fa تجزیه فیزیکی و شیمیایی خاک، ایستگاه‌های پخش سیلاب، رسوب، حاصل‌خیزی عمومی Ggeneral پژوهشي Research پخش سیلاب نقش مؤثری در بهبود و حاصل‌خیزی خاک، تغذیه آب‌های زیرزمینی، احیا و تقویت پوشش گیاهی و کنترل بیابان‌زایی دارد. از آنجایی که سیلاب زمینه انتقال ذرات خاک را فراهم می‌آورد، در صورت مناسب بودن مواد معلق موجود در سیلاب، پخش آن سبب افزایش حاصل‌خیزی خاک می‌شود. در نتیجه لازم است تا میزان این تغییرات و روند آن در طول زمان بررسی و روش مناسب در راستای افزایش بهره‌وری این طرح‌ها ارائه شود. به همین منظور با نمونه‌برداری از نقاط مختلف عرصه پخش سیلاب و تجزیه فیزیکی و شیمیایی این نمونه‌ها، این روند در طول 5 سال دوره رسوب‌گذاری بررسی شد. در این رابطه، نمونه‌برداری به روش سیستماتیک - تصادفی و با شبکه‌بندی نوارها از سه نوار اول سیلگیری شده مربوط به 13 ایستگاه منتخب پخش سیلاب در سراسر کشور انجام و شاخص‌های نیتروژن کل، فسفر قابل جذب، پتاسیم قابل جذب و کربن آلی خاک اندازه‌گیری شد. برای مقایسه میانگین‌ها، به دلیل عدم تطابق داده‌ها با توزیع نرمال، از آزمون ناپارامتری استفاده گردید. هم‌چنین، به منظور دست‌یابی به اهداف مورد نظر و تحلیل صحیح داده‌های جمع‌آوری شده، مبادرت به گروه‌بندی ایستگاه‌‌ها شد. بدین منظور، با استفاده از تجزیه خوشه‌ای، میانگین ویژگی‌‌های فیزیکی و شیمیایی خاک، ایستگاه‌های منتخب در سه دسته قرار گرفت. نتایج نشان ‌داد که تغییرات شاخص‌های حاصل‌خیزی در نوارهای پخش در سال‌‌های مختلف، دارای تغییرات نامنظم و هم‌چنین بین گروه‌‌های سه‌گانه ایستگاه‌‌ها نیز تا حدی متفاوت بوده است. به نظر می‌رسد این موضوع می‌تواند متأثر از عوامل مختلفی از جمله متفاوت بودن کمیّت و کیفیت سیلاب منحرف شده، متفاوت بودن بستر عرصه‌‌های پخش سیلاب و عدم توزیع یک‌نواخت سیلاب روی عرصه‌ها باشد. اگرچه بستر اولیه عرصه‌های پخش سیلاب از نظر مواد آلی و حاصل‌خیزی خاک فقیر است، ولی در مجموع پخش سیلاب باعث بهبود شاخص‌های حاصل‌خیزی در خاک سطحی عرصه‌های پخش سیلاب شده است، البته برای رسیدن به شرایط اید‌آل نیاز به گذشت زمان بیشتری می‌باشد. Floodwater Spreading (FS) plays an effective role in improving soil fertility, ground water recharge, vegetation cover, and desertification control. The soil fertility might increase as a result of a suitable suspended sediment material transferred to the downstream by flood events. To define a relevant FS method which increases the efficiency of the FS projects, it is necessary to study the quality and quantity of transported sediment material, spatially and temporarily. In this research, this subject was investigated by taking soil samples throughout 13 FS stations for physical and chemical analysis over 5 years. Within each of the 13 selected stations in the three first flooded dikes, soil sampling was carried out using random-systematic method. The total Nitrogen, absorbed Phosphorous and Potassium, and Organic Carbon of each sample were analyzed. Because of the abnormality of data, nonparametric test was adopted to compare means. All stations were classified into three groups using cluster analysis method. Based on the results, the variations of fertility factors are irregular between the dikes and amongst years. This could have been affected by several factors such as the quality and quantity of diverted flood, the characteristic of FS sites, and irregularity of sediment material deposited on the sites. Despite the low quality of soil fertility prior to the construction of these stations, in general, FS has a considerable role in improving the soil fertility. However, desirable objectives may be achieved in long term through occurrence of diverse flood events and suitable maintenance of the stations. تجزیه فیزیکی و شیمیایی خاک، ایستگاه‌های پخش سیلاب، رسوب، حاصل‌خیزی Soil physical and chemical analysis, Floodwater Spreading station, Sediment, Fertility. 77 89 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1920-1&slc_lang=fa&sid=1 K. Kamali کورش کمالی kamali_kourosh@yahoo.com Yes M. Mahdian2, M. Arabkhedri1, A. Charkhabi1, N. Ghiasi1 and A. M. Mahdian محمدحسین مهدیان No M. Arabkhedri محمود عرب‌خدری No A. Charkhabi امیرحسین چرخابی No N. Ghiasi نجفقلی غیاثی No A. Sarreshtehdari امیر سررشته‌داری No