fa پایداری خاکدانه‌ها در حضور کرم خاکی (Lumbricus terrestris L.) و مواد آلی مختلف در یک خاک آهکی عمومی Ggeneral پژوهشي Research اگرچه نقش حیاتی کرم‌های خاکی بر اغلب خصوصیات فیزیکی خاک محرز می‌باشد، ولی مطالعات اندکی در باره آثار متقابل نوع مواد آلی و کرم‌ خاکی بر خصوصیات فیزیکی از جمله پایداری خاکدانه‌ها، به ویژه در مناطق خشک و نیمه خشک، انجام شده است. پایین بودن میزان ماده‌ آلی در خاک‌های این مناطق و در عین حال نقش مهم کرم‌های خاکی در بهبود شرایط فیزیکی خاک‌های این اقلیم ضرورت توجه خاص به آثار متقابل بقایای آلی و کرم‌های خاکی را نشان می‌دهد. بدین منظور آزمایشی به صورت فاکتوریل و در قالب طرح کاملاً تصادفی در چهار تکرار، تحت شرایط کنترل شده گلخانه‌ای برای مدت 150 روز در گلخانه تحقیقاتی دانشگاه شهرکرد اجرا شد. فاکتور اول شامل حضور یا عدم حضور کرم خاکی و فاکتور دوم شامل با و یا بدون بقایای آلی مختلف (بقایای یونجه، کود کمپوست و مخلوط بقایای یونجه + کود کمپوست و کود گاوی) بود. در این آزمایش از یک نوع کرم خاکی آنسیک (Lumbricus terrestris L.) استفاده شد. نتایج به دست آمده حاکی از این است که کاربرد مواد آلی و کرم خاکی هر یک به تنهایی سبب افزایش شاخص‌های پایداری خاکدانه‌ها مانند میانگین وزنی قطر ذرات (MWD)، توزیع اندازه ذرات خاکدانه‌ها نسبت خاکدانه سازی (AR)، میانگین هندسی قطر ذرات (GMD) و هم چنین میزان کلسیم و منیزیم خاک ‌گردید، ولی بهترین نتایج ناشی از کاربرد هم‌زمان کرم خاکی و مواد آلی به دست آمد، به طوری که تلقیح کرم‌های خاکی در حضور مواد آلی به طور متوسط شاخص‌های MWD، AR، GMD، Ca، Mg و درصد خاکدانه‌های 25/0< میلی‌متر را به ترتیب 39، 58، 2، 67، 43 و 74 درصد افزایش در حالی که درصد خاکدانه‌های کوچک‌تر از 25/0 میلی‌متر را 5/13 درصد کاهش داد. هم‌بستگی معنی‌دار (945/0=R2) بین کلسیم خاک و میانگین وزنی قطر ذرات مشاهده شد که نشان می‌دهد کرم‌های خاکی احتمالاً از طریق ترشح کلسیت از طریق پیوند کاتیونی با ذرات رسی و ماده آلی به پایداری خاکدانه‌ها و در نتیجه ساختمان خاک کمک می‌نمایند. به طور کوتاه، نتایج این تحقیق نشان می‌دهد که کاربرد هم‌زمان مواد آلی و کرم‌های خاکی نوع آنسیک کمک شایانی به بهبود ساختمان خاک‌های مناطق خشک و نیمه خشک می‌نماید. Although the crucial function of earthworms in improvement of soil physical properties is well -know, but very little is known of the interactive influence of earthworms and organic materials on soil properties such as soil aggregate stability, particularly in arid and semi-arid soils. The low organic matter content and the significant role of earthworms in improving physical properties of arid and semi-arid soils necessitate studying the interactive effects of organic materials and earthworms. Thus, the main objective of this study was to identify the interactive effects of anecic earthworm (Lumbricus terrestris L.) and various organic residues (including alfalfa, compost, mixture of alfalfa and compost and cow dung) on soil aggregate stability expressed as the Mean Weight Diameter (MWD), Geometric Mean Diameter (GMD) and Aggregation Ratio (AR), and furthermore soil Ca and Mg contents. The experiment consisted of a 2×5 factorial treatment organized in a completely randomized design with four replications under controlled greenhouse conditions, lasted for 150 days. Results showed that earthworm inoculation and organic materials addition alone increased significantly all the indices of soil aggregation and aggregate stability, and Ca and Mg contents. However, the combined use of earthworms and organic residues resulted in more stable aggregates. Results indicated that earthworm inoculation in the presence of organic materials resulted in 39, 58, 2, 67, 43 and 74% increases, respectively in MWD, AR, GMD, Ca, Mg and macroaggregates whereas microaggregates were reduced by 13.5% in earthworm-worked soils. We observed a significant relationship (R2=0.945) between soil Ca content and MWD, demonstrating that earthworms apparently excrete calcite that helps bonding clay particles and soil organic matter via cationic (Ca+2) bridging. In summary, results of this study show that the simultaneous applications of anecic earthworms and organic materials may considerably help in improving the structure of arid and semi-arid soils with low carbon level. پایداری خاکدانه‌، تلقیح کرم خاکی، خاک آهکی، مواد آلی Earthworm inoculation, Organic materials, Aggregate stability, Calcareous soils 71 84 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1339-1&slc_lang=fa&sid=1 F. S. Moosavi فخرالسادات موسوی moosavi_melika@yahoo.com Yes F. Raiesi فایز رئیسی No