fa ارزیابی روش‌های تخمین تنش پیش‌تراکمی خاک‌های تیمار شده با کودهای آلی با استفاده از نتایج آزمایش‌های نشست صفحه‌ای و فشردگی محصور عمومی Ggeneral پژوهشي Research یکی از فراسنجه‌های مکانیکی مهم در تعیین تنش مجاز برای جلوگیری از تراکم خاک، تنش پیش‌تراکمی (pc) یا تنش در آستانه تراکم است. اگر تنش وارد شده به خاک در اثر تردد ماشین‌های کشاورزی کمتر از pc باشد، احتمال تغییر شکل ماندگار در خاک کم است. در این پژوهش، برای تعیین pc نمونه‌های بازسازی شده از خاک لایه رویین در یک طرح کودی درازـ مدت، از آزمایش‌های نشست صفحه‌ای (PST) و فشردگی محصور (CCT) استفاده شد. در طرح کودی، کودهای آلی (لجن فاضلاب، کمپوست و کود گاوی) در سه سطح (25، 50 و100 تن در هکتار) و یک ترکیب کودشیمیایی (250 کیلوگرم فسفات آمونیوم در هکتار و 250 کیلوگرم اوره در هکتار) به مدت 7 سال متوالی در تناوب گندم- ذرت به یک خاک لوم رسی سیلتی اضافه شده بود. تأثیر تیمارهای کودی و رطوبت (1/17 و 9/20 درصد وزنی) بر تنش پیش‌تراکمی خاک با دو طرح فاکتوریل و مقایسه اورتوگونال در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی در سه تکرار بررسی گردید. تنش پیش‌تراکمی با سه روش کاساگراند، نقطه بیشینه انحنا و تقاطع خط فشردگی بکر با محور xها در کرنش صفر از منحنی‌های فشردگی خاک تعیین گردید. مقادیر pc برآورد شده برای تیمارهایی که با کودها آلی تیمار شده بودند بیش تخمینی داشتند و این بیش تخمینی در هر دو آزمایش با افزایش مقدار کودآلی افزایش یافت، ولی این بیش تخمینی در آزمایش CCT بیشتر از آزمایش PST بود. بنابراین، می‌توان بیان نمود که نتایج به دست آمده از آزمایشPST برای برآورد تنش پیش‌تراکمی خاک مطمئن‌تر است. مقادیر pc تخمین زده شده با هر یک از سه روش بستگی به تیمار کودی و رطوبت اولیه نمونه خاک داشت. برای تعیین تنش در آستانه تراکم خاک‌های تیمار نشده با کودهای آلی (شاهد و تیمار کود شیمیایی) و یا تیمار شده با مقدار کم کودهای آلی (25 تن در هکتار)، استفاده از آزمایشPST و به کارگیری روش کاساگراند را می‌توان توصیه نمود. در صورتی که برای خاک‌های تیمار شده با مقادیر زیاد کودهای آلی (50 و100 تن در هکتار)، استفاده از آزمایشPST و به کارگیری روش‌ نقطه بیشینه انحنا را می‌توان پیشنهاد کرد One important parameter in determining the allowable stress to prevent soil compaction is pre‌compaction stress (σpc). If the stress induced into the soil due to agricultural machinery traffic is lower than the σpc, the possibility of the irreversible (plastic) deformation is low. In this study, plate sinkage test (PST) and confined compression test (CCT) were used to determine the σpc of the disturbed soil samples obtained from the topsoil of a long-term organic amendment experiment. In the organic amendment experiment, organic manures (sewage sludgeو compost, farmyard manure) at three rates (25, 50 and 100 t ha-1) and one inorganic fertilizer combination (250 kg urea ha-1 and 250 kg ammonium phosphate ha-1) were added to a silty clay loam soil for seven years under wheat-corn rotation. The effect of organic and inorganic fertilizers and gravimetrical water contents (17.1 and 20.9% db) on the σpc values was determined using two statistical designs: 1) factorial design and 2) orthogonal contrasts in a completely randomized design with three replications. The σpc values were estimated by the following methods: 1) Casagrande, 2) maximum curvature and 3) intercept of virgin compression line (VCL) with the x-axis at zero strain. The results showed that in both tests, the σpc values for treatments amended with organic manures had over-estimations and the values of the over-estimation were increased as the manure application rate increased. The values of the over-estimations for CCT were higher than for PST. Therefore, it can be concluded that the results of the PST are more reliable. The σpc values estimated by any of the three procedures depend on the manure treatment as well as the initial water content of the soil. For determining the stress at the threshold of the compaction for the un-manure soils (control and inorganic fertilizer) or the treatments amended with low application rate (25 t ha-1) of the organic manures, the PST and the Casagrande procedure can be recommended. In contrast, for the soils amended with high application rates (50 and 100 t ha-1), the PST and the maximum curvature procedure can be used. تراکم خاک، تنش پیش‌تراکمی، آزمایش فشردگی محصور، آزمایش نشست صفحه‌ای، کودهای آلی Soil compaction; Confined compression test; Plate sinkage test; Pre-compaction stress; Organic manures. 183 199 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-594-1&slc_lang=fa&sid=1 N. Aghilinategh ناهید عقیلی ناطق No A. Hemmat عباس همت ahemmat@cc.iut.ac.ir Yes M. Sadeghi مرتصی صادقی No