fa اثر آبیاری با فاضلاب تصفیه شده شهری بر عملکرد و جذب فلزات سنگین در سورگوم علوفه‌ای (Sorghum bicolor L.) عمومی Ggeneral پژوهشي Research یکی از مزایای استفاده از پساب تصفیه شده شهری در کشاورزی افزایش عملکرد و از موانع آن، تجمع عناصر سنگین در گیاه است. این پژوهش به منظور بررسی میزان عملکرد و اجزای عملکرد علوفه و نیز تجمع عناصر سنگین در برگ و ساقه سورگوم تحت تأثیر شیوه های مختلف آبیاری با پساب تصفیه شده انجام شد. آزمایش در سال زراعی87-1386 در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با 4 تکرار در پژوهشکده کشاورزی دانشگاه زابل اجرا گردید. تیمارها شامل: 1- آبیاری با آب معمولی (شاهد)، 2- آبیاری با آب معمولی و کاربرد کودهای NPK، 3- آبیاری با پساب در نیمه اول دوره رشد، 4- آبیاری با پساب در نیمه دوم دوره رشد، 5- آبیاری با پساب و آب معمولی به صورت یک در میان در طول دوره رشد و 6- آبیاری با پساب در کل دوره رشد بودند. نتایج نشان داد که بیشترین عملکرد و اجزای عملکرد علوفه از تیمار آبیاری با پساب و آب معمولی به صورت یک در میان و آبیاری با پساب در کل دوره رشد به دست آمد، آبیاری با پساب در کل دوره رشد و پس از آن در تیمار یک در میان باعث تجمع بیشترین میزان عناصر سنگین در اندام های گیاه گردید. میزان تجمع عناصر مس، سرب و آهن در برگ بیش از ساقه و تجمع روی و نیکل در ساقه بیش از برگ بود. تفاوت میزان تجمع مولیبدن و کروم در این اندام‌ها معنی دار نبود. عملکرد علوفه تحت تأثیر آبیاری با پساب در کل دوره رشد و آبیاری با آب معمولی به صورت یک در میان در مقایسه با آبیاری با آب معمولی و کاربرد کودهای NPK به ترتیب 96/38 و 95/51 درصد افزایش یافت. در تمام شیوه های آبیاری با پساب، غلظت عناصر سنگین در برگ و ساقه پایین‌تر از حد آستانه سمیت بود. براساس نتایج حاصل، به منظور استفاده از پساب تولیدی در زراعت سورگوم، شیوه آبیاری با پساب به صورت یک در میان با آب معمولی قابل توصیه می‌باشد. Using treated wastewater led to increasing crop yield, but it may causes heavy metals accumulations and also their toxicity in soil and plant. In order to investigate the effects of wastewater on yield, forage yield components, and heavy metals concentrations in stem and leaf of sorghum, an experiment was conducted in the agricultural Research Institute of Zabol University in 2006-2007, using a randomized complete block design with four replication. The irrigation treatments were: 1) well water for whole growing season as control (T1), 2) well water for all growing season along with NPK application (T2), 3) wastewater during the first half of growing season (T3), 4) wastewater during the second half of growing season (T4), 5) wastewater and tapwater alternately (T5) and 6) wastewater for whole growing season (T6). The results showed that irrigations with wastewater and well water alternately and wastewater for whole growing season produced the maximum forage yield and the maximum heavy metal accumulation in plant organs observed by irrigation with wastewater for hole growing season, and wastewater and well water alternately. There was significant increase between T5 and T6 relative to control and other treatments. The elements concentration such as Cu, Pb and Fe in leaf was more than stem, but Zn and Ni concentration in stem were more than leaves. There were no significant differences for Mo and Cr concentration between stem and leaf. Forage yield in T6 and T5 relative to T2 were increased 38.96 and 51.95 percent respectively. In all irrigation treatments the amount of elements and heavy metals in sorghum were lower than standard limits. Based on the results, alternative irrigation method (T5) is recommended for forage sorghum production. سورگوم، فاضلاب تصفیه شده، عناصر سنگین، عملکرد Heavy metals, Municipal treated wastewater, Sorghum, Yield 15 25 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-750-1&slc_lang=fa&sid=1 A Jalali عباس جلالی No M Galavi محمد گلوی mgalavi@yahoo.com Yes A Ghanbari احمد قنبری No M Ramroudi محمود رمرودی No M Yousef Elahi مصطفی یوسف الهی No