fa اثر لجن فاضلاب بر عملکرد و جذب فلزات سنگین به وسیله کاهو و اسفناج عمومی Ggeneral پژوهشي Research <p align="justify">لجن فاضلاب منبعی غنی از عناصر غذایی گیاه به شمار می‌رود و به همین علت به عنوان یک کود ارزان قیمت مورد توجه کشاورزان قرار گرفته است. اما وجود فلزات سمی در لجن فاضلاب و امکان جذب این عناصر توسط گیاه و ورود آنها به زنجیره غذایی انسان و حیوان نباید از نظر دور بماند. هدف از انجام این تحقیق تعیین میزان جذب فلزات سنگین توسط گیاه در زمینهای تیمار شده با لجن فاضلاب و تعیین اثر تجمعی و باقیمانده لجن فاضلاب بر جذب این عناصر به وسیله گیاه می‌باشد. این مطالعه در مزرعه، در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار، دو گیاه (کاهو، .<em>Lactuca sativa</em> L و اسنفناج .<em>Spinacia oleracea</em> L) و سه سطح لجن فاضلاب (صفر، 5/22 و 45 تن در هکتار) انجام گرفت. برای تعیین اثر باقیمانده و تجمعی لجن بر جذب فلزات به وسیله گیاه، هر کرت به دو قسمت تقسیم گردید. در یک قسمت بدون افزودن لجن و در قسمت دیگر با افزودن مجدد لجن به مقدار تیمارهای ذکر شده در بالا، اقدام به کشت گیاهان گردید. در هر مرحله غلظت کل و غلظت قابل عصاره‌گیری عناصر سنگین به وسیله EDTA در خاک تعیین گردید. غلظت فلزات سنگین در اندام هوایی و ریشه گیاهان جداگانه اندازه‌گیری شد. غلظت کل مس،‌ روی و سرب با افزایش سطح لجن فاضلاب در خاک افزایش یافت، اما این افزایشها معنی‌دار نبودند. اضافه کردن لجن فاضلاب باعث افزایش معنی‌دار غلظت قابل عصاره‌گیری مس، روی و سرب به وسیله EDTA در خاک و جذب این فلزات توسط گیاه گردید. اما اثر باقیمانده و تجمعی لجن بر غلظت قابل عصاره‌گیری و جذب فلزات در گیاهان معنی‌دار نبود. عملکرد هر دو گیاه با افزایش لجن به صورت معنی‌دار افزایش یافت. </p> Land application of sewage sludge is potentially beneficial as an inexpensive nutrient source. However, problem with the use of sludge may exist from high soil concentrations and subsequent uptake of heavy metals by plant and entering of the metals into the human and animal food chains. A field study with lettuce (_{Lactuca sativa} L.) and spinach (<em>Spinacia oleracea</em> L.) was conducted to examine uptake of heavy metals from a sludge amended soil as affected by sludge rate and time of sludge application. Sludge rates were 0, 22.5, and 45 ton/ha. To determine the effect of time on heavy metal uptake, a year after the first plants were harvested, one third of each plot was planted without sludge application and to the rest of each plot sludge was added in the same rates as before. Total and EDTA-extractable Cu, Zn, Pb, and Cd concentrations in soil were determined. The metal concentrations in shoots and roots of the plants were determined separately. Total metal concentrations showed an increasing trend with addition of sewage sludge. Copper, Zn, and Pb EDTA-extractable concentrations in soil and concentrations of these metals in the plants increased significantly with sludge rate. Time of sludge application did not have any significant effect on EDTA-extractable and plant uptake of metals. Sewage sludge also increased the crop yields significantly. لجن فاضلاب، فلزات سنگین، قابلیت جذب، کاهو، اسفناج Sewage sludge, Heavy metal, Uptake, Lettuce, Spinach 19 30 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2-263&slc_lang=fa&sid=1 Majid Afyuni مجید افیونی Yes Yahya Rezainejad یحیی رضایی نژاد No Babak Khayambashi بابک خیامباشی No