fa شکل‌های مختلف پتاسیم و روابط Q/I در خاک‌های تحت کشت آفتابگردان (منطقه خوی) عمومی Ggeneral پژوهشي Research کشت مستمر گیاهان زراعی به خصوص گیاهان پرتوقع نسبت به پتاسیم از جمله آفتابگردان سبب می‌شود که به مرور زمان مقدار قابل توجهی از پتاسیم قابل جذب خاک توسط گیاهان برداشت شود. این تحقیق به منظور بررسی وضعیت شکل‌های مختلف پتاسیم و ارتباط آنها با پارامترهای کمیت به شدت (Q/I) پتاسیم در خاک‌های تحت کشت آفتابگردان در منطقه خوی انجام شد. بدین منظور20 نمونه مرکب از خاک‌های زراعی مربوط به سری‌های مختلف جمع‌آوری گردید. برخی از خصوصیات فیزیکی، شیمیایی و شکل‌های مختلف پتاسیم (محلول، Kso: پتاسیم قابل استفاده، Kav: تبادلی، Kexو غیر تبادلی،Knex) در این خاک‌ها تعیین شدند. نتایج نشان داد که مقادیر Kso خاک‌های تحت کشت آفتابگردان از061/0 تا 54/0 به طور متوسط 28/0 میلی‌مول بر لیتر متغیر است. دامنه مقادیر Kav خاک‌های زراعی 55 تا 699 به طور متوسط 265 میلی‌گرم برکیلوگرم است. هم‌چنین دامنه مقادیر Kex این خاک‌ها 54 تا 694 به طور متوسط 261 میلی‌گرم برکیلوگرم می‌باشد. دامنه مقادیر Knex نیز 160 تا 612 به طور متوسط 318 میلی‌گرم برکیلوگرم است. در بیش از 50% از خاک‌ها، مقدار Kav کمتر از 250 (mg kg-1) بود که احتمالاً بیانگر تخلیه پتاسیم از خاک‌های تحت کشت آفتابگردان می‌باشد. مطالعات روابط Q/I نشان داد که نمودارها عمدتاً در ناحیه جذب قرار گرفته‌اند. نمودارهای فوق خطی بوده و فاقد انحنای مربوط به پر یا خالی شدن مکان‌های اختصاصی می‌باشند. دامنه مقادیر ظرفیت بافری پتانسیل (PBCK) خاک‌های زراعی 11 تا 108 با مقدار متوسط 38 (cmolc kg-1/(mol L-1) 0.5) است. بین پارامترهای PBCK و CEC رابطه خطی معنی‌داری (***82/0= r) به‌دست آمد. دامنه مقادیر نسبت فعالیت پتاسیم در نقطه تعادل (AReK) 00014/0 تا 027/0 با مقدار متوسط 0076/0 (0.5(mol L-1)) می‌باشد. نتایج نشان داد که AReK هم‌بستگی معنی‌داری با Kso (**68/0=r) دارد. دامنه تغیرات مقادیر پتاسیم به سهولت قابل تبادل (Ko)0050/0 تا 49/0 و به طور متوسط 21/0 (cmolc kg-1) است.Ko هم‌بستگی معنی‌داری با ARoK (نسبت فعالیت پتاسیم در تیمار شاهد) (***95/0=r) دارد. Successive cropping of potassium-demanding crops like sunflower leads to depletion of soil potassium (K). This study was conducted to investigate the different forms of K and quantity–intensity (Q/I) relationship for sunflower growing soils in Khoy region, West Azarbaijan province. Twenty composite soil samples were collected from different soil series. Different forms of K, including solution K (Kso), exchangeable K (Kex) and non-exchangeable K (Knex) were determined. The results showed that Kso values varied from 0.061 to 0.54 (mmol L-1), with an average of 0.28 (mmol L-1), Kav values ranged from 55 to 699 (mg kg-1), 265 mg Kg-1 on average, and Kex values ranged from 54 to 694 (mg Kg-1) with an average of 261 (mg kg-1). Furthermore, Knex values varied from 160 to 612 (mg kg-1), 261 (mg kg-1) on average. Available K (NH4OAc- extraction) was less than 250 mg Kg-1 in half of the soils indicating the depletion of potassium from these soils. The Q/I curves were predominantly located in the adsorption regions. The Q/I curves were linear and lacked the curvature part relating to loss and gain of potassium present in the specific sites. The PBCK values varied from 11 to 108 (cmolc kg-1)/ (mol L-1) 0.5 and an average of 38 (cmolc kg-1)/(mol L-1)0.5. There was a linear significant relationship between PBCK and CEC (r2=0.82***). The AReK values ranged from 0.0014 to 0.027 (mol L-1) 0.5 and 0.0076 (mol L-1)0.5 on average. There was a significant relationship between the values of AReK and those of the soil solution K (r=0.68**). The Ko values varied from 0.0050 to 0.49 cmolc kg-1and an average of 0.21cmolc kg-1. Additionally, there was a high significant relationship between the values of Ko and ARoK (r= 0.95***) in the soils under study. شکل‌های پتاسیم، رابطه کمیت به شدت، ظرفیت بافری پتانسیل، انرژی تبادلی پتاسیم Forms of potassium, Quantity–intensity (Q/I) relationship, Potential buffering capacity, Energy of exchange potassium. 623 636 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-569-1&slc_lang=fa&sid=1 B Dolati بهنام دولتی bdolati@yahoo.com Yes SH Oustan شاهین اوستان No A Samadi عباس صمدی No