fa تعیین عصاره‌گیر مناسب و حد بحرانی فسفر برای سورگوم (Sorghum bicolor L. Var. Speedfeed) در خاک‌های آهکی منطقه بیرجند عمومی Ggeneral پژوهشي Research سورگوم مهم‌ترین گیاه علوفه‌ای در منطقه بیرجند است لذا فسفر قابل جذب این گیاه مورد بررسی قرار گرفت. هشتاد نمونه خاک از نقاط مختلف منطقه تجزیه و از بین آنها 24 نمونه با خصوصیات فیزیکوشیمیایی متفاوت انتخاب شدند. پنج عصاره‌گیر شامل 1) بیکربنات سدیم 5/0 نرمال (5/8 pH=) و مدت هم زدن 30 دقیقه (روش اولسن)، 2) بیکربنات سدیم 5/0 نرمال (5/8 pH=) و مدت هم زدن 16 ساعت (روش کالول)، 3) Na2-EDTA 0025/0 نرمال (7pH= ) (روش EDTA)، 4) بیکربنات آمونیم یک مولار و DTPA 005/0 مولار (6/7 pH=) (روش سلطان‌پور و شواب) و 5) آب مقطر (روش پاو) برای اندازه‌گیری فسفر قابل جذب استفاده شدند. آزمایش گلخانه‌ای با دو تیمار صفر و 90 میلی‌گرم فسفر بر کیلوگرم خاک با سه تکرار اجرا گردید. نتایج نشان داد که کلیه عصاره‌گیرهای فوق برای اندازه‌گیری فسفر قابل جذب سورگوم قابل استفاده‌اند ولی از میان آنها روش‌های اولسن و پاو مناسب‌ترند. حد بحرانی فسفر قابل جذب گیاه سورگوم برای پنج عصاره‌گیر فوق به ترتیب برابر 17، 24، 14، 7 و 5/2 میلی‌گرم بر کیلوگرم خاک است. آزمون رگرسیون گام به گام نشان داد که واکنش خاک، میزان کربن آلی و درصد رس بر میزان فسفر قابل جذب خاک مؤثرند. Sorghum (Sorghum bicolor L. Var. Speedfeed) is a major forage crop in Birjand Region, and phosphorus (P) plays an important role in its nutritional value. During a field campaign, eighty soil samples from the region were collected and analyzed. Among them, 24 samples varying in physico-chemical properties and available P were selected. Five extractants were used for measuring sorghum available P as follows: 1) 0.5 M NaHCO3, pH=8.5, shaken for 30 minutes (Olsen's method), 2) 0.5 M NaHCO3, pH=8.5, shaken for 16 hours (Colwel's method), 3) 0.0025 M Na2-EDTA, pH=7 (EDTA method), 4) 1 M NH4HCO3, 0.005 N DTPA (Soltanpour and Schwab's method), and 5) Water (Paauw's method). A greenhouse experiment using a completely randomized design was carried out with 24 soil samples, two treatments of 0 and 90 mg P/kg soil and three replicates. Results indicated that all five extractants are suitable for prediction of sorghum available phosphorus, but Olson and Paauw's methods are preferable. The results also show ed that the critical levels of soil phosphorus for sorghum by Olsen, Colwel, EDTA, Soltanpour and Schwab and Paauw methods are 17, 24, 14, 7 and 2.5 mg P/kg soil, respectively. Statistical analysis indicated that soil pH, clay percentage and organic carbon significantly affected sorghum available phosphorus. آزمون خاک، سورگوم، حد بحرانی، عصاره‌گیر فسفر، خصوصیات خاک، جذب فسفر Soil testing, Sorghum, Critical level, Phosphorus extractant, Soil properties, Phosphorus uptake 133 146 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-698-1&slc_lang=fa&sid=1 B Atarodi بصیر عطاردی No M Naderi Khorasgani مهدی نادری خوراسگانی naderi@agr.sku.ac.ir Yes