fa اثر تنش خشکی و مقادیر مختلف پتاسیم بر تجمع اسمولیت‌ها و کلروفیل دو گونه کلزا و خردل هندی عمومی Ggeneral پژوهشي Research به منظور ارزیابی تنش خشکی و مقادیر مختلف پتاسیم بر تجمع اسمولیت‌ها و کلروفیل دو گونه کلزا و خردل هندی آزمایشی به صورت فاکتوریل بر پایه طرح بلوک‌های کامل تصادفی در سه تکرار با استفاده از سه رژیم آبیاری (آبیاری پس از50 (شاهد)، 70 و 90 درصد تخلیه رطوبتی خاک)، سه میزان پتاسیم مصرفی(صفر، 150 و 250 کیلوگرم سولفات پتاسیم در هکتار) و دو گونه کلزا (هیبرید هایولا 401) و خردل(توده بومی) در ایستگاه تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی زهک، استان سیستان و بلوچستان در سال زراعی 88-87 اجرا شد. تنش خشکی سبب افزایش محتوای پرولین و هیدرات‌های کربن محلول در برگ در هر دو گونه کلزا و خردل هندی شد. محتوای پرولین در تیمار شاهد در مراحل مختلف رشد کمتر از گیاهان دچار تنش بود. پس از انجام هر آبیاری نیز میزان پرولین به مقدار زیادی کاهش یافت. توده بومی خردل توانایی بالاتری در تجمع مواد اسمولیتی به ویژه هیدرات‌های کربن محلول نسبت به هیبرید هایولا 401 کلزا نشان داد. تنش کم آبی موجب کاهش مقدار کلروفیل a، b و کلروفیل کل برگ شد، ولی با کاربرد پتاسیم میزان رنگیزه‌های فتوسنتزی افزایش یافت. بالاترین محتوای رنگیزه‌های کلروفیلی در مرحله گل‌دهی مشاهده شد. مصرف پتاسیم در شرایط تنش رطوبتی منجر به کاهش در تولید پرولین و افزایش محتوای هیدرات‌های کربن محلول در برگ شد. عملکرد دانه با محتوی پرولین و هیدرات‌های کربن محلول در برگ هم‌بستگی منفی و با کلروفیل a و b هم‌بستگی مثبت داشت. از نتایج این پژوهش می‌توان نتیجه‌گیری کرد، که تنظیم اسمزی یک مکانیسم مهم در گونه‌های جنس براسیکا تحت تنش خشکی است و این که ترکیبات آلی و معدنی مانند پرولین، هیدرات‌های کربن محلول و پتاسیم برگ نقش‌های کلیدی از این جهت بازی می‌کنند. In order to assess the effect of drought stress and various levels of potassium on solutes accumulation and chlorophyll of canola and Indian mustard, a field experiment was conducted in a factorial design based on randomized complete block design with three replications including three irrigation regimes (I1=irrigation after 50% depletion of soil water(control),I2 =irrigation after 70% water depletion and I3 =irrigation after 90% water depletion), two species (Hyola 401 hybrid of canola and landrace cultivar of mustard) and three levels of potassium fertilizer (K1=0 ,K2=150 and K3= 250 kg.ha-1 K2SO4 ) at Agricultural and Natural Resources Research Center of Sistan in 2008-2009 cropping season. Water stress increased proline and soluble carbohydrate accumulation in the leaves of Brassica sp. In non stressed condition (control) in different growth stages, proline was lower than water-stressed plants and Leaf proline content decreased significantly after irrigation. Mustard landrace showed higher capability for accumulating assimilates such as proline, soluble carbohydrates and potassium than hybrid Hyola 401. Water stress decreased the amount of chlorophyll a, b and total leaf chlorophyll, but Potassium application caused an increase in the mentioned parameters. The highest content of chlorophyll pigments was observed at flowering stage. Potassium application caused a decrease in proline and an increase in soluble carbohydrates concentration in the leaf under water stress condition. There was a negative correlation between grain yield and proline content and soluble carbohydrates, but grain yield was positively correlated with chlorophyll, a, b. It was concluded that osmotic adjustment can be an important mechanism for Brassica species under water stress conditions and that organic and inorganic compounds such as proline, soluble carbohydrates and potassium play key roles in this regard. پرولین، هیدرات‌های کربن، تنظیم اسمزی، کلزا Canola, proline, Potassium, Osmotic adjustment, Soluble carbohydrates. 141 156 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-750-2&slc_lang=fa&sid=1 H. R. Fanaei حمیدرضا فنایی Yes M. Galavi محمد گلوی No M. Kafi محمد کافی No A. Ghanbari Bonjar احمد قنبری بنجار No A. H.Shirani-rad امیرحسین شیرانی راد No