fa کمینه‌سازی رسوب‌گذاری در مخازن سدها با بهره‌برداری بهینه از تخلیه کننده‌های تحتانی عمومی Ggeneral پژوهشي Research رسوب‌گذاری در مخازن سدها امری اجتناب ناپذیر است. این پدیده آثار نامطلوب زیادی در مخازن دارد، مانند کاهش حجم مفید مخزن، کاهش پایداری سد، عملکرد نامناسب دریچه‌های بهره‌برداری و پنستاک‌ها و کاهش حجم کنترل سیلاب. کمینه‌سازی رسوب‌گذاری در مخازن یک مسئله بهینه‌سازی غیرخطی مقید است. قیدهای این مسئله شامل محدودیت‌های دبی خروجی از تخلیه کننده‌های تحتانی، محدودیت‌های سطح آب در مخزن در هر دوره زمانی و محدودیت سطح آب در انتهای دوره بهره‌برداری است. در این تحقیق پس از واسنجی نرم‌افزار GSTARS3 (یکی از جدیدترین مدل‌های ریاضی پیش‌بینی رسوب‌گذاری در رودخانه‌ها و مخازن که توسط USBR توسعه داده شده) برای منطقه سد وشمگیر، نتایج حاصل از اجرای این نرم‌افزار به عنوان بخشی از داده‌های ورودی توسط یک برنامه کامپیوتری واسط به برنامه بهینه‌سازی منتقل شد. پس از اجرای برنامه بهینه‌سازی نتایج به دست آمده توسط یک برنامه کامپیوتری واسط دیگر به عنوان بخشی از فایل ورودی وارد نرم‌‌افزار GSTARS3 می‌شود. سپس این نرم‌افزار مجدداً اجرا شده و نتایج به برنامه بهینه‌سازی منتقل می‌شود. این فرایند، زمانی خاتمه می‌یابد که دقت مورد نظر به دست آید. به عبارت دیگر شرایط بهینه زمانی به‌دست می‌آید که اجرای این حلقه بسته خاتمه یابد. مسئله بهینه‌سازی مقید با استفاده از روش تابع جریمه به حالت نامقید تبدیل و برای حل مسئله بهینه‌سازی نامقید به‌دست آمده، روش پاول که یکی از روش‌های جستجوی مستقیم می‌باشد، مورد استفاده قرار گرفته است. قابلیت‌های مدل حاصله با اجرای آن برای مخزن سد وشمگیر گرگان به اثبات رسیده و سیاست بهره‌برداری بهینه با هدف کمینه‌سازی رسوب‌گذاری در مخزن سد برای یک دوره 12 ماهه به‌دست آمد. Reservoir sedimentation is an unavoidable problem which has unsuitable effects on reservoirs such as decreasing of reservoir useful volume, decreasing of dam stability, unsuitable operation of operational gates and penstocks and decreasing of flood control volume. The minimization of reservoir sedimentation is a nonlinear and constrained optimization problem. Constrains imposed include reservoir storage level and releases in each time, and reservoir storage level in the end of operational period. In this study, after calibration of GSTARS3 software, one of the newest mathematical model for simulation of river and reservoir sedimentation developed by USBR, for region of Voshmgir dam, results of running of software were converted as a part of data file to an optimization model by a mediator computer program. After running the optimization model, results were converted to GSTARS3 by another mediator computer program. Then, GSTARS3 was run again with new data file, obtained from running the optimization model. Results of running of GSTARS3 were converted to the optimization model again. The continuation of this process (loop) finished when the desired accuracy was obtained. In other words, the optimum condition was obtained when the running of this loop finished. The constrained optimization problem changed to unconstrained problem using penalty function method. The Powell method, a method of direct search methods, was used to solve this unconstrained optimization problem. Capabilities of the model were demonstrated through its application to the Voshmgir dam in Gorgan for a 12 month period to obtain the optimal operation policy for minimization of reservoir sedimentation. : رسوب‌گذاری، کمینه‌سازی، بهینه‌سازی، بهره‌برداری بهینه، سد وشمگیر، GSTARS3 Sedimentation, Minimization, Optimization, Optimal operation, Voshmgir dam, GSTARS3. 57 67 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1484-1&slc_lang=fa&sid=1 E. Valizadegan ابراهیم ولیزادگان evalizadegan@yahoo.com Yes M. Shafai Bejestan محمود شفاعی بجستان No H. Mohammad Vali Samani حسین محمد ولی سامانی No