fa تأثیر شیب رویشگاه در تغییر شکل گیاه گون گزی <span dir=ltr> (<i> Astracantha adscendens</i> ) </span> عمومی Ggeneral پژوهشي Research <p style="DIRECTION: rtl">درختچه گون گزی (<em>Astracantha adscendens</em>) بومی ایران بوده و در رویشگاه‌های کوه سری کوه‌های زاگرس می‌روید. این رویشگاه‌ها که در مناطقی مانند چهارمحال و بختیاری و فریدن بیشتر دیده می‌شوند، دارای برف زیاد وسراشیب‌های تند هستند. این مطالعه در منطقه چلگرد چهارمحال بختیاری و فریدن اصفهان صورت گرفت. بدین منظور، عوامل محیطی چون شیب، ارتفاع از سطح دریا و آزیموت شمال مغناطیسی، و درگون گزی، قطر تاج پوشش به صورت چهار شعاع، در جهت بالا، پایین و دو سمت راست و چپ شیب اندازه‌گیری شد. بین ابعاد اندازه‌گیری شده گیاه و عوامل محیطی آنالیز رگرسیون انجام گردید. </p><p>نتایج نشان داد که شعاع سمت بالای شیب، با تغییر شیب هم‌بستگی منفی خیلی شدید دارد. بین شعاع به طرف پایین و شیب هم‌بستگی مشاهده نشد. دو شعاع سمت راست و چپ شیب هم که با یکدیگر هم‌بستگی شدید مثبت داشتند، متناسب با شیب کوتاه‌تر می‌شدند. حجم درختچه نیز در جهت بالای شیب کاهش یافته است. با آنالیز خوشه‌ای و رسم دندروگرام، شکل گیاه در هفت گروه طبقه‌بندی گردید. استرس فشار برف و یخ، باعث خراش و ساییدگی جوانه‌های سمت بالای شیب می‌گردد. با حرکت برف و باران، و نیز تردد حیوانات وحشی و دام اهلی، خاک و سنگ‌ریزه به طرف پایین حرکت کرده و تاثیر فیزیولوژیک و مکانیکی فوق را در گیاه موجب می‌شود. بنابراین، سر خوردن برف همراه با دیگر عوامل محیطی، آثار مختلفی بر شکل گیاه به جای می‌گذارند که می‌توان آنها را در سه گروه تاثیر مکانیکی مستقیم برف، تاثیر فیزیولوژیک برف و تاثیر غیرمستقیم بارندگی و حیوانات وحشی طبقه‌بندی کرد. در اثر این عوامل و واکنش فیزیولوژیک گیاه به آنها، شکل گون گزی از قیفی یا واژ مخروطی به نیمه قیفی شکل و یا نیم واژ مخروطی تبدیل می‌گردد. </p> <p><em>Astracantha adscendens</em> is an endemic species in Iran growing on alpine and above alpine timberline habitats on the Zagross Mountain Range. These habitats are characterized by steep slopes, heavy snowfalls and long ice formation periods. The present study was carried out in Chelgerd, Bakhtiari, and Fereidan, Isfahan. Slopes, elevation above sea-level, and magnetic north azimuth were measured. The canopy cover was also measured along four radii in upward, downward, left and right directions. Regression analysis was performed for the measured values of plant and environmental factors. </p><p>The results revealed that the upward radius had a high negative correlation with slope changes while the downward radius showed no relationship with slope variations. The two left and right radii had a high and positive relationship with each other, both reducing in length as the slope steepness increased. Shrub volume decreases with increasing slope steepness. Plant shape was classified into seven groups using Sorenson similarity index and constructing the dendrogram. Snow pressure bends the stem toward the soil surface. Snow gliding pressure scratches stem and its base buds above the bent stem. Soil and debris move downward the slope as a result of snow gliding and rainfall runoff as well as wildlife and domestic animals. Snow gliding along with other natural factors have various effects on <em>A. adscendens</em> plant form which can be grouped under three categories: direct mechanical effect of snow, physiological effect of snow, and indirect effect of precipitation and wildlife. The environmental factors and plant physiological responses to them change the <em>A. adscendens</em> plant form from a funnel or ob-conical shape to a semi-funnel or semi ob-conical form. </p> گون گزی،رویشگاه کوه سری،رویشگاه بالای حددارمرز،شکل گیاه،آنالیزخوشه ای، چهار محال و بختیاری، اصفهان، Astracantha adscendens Astracantha adscendens, Alpine timberline habitats, Above alpine, Plant form, Cluster analysis, Habitat slope, Charmahal-e-Bakhtiari. 129 144 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2-119&slc_lang=fa&sid=1 S.J. Khajeddin سیدجمال ‌الدین خواجه ‌الدین Yes