fa روند توسعه شوری و تخریب اراضی کشاورزی در منطقه شمس‌آباد استان قم عمومی Ggeneral پژوهشي Research شور شدن خاک‌ها در مناطق خشک و نیمه‌خشک یک معضل جدی برای توسعه کشاورزی و استفاده پایدار از منابع خاک و آب می‌باشد. به منظور بررسی تأثیر توسعه فعالیت‌های کشاورزی بر تخریب اراضی و افزایش شوری خاک، منطقه شمس‌آباد استان قم انتخاب گردید. ابتدا عکس‌های هوایی سال 1334 (1955 میلادی) و داده‌های ماهواره‌ای سال‌های 1990 و 2002 میلادی و هم‌چنین اطلاعات در دسترس از وضعیت منابع آب و خاک منطقه در گذشته، جمع‌آوری گردید. با استفاده از اطلاعات موجود و پس از بازدید صحرایی، از خاک‌های با شوری متفاوت در طول ۳ ترانسکت تعداد 150 نمونه خاک در دو عمق 50-0 و 100-‌‌ 51 سانتی‌متری جمع‌آوری شد. روی نمونه‌ها تجزیه‌های فیزیکی و شیمیایی انجام گرفت و سپس با کمک نرم‌افزار ILWIS، نقشه‌های شوری، سدیمی و کاربری اراضی ترسیم گردید. نتایج به‌دست آمده نشان داد که طی 47 سال گذشته، وسعت اراضی کشاورزی در منطقه حدود 5/9 برابر افزایش یافته است که موجب افزایش شوری و افت سطح منابع آب‌های زیرزمینی این ناحیه شده است. در حال حاضر متوسط شوری آب چاه‌های منطقه حدود 19/7 دسی زیمنس بر متر می‌باشد و سالانه حدود یک متر افت در سطح ایستابی چاه‌ها مشاهده می‌گردد. متوسط هدایت الکتریکی خاک در سال 1362 در عمق سطحی حدود 5/6 دسی زیمنس بر متر و در سال 1384 این رقم به حدود 7/10 دسی زیمنس بر متر رسیده است. در صورت ادامه این روند و عدم برنامه‌ریزی صحیح، تمام اراضی منطقه در سال‌های آینده از حیز انتفاع خارج خواهند شد. بنابراین برنامه‌ریزی برای توسعه استان قم باید با درنظر گرفتن مشکلات و محدودیت‌های توسعه ناپایدار کشاورزی در حاشیه کویر صورت پذیرد. Salinization and alkalization are considered spatiotemporal dynamic soil degradation processes. In order to investigate the effects of agricultural activities on land degradation and soil salinity, Shamsabad area in Qom province was selected. Aerial photos (1955) and satellite images (1990-2002) were used to examine the changes in land use. Soil samples were collected from 25 locations in the study area from 0-50 cm and 51-100 cm depth at each location. For comparative purposes, sampling locations in this study were similar to locations used for salinity study in 1983. For each sample, pH, electrical conductivity (ECe), base saturation percentage, exchangeable sodium, lime and texture were measured. Land use and salinity maps were created by using geographic information system (GIS) softwares. Results revealed an increase of 9.5 times in cultivated lands in 47 years. Increase in agricultural activities in the study area has also intensified the pressure on water resource in the area, lowering ground water tables and degrading water quality. In the 0-50 cm soil depth, the average soil ECe was 6.5 dS/m in 1983, which increased to 10.7 dS/m in 2005. If soil salinity trend and pressure on water resources continue, large part of Shamsabad area is expected to change to desert in near future years. شوری خاک، تخریب اراضی، فعالیت‌های کشاورزی، تولید پایدار، آب زیرزمینی Soil salinization, Land degradation, Agricultural activities, Sustainable production, Groundwater. 683 691 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-572-1&slc_lang=fa&sid=1 M Valipour مژگان ولی پور No M Karimian Eghbal مصطفی کریمیان اقبال mkaeghbal@modares.ac.ir Yes M.J Malakouti محمدجعفر ملکوتی No A KHosh Goftamanesh امیرحسین خوش گفتارمنش No