fa تأثیر شرایط جغرافیایی و اقلیمی در جدایی توده‌ های زنبور عسل کوچک ایران عمومی Ggeneral پژوهشي Research زنبور عسل کوچک یکی از دو گونه زنبور عسل موجود در ایران است که در نواحی جنوبی کشور زندگی می‌کند، و نقش مهمی در گرده‌افشانی گیاهان این منطقه ایفا می‌نماید. در این پژوهش تلاش شد وضعیت توده‌های زنبور عسل کوچک در ایران، و نیز اثر شرایط جغرافیایی و اقلیمی در تغییرات مورفولوژیک و جدا شدن این توده‌ها بررسی گردد. بدین منظور بیش از 400 نمونه زنبور کارگر از 40 کلنی مربوط به 26 شهرستان و 9 استان جمع‌آوری، و اندازه‌گیری دوازده صفت مورفولوژیک آنها با روش روتنر (1978) انجام شد. برای تعیین مختصات جغرافیایی و متغیرهای اقلیمی، از میانگین این متغیرها در طول عمر ایستگاه‌های سینوپتیک هر منطقه و یا میانگین متغیرها در ایستگاه‌های هواشناسی مناطق استفاده شد. تجزیه و تحلیل داده‌های به دست آمده با روش تجزیه به مؤلفه‌های اصلی انجام گردید. نتایج نشان داد که گونه زنبور عسل کوچک دارای دو توده جداگانه در نواحی جنوبی ایران است. مناطق جنوب غربی با عرض جغرافیایی بیشتر و با زنبوران بزرگ‌تر در یک گروه، و مناطق جنوب شرقی با عرض جغرافیایی کمتر با زنبوران کوچک‌تر در گروهی دیگر قرار می‌گیرند. بررسی هم‌بستگی صفات ظاهری با شرایط جغرافیایی و متغیرهای اقلیمی نشان داد که صفات مربوط به اندازه جثه، اندازه بال و پای زنبوران عسل کوچک با عرض جغرافیایی هم‌بستگی مثبت و با طول جغرافیایی هم‌بستگی منفی، و نیز با میزان بارندگی سالیانه منطقه هم‌بستگی منفی معنی‌دار دارد، ولی با صفات مربوط به درجه حرارت، رطوبت نسبی، سرعت باد، حداقل درجه حرارت و ... هم‌بستگی معنی‌داری ندارد. نتایج این پژوهش به طور کلی نشان داد که مناطق شمالی‌تر، مرتفع‌تر و پرباران‌تر دارای زنبوران بزرگ‌تری است. این نتیجه با قانون برگمن، که معتقد است حیوانات مناطق شمالی‌تر و سردتر دارای جثه بزرگ‌تری هستند، هم‌خوانی دارد. Small honeybee (<em>Apis florea</em>) is one of the common species in Iran. <em>Apis florea</em> lives in southern Iran and plays an important role in the polination of plants in this region. In a series of studies during the years 1997-1998, the genetic populations of the Iranian small honeybee and the effects of geographic and climatic conditions on the morphological variation and separation of Iranian small honeybee were investigated. For this purpose, 400 samples of worker bees from 40 colonies from 26 cities in 9 provinces were collected and twelve morphological characters were measured, using Ruttner method (1978). To determine geographical and climatological variables, average values collected by synoptic stations and other meteorological stations of Iran Meteorological Organization were used. The principal components analysis was used in the statistical analysis of the data obtained. The results show that there exist two distinct groups of small honeybee populations in Iran. Southwest of Iran hosts a class of bigger bees forming one distinct group while southeast of Iran hosts smaller bees forming the second group. Latitude has a positive correlation with size of body, wings and legs. Amount of precipitation has a nagative correlation with size of body, wings and legs. Temperature, wind speed. relative humidity, freezing days and other parameters did not show any correlations with size of body. The results from this research proved that the more northern areas with higher altitudes and more precipitation have bigger honeybees. This finding is in accordance with the Bergman law about other animals. زنبور عسل کوچک، مورفولوژی ، جمعیت ، بیومتری، ایران Small honeybee ( Apis florea ), Morphology, Poulation, Biometry, Iran 169 176 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2-184&slc_lang=fa&sid=1 G. Tahmasebi غلامحسین طهماسبی Yes R. Ebadi ‌رحیم عبادی No N. Tajabadi ناصر تاج ‌آبادی No M. Akhondi منصور آخوندی No S. Faraj سعید فرج No