fa اثر تنش خشکی و هم‌زیستی میکوریزا بر رشد و جذب فسفر توسط دو رقم سورگوم متفاوت در ریخت شناسی ریشه عمومی Ggeneral پژوهشي Research اثر سطوح مختلف تنش خشکی بر رشد و جذب فسفر توسط دو رقم سورگوم متفاوت در ریخت‌شناسی ریشه با حضور و بدون حضور میکوریزا در یک آزمایش گلدانی به صورت فاکتوریل در قالب بلوک‌های کامل تصادفی مورد مطالعه قرار گرفت. در این مطالعه سورگوم اسپیدفید با ریشه‌های انبوه و سورگوم KFS2 با ریشه‌های کم انشعاب توسط قارچ میکوریزا- آربسکولار گلوموس اینترارادیسز مایه‌کوبی شدند. کلیه گیاهان تا سه هفته پس از استقرار گیاه به طور یکسان آبیاری شدند. در شروع هفته چهارم تنش خشکی اعمال و افزایش آب به گلدان‌ها پس از مصرف40 درصد (T1) ، 60 درصد (T2) و 80 درصد (T3) آب قابل استفاده گیاه صورت گرفت. نتایج نشان داد که در هر دو رقم سورگوم، با افزایش تنش خشکی از وزن ماده خشک آنها کاسته شد. با وجود این، در تمام سطوح تنش خشکی وزن ماده خشک سورگم میکوریزایی به طور معنی‌داری از وزن ماده خشک سورگوم شاهد بیشتر بود. این افزایش برای سورگوم میکوریزاییKFS2 بیشتر از سورگم میکوریزایی اسپیدفید بود. در تمام سطوح تنش خشکی، غلظت و مقدار کل فسفر در اندام‌های هوایی هر دو رقم سورگوم میکوریزایی از سورگوم غیر میکوریزایی بیشتر بود. با افزایش تنش خشکی مقدار کل فسفر به دلیل کاهش زیست توده هر دو رقم سورگوم کاهش یافت. با وجود این، مقدار کل فسفر در واحد طول ریشه کلنی شده هر دو رقم سورگوم میکوریزایی با افزایش تنش خشکی افزایش یافت. درصد کلینیزاسیون بیشتر ریشه سورگوم KFS2 و افزایش مجموع طول هیف‌های خارجی در واحد طول ریشه کلنی شده این رقم منجر به افزایش پاسخ رشد میکوریزایی و بهبود تغذیه فسفری سورگوم KFS2 نسبت به سورگوم اسپیدفید میکوریزایی شد. Effect of drought stress and mycorrhizal symbiosis on growth and phosphorus (P) uptake by two sorghum cultivars different in root morphology was studied in a pot experiment. A factorial experiment with a randomized complete block design was performed. In this study, sorghum speed feed cultivar with high root proliferation and branching and sorghum KFS2 cultivar with low root proliferation and branching were colonized by Glomus intraradices. All plants were watered equally in the first three weeks to establish them. Drought stress was applied from the week four and the plants were watered when 40% (T1), 60% (T2) and 80% (T3) of the available water was consumed. Results showed that in both sorghum cultivars, plant dry weight decreased as drought stress was increased. However, dry weight of mycorrhizal plants was higher than that of non-mycorrhizal plants at all levels of drought stress. This increase for speed feed cultivar was greater than for KFS2 cultivar. Phosphorus concentration and total P uptake in shoot of both mycorrhizal plants were greater than those of non-mycorrhizal plants. P accumulation in both cultivars decreased by increasing drought stress due to the decline in plant biomass. However, P accumulation per unit length of colonized root increased by increasing drought stress. The greater percentage of root colonization and the increased total length of external hyphae per unit length of colonized root of KFS2 cultivar led to an increase in mycorrhizal growth response and improved P nutrition of KFS2 cultivar compared to those of speed feed cultivar. تنش خشکی، سورگوم، میکوریزا، فسفر Drought stress, Sorghum, Mycorrhiza, Phosphorus. 127 139 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1912-1&slc_lang=fa&sid=1 H. Nadian حبیب‌اله نادیان nadianhabib@yahoo.com Yes