fa تأثیر مواد مادری و تحول خاک بر ویژگی‌های ژئوشیمیایی خاک‌های جنگلی منطقه فومن- ماسوله عمومی Ggeneral پژوهشي Research عوامل زمین‌شناختی و پدولوژی نقش بسیار مهمی بر توزیع عناصر در خاک‌های بکر دارند. به منظور تعیین نقش این عوامل بر غلظت و توزیع عناصر اصلی در خاک، شش ماده مادری مختلف، شامل فیلیت (Ph)، تونالیت (To)، پریدوتیت (Pe)، دولریت (Do)، شیل (Sh) و سنگ آهک (Li) در منطقه فومن- ماسوله شناسایی و نحوه تشکیل و تکامل خاک‌های درجا در این مواد مادری مطالعه شد. غلظت کل عناصر Si، Al، Ca، Mg، Fe، Mn، K، Na، Ti و P در کلیه افق‌های پدوژنیک و ژئوژنیک تعیین و نقش ترکیب ژئوشیمیایی و کانی‌شناسی مواد مادری، هم‌چنین تأثیر فرآیندهای خاک‌سازی، بر غلظت کل عناصر مذکور در خاک بررسی شد. حداکثر غلظت Fe2O3 و MgO در خاک‌های با منشأ Pe و Do مشاهده شد، این خاک‌ها دارای غلظت‌های پایینی از SiO2 و Al2O3 هستند. این روند با ترکیب ژئوشیمیایی سنگ‌های مادری هم‌آهنگ است. از طرف دیگر، مقدار FeCBD در این خاک‌ها حداقل بود، این امر بیانگر توسعه کم این خاک‌ها و، به همین دلیل، تأثیر عامل وراثت بر فراوانی آهن است. در مقابل، مقایسه Fe کل و FeCBD در خاکرخ‌‌های Li1، Sh2 و To2 نشان‌ داد که تحول نسبی این خاک‌ها بیشتر از سایر خاکرخ‌هاست. شدت تهی شدن Si در خاکرخ‌های Ph1، ‌To2 و Sh2 نسبت به سنگ‌بستر، بیشتر از خاک‌های Pe و Do است؛ این عنصر در خاک‌های آهکی غنی شده است. فراوانی MnO در خاک‌های ‌Pe و Do تحت کنترل مواد مادری بوده، حال‌آن‌که در خاک‌های شیلی، تأثیر عوامل خاک‌ساز، به ویژه شرایط اکسیداسیون و احیا، بر رفتار این عنصر بیشتر است. اشکال تبادلی Ca و Na بیشتر تحت تأثیر خصوصیات خاک بوده و کمتر تحت کنترل نوع ماده مادری می‌باشد. با وجود توزیع مجدد کلیه عناصر اصلی در اثر فرآیندهای خاک‌سازی، نقش عامل وراثت بر غلظت عناصر Si، Al، Mg، Fe، K و Ti بیشتر از عوامل خاک‌ساز است. Geologic and pedologic controls are the main factors determining the distribution of elements in natural soil environments. In order to assess the role of these factors in the content and distribution of major elements of soil, six parent materials including phyllite (Ph), tonalite (To), periditite (Pe), dolerite (Do), shale (Sh) and limestone (Li) were selected in Fuman-Masule region. Soil genesis and development of representive residual pedons were studied for each parent material. Total content of Si, Al, Ca, Mg, Fe, Mn, K, Na, Ti and P of soil horizons were measured and compared to the geochemical and mineralogical composition of parent materials. Maximum concentrations of Fe2O3 and MgO were found in the soils derived from Pe and Do however, these soils had low content of SiO2 and Al2O3, which is in conformity with the geochemical composition of the parent rocks. On the contrary, FeCBD content of these soils was lowest, indicating the low degree of soil development and, by the same fact, the importance of inheritance factor in soil Fe concentration. However, comparison of total Fe and FeCBD in Li1, Sh2 and To2 revealed that relative development of these pedons is higher than the others. Silicon depletion in Ph1, To2 and Sh2 pedons, relative to parent rocks, is higher than in Pe and Do pedons. However, this element is enriched in Li pedons. MnO content of Pe and Do pedons is governed by geogenic factors, while in Sh pedons, pedogenic factors, especially redox conditions, play the major role. Exchangeable forms of Ca and Na are determined by soil properties rather than by parent material type. Notwithstanding the redistribution of all major elements throughout pedons due to soil forming processes, the importance of inheritance factor in soil Si, Al, Mg, Fe, K, and Ti is higher than pedogenic factors. عناصر اصلی، ژئوشیمی خاک، پدوژنز، سنگ‌شناسی Major elements, Soil geochemistry, Pedogenesis, Lithology 135 153 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-748-2&slc_lang=fa&sid=1 M. Nael محسن نائل No A. Jalalian احمد جلالیان : jalalian@cc.iut.ac.ir Yes H. Khademi حسین خادمی No M. Kalbasi محمود کلباسی No F. Sotohian فرزاد ستوهیان No R. Schulin راینر شولین No