fa ارزیابی پایداری و تعیین الگوی کشت سیستم‌های زراعی بر اساس بهینه‌سازی بهره‌برداری از منابع آب و خاک با استفاده از الگوهای غیرخطی برنامه‌ریزی ریاضی عمومی Ggeneral پژوهشي Research مطالعه پایداری سیستم‌های زراعی مستلزم ارزیابی جامع و یکپارچه‌ای از دینامیسم حاکم و ارتباط تنگاتنگ ابعاد محیطی، اقتصادی و اجتماعی آنهاست. بهینه‌سازی تخصیص و افزایش بهره‌وری مصرف آب در یک سیستم زراعی، علاوه بر بهبود وضعیت پایداری و حفاظت از منابع آب و خاک، کاهش خسارت‌های اقتصادی و اجتماعی را نیز در پی خواهد داشت. شمار زیادی از مدل‌های برنامه‌ریزی ریاضی برای تحلیل و ارزیابی جوانب مختلف برنامه‌ریزی و مدیریت سیستم‌های زراعی در دهه‌های اخیر توسعه پیدا کرده‌اند. مقاله حاضر به ارزیابی سیستمی پایداری در سیستم زراعی منطقه روستایی براآن جنوبی در شرق شهر اصفهان و تعیین مناسب‌ترین الگوی کشت متناسب با آن می‌پردازد. به منظور تلفیق ابعاد سه‌گانه محیطی، اقتصادی و اجتماعی، دو معیار نسبی حصول بیشترین عایدی اقتصادی و ایجاد بیشترین فرصت‌های اشتغال به‌ازای هر واحد مصرف آب کشاورزی، به عنوان شاخص‌هایی برای پایداری سیستم تعریف شده‌اند. بهینه‌سازی نسبت‌های «سود خالص به مصرف آب» و «ایجاد اشتغال به مصرف آب»، با بهره‌گیری از مدل‌های برنامه‌ریزی ریاضی یک‌هدفه و چندهدفه کسری صورت گرفته است. در ادامه با محاسبه و مقایسه کارایی اقتصادی و اجتماعی هر واحد مصرف آب کشاورزی در سناریوهای مختلف مدل‌های یک‌هدفه و چندهدفه برنامه‌ریزی خطی و کسری، مناسب‌ترین الگوهای کشت منطقه با توجه به منابع موجود آب و خاک و نیروی انسانی تعیین و معرفی شده است Studying the sustainability of farming systems entails the integrated assessment of the strong interdependence between their environmental, economic and social attributes. Optimum allocation of water resources in a farming system improves the conservation and sustainability status of resources in addition to reducing the socio-economical damages. In order to analyze and assess the different aspects of farm management and agricultural systems planning, a number of mathematical programming models have been developed in recent decades. The purpose of this article was to assess and analyse the sustanability and determine the appropriate pattern of cropping in a rural farming system, namely, south Baraan located in the east of Isfahan city. In order to incorporate environmental, economic and social dimentions, two criteria of maximum net return and employment creation per unit of agricultural water consumption were defined as system’s sustainability indicators. Thus, the ratios “net return / water consumption” and “employment / water consumption” were optimized by using single and multiple objective fractional programming models. The economic and social efficiency of each unit of agricultural water consumption was computed and compared in several single and multiple objective scenarios of linear and fractional programming models, and finally the most appropriate patterns of cropping for the region were determined based on the available land, water and human resources of the region. ارزیابی پایداری، سیستم‌های زراعی، الگوی بهینه کشت، برنامه‌ریزی کسری، برنامه‌ریزی چندهدفه Sustainability assessment, Farming systems, Optimal cropping pattern, Fractional programming, Multiple objective programming. 99 111 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1485-1&slc_lang=fa&sid=1 A. Amini Fasakhodi عباس امینی فسخودی amini@1tr.ui.ac.ir Yes S. H. Nouri سید هدایت ا... نوری No