fa اثر کم‌آبیاری در دوره زایشی بر کارآیی مصرف آب و تحمل خشکی ارقام جدید آفتابگردان عمومی Ggeneral پژوهشي Research به منظور بررسی اثر کم آبیاری در مرحله زایشی بر کارآیی مصرف آب و تحمل خشکی ارقام آفتابگردان، آزمایشی به صورت کرت های خرد شده در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار در مزرعه پژوهشی دانشگاه بوعلی سینای همدان در سال 1386 انجام گرفت. آبیاری در 6 سطح شامل: آبیاری کامل (شاهد)، کم آبیاری با قطع آبیاری در مرحله غنچه دهی، قطع آبیاری در مرحله گل‌دهی، قطع آبیاری در مرحله دانه بندی، قطع آبیاری در مراحل غنچه دهی و دانه بندی و قطع آبیاری در مراحل گل‌دهی و دانه بندی بود. از 4 هیبرید آفتابگردان شامل آذرگل، آلستار، آلیسون و یوروفلور استفاده شد. عملکرد بیولوژیک، عملکرد اقتصادی، شاخص برداشت، مقدار آب مصرفی، کارآیی مصرف آب و شاخص های مقاومت به خشکی اندازه گیری و محاسبه شد. نتایج نشان داد بیشترین عملکرد بیولوژیک (7/11681 کیلوگرم در هکتار)، عملکرد اقتصادی (0/4854 کیلوگرم در هکتار) و شاخص برداشت (42 درصد) با آبیاری کامل و پس از آن با کم آبیاری در مرحله دانه بندی به دست آمد. در بین ارقام، رقم یوروفلور با عملکرد بیولوژیک معادل 1/10127 کیلوگرم در هکتار، عملکرد اقتصادی معادل 5/4081 کیلوگرم در هکتار و شاخص برداشت 40 درصد بیشترین مقادیر را به خود اختصاص داد. بیشترین کارآیی مصرف آب با دوبار قطع آبیاری در مراحل گل‌دهی و دانه بندی و سپس قطع آبیاری در مرحله دانه بندی (به ترتیب با 09/1 و 96/0 کیلوگرم در مترمکعب) به‌دست آمد. هم‌چنین رقم آلستار و پس از آن یوروفلور به ترتیب با 01/1 و 94/0 کیلوگرم در مترمکعب دارای بالاترین کارآیی مصرف آب در بین ارقام بودند. رقم یوروفلور به عنوان متحمل‌ترین رقم شناسایی و کارآیی شاخص تحمل به تنش و شاخص متوسط بهره‌وری در شناسایی ارقام متحمل به خشکی که هم در شرایط تنش و هم بدون تنش کمبود آب دارای عملکرد بالایی باشند، مورد تأیید قرار گرفت. در مجموع، کم آبیاری در مرحله دانه بندی کمترین اثر منفی را بر عملکرد و شاخص برداشت داشته و از نظر کارآیی مصرف آب نیز مناسب بود. هم‌چنین رقم یوروفلور ضمن دارا بودن بالاترین عملکرد، تحمل خشکی و شاخص برداشت از کارآیی مصرف آب مناسبی برخوردار بود. In order to study the effect of deficit irrigation at reproductive growth stages on water use efficiency and drought tolerance of four sunflower cultivars, including Azargol, Allstar, Alison and Euroflor, an experiment was conducted during 2007 growing season at experimental field of Agricultural Faculty of Bu-Ali Sina University, Hamadan, Iran. The experiment was a split plot based on randomized complete block design with three replications. The irrigation levels included full irrigation, deficit irrigation at heading, deficit irrigation at flowering, deficit irrigation at seed filling, deficit irrigation at heading and seed filling and deficit irrigation at flowering and seed filling stages. The biological and economic yield (BY and EY), harvest index (HI), water used, water use efficiency (WUE) and water stress indexes were measured. The results indicated that the highest BY (11681.7 kg.ha-1), EY (4854.0 kg.ha-1) and HI (42%) were obtained from full irrigation treatment. The lowest negative effects in cultivars belonged to deficit irrigation at seed filling stage. Euroflor obtained the highest of these parameters with 10127.1 Kg.ha-1, 4081.5 Kg.ha-1 and 40% respectively. Highest WUE was related to twice cutoff of irrigation in flowering and seed formation stages and then without irrigation in seed formation stage by 1.09 and 0.96 Kg.m-3. Allstar and then Euroflor had highest WUE among sunflower cultivars by 1.01 and 0.94 Kg.m-3 respectively. Results also indicated that Euroflor was a tolerant cultivar and STI (Stress Tolerant Index) and GMP (Geometric Mean Productivity) were acceptable indexes for selection. Finally, deficit irrigation at seed formation stage had the lowest negative effect on yield and HI with suitable WUE. In addition, Euroflor showed the highest yield, drought tolerance and HI with suitable WUE. آفتابگردان، کارآیی مصرف آب، تحمل خشکی، کم‌آبیاری Sunflower, Water use efficiency, Drought tolerance, Deficit irrigation 163 176 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-700-1&slc_lang=fa&sid=1 M. Karimi Kakhaki مصطفی کریمی کاخکی No A. Sepehri علی سپهری sepehri110@yahoo.com Yes