Ggeneral پژوهشي Research عملیات و مدیریت کشاورزی اغلب باعث ایجاد تغییرات فاحشی در پوشش گیاهی، تولید بیومس، مواد آلی خاک، چرخه عناصر غذایی و پویایی فسفر خاک می شود. در این پژوهش تأثیر تخریب پوشش گیاهی بر مقدار شکل‌های آلی و معدنی لبایل، نسبتاً لبایل و غیر لبایل فسفر و هم‌چنین مقدار فسفر کل آلی و معدنی خاک بررسی شد. نمونه های خاک از عمق 10-0 سانتی‌متری از سه کاربری مرتع با پوشش گیاهی نسبتاً خوب (25-20 درصد)، مرتع با پوشش گیاهی ضعیف (10-5 درصد) و دیمزار در زیر حوزه سولگان و دو کاربری مرتع با پوشش گیاهی نسبتاً خوب (30-25 درصد) و مرتع با پوشش گیاهی ضعیف (10-5 درصد) در سادات‌آباد جمع‌آوری شد. نتایج نشان داد که مقدار فسفر کل آلی خاک به ترتیب 2/18 و 9/23 درصد در کاربری دیمزار و مرتع با پوشش گیاهی ضعیف در سولگان و 8/40 درصد در مرتع با پوشش گیاهی ضعیف در سادات آباد نسبت به مرتع با پوشش نسبتاً خوب کاهش یافته است. فرم‌های آلی فسفر در اثر تخریب مراتع تغییر بیشتری نسبت به فرم‌های معدنی داشت، به‌طوری‌که در سولگان شکل‌های آلی لبایل، نسبتاً لبایل و غیر لبایل فسفر به ترتیب 3/72، 3/24 و 1/7 درصد در کاربری دیمزار و 1/42، 9/13 و 9/12 درصد در کاربری مرتع با پوشش گیاهی ضعیف نسبت به مرتع با پوشش گیاهی نسبتاً خوب کاهش یافت. در سادات آباد نیز در اثر چرای بی رویه دام و کاهش پوشش گیاهی مقدار این شکل‌ها به ترتیب 4/64، 7/35 و 4/44 درصد نسبت به مرتع با پوشش گیاهی نسبتاً خوب کاهش یافت. نتایج این پژوهش نشان داد که تخریب پوشش گیاهی تأثیر قابل توجهی بر مقدار ذخایر فسفر خاک دارد. با کاهش ذخایر نسبتاً مقاوم و مقاوم فسفر در خاک توانایی خاک در عرضه فسفر قابل دسترس کاهش یافته و از قدرت باروری و حاصل‌خیزی خاک در دراز مدت کاسته می‌شود. The forms and dynamics of soil phosphorus can be greatly affected by land use changes, which often involve changes in vegetation cover, biomass production and nutrient cycling in the ecosystem. Present research evaluates the impact of land use change on the amount of total organic and inorganic P, labile, moderately labile and nonlabile P pools in semiarid soils of central Zagros. Samples were collected from surface soils (0-10 cm) of i) of moderately degraded pasture (20-25% plant cover), ii) highly degraded pasture (5-10 % plant cover), and iii) cultivated field (10 years) in Soolegan sub watershed and i) moderately degraded pasture (25-30 % plant cover) and ii) highly degraded pasture (5-10 % plant cover) in Sadat Abad sub-watershed. Significantly (P<0.05) low amounts of total organic P were found following cultivation (23.9%) and overgrazing (18.2 and 40.8 %) in Soolegan and Sadat Abad, respectively. The largest depletion of labile organic P (NaHCO3-Po) (72.3%) and moderately labile organic P (H2SO4-Po plus NaOH-Pi) (24.3%) were observed in cultivated rainfed land in Soolegan. Overgrazing led to decrease in labile organic P (42.1 and 64.4%), moderately labile organic P (13.9 and 35.7%) and nonlabile organic P (NaOH-Po) including moderately resistant and resistant organic P (12.9 and 44.4%) in Soolegan and Sadat Abad, respectively. Our results showed that degradation of natural plant cover cause to depletion in the soil P pools. Decreasing the amounts of moderately resistant and resistant P pools led to a decline in soil productivity and fertility. تغییر کاربری، تخریب خاک، شکل‌های فسفر، هدررفت فسفر Land use changing, Soil degradation, Phosphorus forms, Phosphorus loss. 595 606 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-567-1&slc_lang=fa&sid=1 M Momeni مسعود مومنی mdmi80@yahoo.com Yes M Kalbasi محمود کلباسی No A Jalalian احمد جلالیان No H KHademi حسین خادمی No