fa بررسی پایداری عملکرد ارقام و دو رگه‌های امید بخش پنبه در شمال خراسان و دشت مغان عمومی Ggeneral پژوهشي Research به منظور دست‌یابی به ژنوتیپ‌های با خواص کمّی و کیفی مطلوب و سازگار در شرایط آب و هوایی متفاوت، تعداد هشت ژنوتیپ و دو رگه پنبه در قالب طرح آزمایشی پایه بلوک‌های کامل تصادفی با رقم شاهد (ورامین) در چهار تکرار و در شش منطقه از سال 1376 به مدت دو سال مورد مطالعه قرار گرفتند. با استفاده از آزمون بارتلت تعدادی از مناطق از ادامه تجزیه آماری حذف و پس از اطمینان از یک‌نواختی آزمایش‌ها، تجزیه مرکب براساس محیط (سال× مکان) و با فرض تصادفی بودن محیط و ثابت بودن ارقام انجام گردید. نتایج به دست آمده از تجزیه واریانس مرکب نشان داد که عملکرد ژنوتیپ‌ها در سطح یک درصد معنی‌دار است. هم‌چنین در تجزیه واریانس مرکب تفاوت بین محیط‌ها و اثر متقابل محیط × ژنوتیپ در سطح یک درصد معنی‌دار بود. برای گزینش بهترین واریته با عملکرد بالا و پایدار، آماره‌های پارامتری مختلف تجزیه پایداری شامل تیپ I پایداری‌(CV_i, S_i²) ، تیپ II پایداری (b_i, σ_i², w_i²) ، تیپ III پایداری‌‌ (Sd_i²) و هم‌چنین آماره‌های غیرپارامتری براساس میانگین رتبه ارقام (R)، انحراف معیار رتبه (SDR) و روش گزینش هم‌زمان آماره‌های پارامتری و غیرپارامتری برای عملکرد و پایداری (Ys_i) محاسبه گردیدند. در نهایت با در نظر گرفتن خصوصیات مهم زراعی و تکنولوژیکی ارقام از قبیل عملکرد، زودرسی، طول الیاف، کیل و درصد یک‌نواختی و ظرافت الیاف، دورگه کوکر× بلغار به عنوان رقم جدید پرمحصول و پایدار و واجد صفات مطلوب به عنوان جایگزین رقم ورامین، گزینش گردید. In order to find the high-yielding and adaptable cultivars in different environments, eight cotton genotypes including two early maturity hybrids were studied and compared with the Varamin cultivar as control in a randomized complete block design with four replications in six regions in 1997 and 1998. Using Barttlet test, some of the environments were eliminated from statistical analysis. Therefore, combined analysis of variance and other statistical calculations were carried out based on environment (Year×Location) on the assumption that environment was randomized and cultivars remained constant during the entire study. In combined analysis of variance, genotypic effect (in yield) was significant at 1% probability level. Combined analysis of variance also showed significant differences for the main effect of environment and genotype×environment intreaction at 1% probability level. To select the best genotype with a high and stable yield, parametric statistics of stability including type 1 stability (S²_i,CV_i), type II stability (b_i,σ_i², w²_i), type III stability (Sd²_i) as well as non-parametric statistics such as mean of genotypic rank (R), standard deviation of rank (SDR), and simultaneous selection of parametric and nonparametric statistics for yield and stability (Ys_i) were calculated. Overall, considering the important agronomic and technological characteristics of genotypes such as yield, earliness, span length, fiber strength, percentage of uniformity, and micronariae index, the hybrid Coker×Bulgar was selected as high-yielding and stable cultivar to be substituted for Varamin cultivar across the planting area. پنبه، تجزیه پایداری، آماره‌های مختلف پایداری Cotton, Stability analysis, Stability indices. 87 98 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2-304&slc_lang=fa&sid=1 J. Lameie Heravani جواد لامعی هروانی Yes N. Nemati نبی‌اله نعمتی No R. Bozorgipour رضا بزرگی‌پور No Z. Hosseini - negad زهره حسینی‌نژاد No