fa عوامل مؤثر در مدیریت بهره‌برداری از آب‌های زیرزمینی با استفاده از مدل برنامه‌ریزی چند هدفه: مطالعه موردی دشت فیروزآباد عمومی Ggeneral پژوهشي Research بهره‌برداری بی‌رویه از منابع آب‌های زیرزمینی به دلیل عدم موازنه میان کل برداشت و تغذیه منجر به کاهش سطح آب‌های زیرزمینی با نرخی سریع‌تر خواهد شد. به منظور برقراری تراز بین برداشت و تغذیه، راه‌کارهای عمده مشتمل بر تقویت مدیریت بهره‌برداری از منابع آب‌های زیرزمینی، به کارگیری سیاست‌های مدیریت تقاضا، بهبود راندمان آبیاری و افزایش عرضه آب است. نظر به این که بین درآمد زارعین و پایداری در مزارعی که متکی برآب‌های زیرزمینی هستند مبادله وجود دارد، ضروری است که از مدل‌های ریاضی جهت بررسی تأثیر میزان برداشت از آب‌های زیرزمینی بر درآمد کشاورزان و پایداری استفاده شود. چنین مدل‌هایی قادرند که الگوی کشت بهینه، استراتژی‌ها و روش‌های مناسب آبیاری را در سطوح مختلف دسترسی به آب آبیاری، تعیین نمایند. ارتباط میان سود زارعین و برداشت از آب‌های زیرزمینی با استفاده از برنامه‌ریزی چند هدفه مورد بررسی قرار گرفت. داده‌های مورد نیاز با استفاده از مصاحبه حضوری از کشاورزان دشت فیروزآباد در سال زراعی 87-86 جمع‌آوری شد و 112 بهره‌بردار نمونه انتخاب شدند. بر اساس نتایج به دست آمده از برنامه‌ریزی چندهدفه برای همه گروه‌های همگن درصد کاهش سود کمتر از درصد کاهش برداشت آب است. به طور مثال کاهش 8 درصد آب مصرفی اثر چشمگیری را بر کاهش سود زارعین نداشته است (سود زارعین حدود 4 درصد کاهش می‌یابد). نهایتاً این‌که نتایج مطالعه حاضر می‌تواند به کشاورزان در انتخاب الگوی کشت، استراتژی و روش آبیاری، به گونه‌ای که سود زارعین و برداشت آب از سفره‌های زیرزمینی همزمان بهینه گردند و منجر به کاهش برداشت از آب‌های زیرزمینی در مقایسه با شرایط کنونی شود، کمک نماید. Overexploitation of groundwater resource may result in lowering groundwater table at a faster rate due to an imbalance in the total recharge and total withdrawal. In order to make a balance between groundwater exploitation and recharge, the major remedial measures suggested are to strengthen groundwater management, adopt water demand policies, raise water use efficiency, and to increase water supply. Because there is a trade off between farmers’ income and sustainability of groundwater based farming, it is essential that a mathematical model be used to study the effects of withdrawal on farmers' income and sustainability of farm. Such a model can determine optimal crop pattern, suitable irrigation strategies and irrigation methods at different levels of available irrigation water. The relationship between farmers’ income and the withdrawal was then examined using multi-objective programming. The data were obtained from a systematic random sampling method through which 112 farmers were chosen. The percentage decrease in the profit was less than that of the withdrawal for all representative farmers, based on the results obtained from multi-objective method. For example, 8% reduction of groundwater pumping could be imposed without a serious impact on the farmers' income (farmers' income falls about 4%). Finally, the results of this study can help farmers to choose crop patterns, irrigation strategies and irrigation methods in such a way that both farmers’ income and withdrawal are simultaneously optimized and lead to a decrease in extracting groundwater compared to the current status. برنامه‌ریزی چند هدفه، استراتژی کم آبیاری، سیستم آبیاری، الگوی کشت Multi-objective programming, Reduced irrigation strategies, Irrigation system, Crop pattern 155 165 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1117-1&slc_lang=fa&sid=1 F. Fathi فاطمه فتحی fathifateme@yahoo.com Yes M. Zibaei منصور زیبایی No