fa ارزیابی اثر فعالیت‌های کشاورزی بر تنوع و فراوانی باکتری‌های خاک‌زی عمومی Ggeneral پژوهشي Research باکتری‌های خاک زی با کارکردهای مهم و متنوع، بسترساز واکنش‌های اساسی خاک بوده و نقش مهمی در تنوع زیستی بی‌مهرگان خاک‌زی دارند. به منظور تعیین تنوع و فراوانی باکتری‌های خاک‌زی در مناطق خشک و هم‌چنین شناخت اثر فعالیت‌های کشاورزی بوم نظام زراعی اصلی استان‌های خراسان رضوی و شمالی بر این میکروارگانیسم‌ها، مطالعه‌ای در سه منطقه متفاوت از نظر میانگین درجه حرارت و بارندگی سالیانه در شهرستان‌های شیروان، مشهد و گناباد انجام شد. سیستم‌های کشاورزی کم نهاده و پرنهاده گندم و سیستم طبیعی در هر منطقه به عنوان اکوسیستم‌های مورد مطالعه انتخاب شدند. در هر منطقه مورد مطالعه از خاک مزارع گندم کم نهاده و پرنهاده و سیستم طبیعی نمونه‌گیری انجام شده و درصد مواد آلی خاک و باکتری‌های خاک‌زی مورد سنجش و ارزیابی قرار گرفت. در مجموع 19 گونه باکتری از 4 جنس در مناطق و سیستم‌های مورد مطالعه جداسازی و شناسایی گردید. میانگین غنای گونه‌ای باکتری‌ها تحت تأثیر منطقه مورد مطالعه قرار گرفت و در گناباد حداقل بود. در مقایسه سیستم‌ها، سیستم طبیعی گناباد حداقل غنای گونه‌ای باکتری‌ها را نشان داد و سایر سیستم‌ها تفاوت معنی‌داری با یکدیگر نداشتند. فراوانی باکتری‌های خاک‌زی تحت تأثیر درصد مواد آلی خاک در هر منطقه بوده و در هر گرم خاک خشک در منطقه گناباد حداکثر و در منطقه شیروان حداقل بود. سیستم‌های مورد مطالعه نیز از نظر فراوانی باکتری‌ها تفاوت داشتند و سیستم کم نهاده گناباد، کم نهاده مشهد و پرنهاده گناباد حداکثر فراوانی باکتری‌ها را نشان دادند. نتایج نشان می‌دهد که فعالیت‌های کشاورزی در مناطق مورد مطالعه نه تنها باعث کاهش غنای گونه‌ای و فراوانی باکتری‌ها نشده‌اند، بلکه در مشهد و گناباد باعث بهبود غنای گونه‌ای و فراوانی باکتری‌ها نیز گردیده‌اند. هم‌چنین یافته‌های این پژوهش حاکی از آن است که با افزایش تنش‌ها، توزیع فراوانی باکتری‌ها نامتعادل شده و گونه‌هایی با کارکردهای متفاوت ظهور کمتری داشته و در شرایط حداکثر تنش، کارکرد باکتری‌ها به تجزیه مواد آلی محدود شده است. با توجه به حضور گونه‌های مفید باکتری در خاک سیستم‌های مورد مطالعه، مدیریت این سیستم‌ها از نظر حفظ و حمایت از تنوع و فراوانی باکتری‌های خاک‌زی جهت بهره‌برداری از کارکردهای سودمند آنها حساسیت ویژه‌ای می‌یابد و در این زمینه افزایش درصد مواد آلی خاک اهمیت قابل توجهی دارد. Among the biodiversity of soil microorganisms, bacteria have the basic role in soil functions. In order to determine the diversity and abundance of soil bacteria in arid regions, and also to study the effect of agricultural practices on them, a study was conducted in winter wheat fields on Shirvan, Mashhad and Gonabad. In each region, high and low input fields of winter wheat and a natural system for comparison were selected. Use of agricultural inputs was criteria for selection of low and high input fields in each region. Soil sampling was done on fields and natural systems and organic matter content, abundance and diversity of soil bacteria were measured in soil samples. Species richness and abundance of soil bacteria was affected by region and so that natural system of Gonabad has the minimum of species richness among the studied systems and the differences of other systems was not significant. Abundance of soil bacteria in 1 g dry soil was maximum in Gonabad and minimum in Shirvan. Abundance of soil bacteria was affected by organic matter and in low and high input systems of Gonabad and low input system of Mashhad was greater than other systems. Overall, 19 species of bacteria that belonged to 4 genus were detected. Results showed that species richness and abundance of soil bacteria in studied systems were relatively low and agricultural practices have not significant impact on these organisms, so that species richness and abundance of soil bacteria were improved in agricultural systems of Mashhad and Gonabad. Pattern of bacterial diversity showed that regional and agricultural stresses were affected on bacterial function so that in high level of stresses, species richness decreased and function of soil bacteria was restricted to decomposition of organic matter. Therefore, organic matter of soil must be increased and agricultural stresses must be decreased to improve of soil bacterial functions. تنوع باکتری‌های خاک‌زی، فراوانی باکتری‌های خاک‌زی، سیستم‌های کشاورزی، سیستم‌های طبیعی، گندم Soil bacterial diversity, Soil bacterial abundance, Agricultural system, Natural systems, Winter wheat 99 114 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-753-1&slc_lang=fa&sid=1 A Khodashenas علیرضا خداشناس khodashenas48@yahoo.com Yes A Koocheki علیرضا کوچکی No P Rezvani Moghadam پرویز رضوانی مقدم No A Lakzian امیر لکزیان No M Nassiri Mahallati مهدی نصیری محلاتی No