fa اثر لجن فاضلاب بر غلظت جیوه خاک و گیاه ذرت عمومی Ggeneral پژوهشي Research استفاده از لجن فاضلاب به عنوان کود در زمین‌های کشاورزی رواج زیادی یافته است. لجن سرشار از مواد مغذی مورد نیاز گیاهان است. اما از طرف دیگر غلظت بالای فلزات سنگین موجود در لجن مثل جیوه (Hg) می‌تواند منجر به آلودگی خاک، گیاه و زنجیره غذایی انسان شود. به منظور ارزیابی خطر جذب جیوه از خاک تیمار شده با لجن فاضلاب، در مرکز ایران طی پنج سال، آزمایشی با سه سطح لجن فاضلاب (25، 50 و100 مگاگرم در هکتار 1-ha Mg) و تیمار شاهد (بدون لجن) در قالب طرح پلات‌های خرد شده و در سه تکرار اجرا شد. در سال اول به کل پلات، سال دوم به 5/4، سال سوم به 5/3، سال چهارم به 5/2 و سال پنجم به 5/1 هر پلات لجن اضافه گردید. بعد از پنج سال، از دو عمق cm20-0 و 40-20 خاک، ریشه، ساقه و دانه گیاه ذرت بخش‌های مختلف پلات‌ها نمونه‌برداری و مقدار جیوه آن آنالیز شد. به طور کلی استفاده از لجن باعث افزایش معنی‌دار غلظت جیوه خاک هر دو عمق و بخش‌های مختلف گیاه گردید. غلظت جیوه اندازه‌گیری شده نمونه‌های خاک در دامنه 1-kg µg 22 (در نمونه‌های شاهد) تا 1- µg kg1200 (در پلات‌هایی که 5 سال متوالی لجن با حجم 1-ha Mg100 دریافت کرده بودند) متغیر بود. میانگین غلظت Hg ریشه، ساقه و دانه به ترتیب 1- µg kg 91، 9 و 8 اندازه‌گیری شد. کابرد لجن فاضلاب هم‌چنین باعث افزایش معنی‌دار عملکرد گیاه شد. Sewage sludge application on farmland as fertilizer is commonly practiced in many countries. However, high concentration of heavy metals like mercury (Hg) in sludge can cause pollution of soil, plant and the human food chain. In order to examine the risk of Hg transfer into plants a five year field experiment was conducted in which we investigated uptake of Hg from a sludge-amended soil by corn. Sludge application rates were 0, 25, 50 and 100 Mg ha-1. To study cumulative and residual effects of the sewage sludge, applications were repeated on 4/5 of each plot in second year, on 3/5 of plots in third year, on 2/5 of plots in fourth year and in 1/5 of plots in fifth year. After the fifth year, soil samples from the 0-20 and 20-40 cm depths were taken and analyzed for total Hg. Corn plants were harvested and roots, stems and grains were separately analyzed for Hg concentrations. Sludge application significantly increased total Hg concentration in soil. Total Hg concentration in soil ranged from 20 µg kg-1 (in control plots) to 1200 µg kg-1 (in plots with 500 Mg ha-1 sludge application). Sludge application significantly increased uptake of Hg in different plant parts. At the end of the fifth year the average Hg concentrations in root, stem, and grain were 91, 9, and 8 µg kg-1, respectively. Corn yield increased significantly with sludge application and this fertilizer effect was visible five years after a single sludge application. جیوه، لجن فاضلاب، خاک، گیاه ذرت Mercury, Sewage sludge, Soil, Corn. 115 123 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-11-3&slc_lang=fa&sid=1 M Karimpour مریم کریم‌پور No M Afyuni مجید افیونی afyuni@cc.iut.ac.ir Yes A Esmaili Sari عباس اسماعیلی ساری No