fa بررسی غلظت نیترات در آب‌های زیرزمینی استان اصفهان عمومی Ggeneral پژوهشي Research در چند دهه اخیر، مصرف کودهای نیتروژن‌دار بدون توجه به آثار آنها بر ویژگی‌های خاک‌ها، محصولات کشاورزی و آلودگی محیط زیست، به طرز چشم‌گیری افزایش یافته است. هدف از انجام این پژوهش بررسی غلظت نیترات و توزیع و تغییرهای آن در آب‌های زیرزمینی مناطق کشاورزی، صنعتی و شهری بخشی از استان اصفهان می‌باشد. به منظور انجام این پژوهش، 75 حلقه چاه در مراکز مهم کشاورزی، صنعتی و شهری اصفهان، نجف‌آباد، شهرضا، نطنز و کاشان انتخاب و نمونه‌برداری از آب به مدت 5 ماه (دی 1379 تا اردیبهشت 1380) و با فواصل زمانی یک ماه انجام شد. نتایج به‌دست آمده نشان داد که غلظت نیتروژن نیتراتی در آب‌های زیرزمینی اکثر مناطق مورد بررسی در مقایسه با حد استاندارد (10 میلی‌گرم در لیتر) قابل توجه بوده و آلودگی نیتراتی باید در شمار جدی‌ترین مسایل کشاورزی پایدار و بهره‌برداری از منابع آب زیرزمینی این مناطق قرار گیرد. میانگین غلظت نیتروژن نیتراتی در آب‌ چاه‌های مختلف از 03/1 تا 78/50 میلی‌گرم در لیتر(معادل 64/4 تا 5/228 میلی‌گرم در لیتر نیترات) متغیر بود. میانگین غلظت نیتروژن نیتراتی در آب‌های زیرزمینی مناطق نجف‌آباد،‌شهرضا، اصفهان و نطنز و کاشان به ترتیب 56/17، 6/14، 04/16 و 24/8 میلی‌گرم در لیتر بود و 5/95، 100، 84 و3/33 درصد از کل چاه‌های این مناطق دارای غلظت نیترات بیشتر از حد استاندارد بودند. البته فراوانی غلظت نیترات درمناطق مختلف، متفاوت بود. بیشترین غلظت نیتروژن نیتراتی در آب‌های زیرزمینی منطقه کشاورزی جنوب شهر نجف‌آباد (6/64 میلی‌گرم در لیتر) مشاهده شد. بیشترین آلودگی نیترات در اکثر نواحی مربوط به مناطق کشاورزی بود و مناطق صنعتی و شهری در رتبه‌های بعدی قرار داشتند. میانگین غلظت نیترات در آب‌های زیرزمینی تمام مناطق مورد مطالعه شهری، صنعتی و کشاورزی استان، به‌جز مناطق شهری نطنز و کاشان، بیشتر از حد استاندارد بود. غلظت نیترات در آب‌های زیرزمینی اکثر مناطق مورد بررسی روند افزایشی نسبت به زمان داشته و بیشترین غلظت نیترات مربوط به اسفندماه 1379 و فروردین‌ماه 1380 بوده است. In recent decades, the use of nitrogen fertilizers has increased irrespective of their effects on soil properties, agricultural products and, particularly, on environmental pollution. Nitrate easily leaches from soils into groundwater. The objective of this study was to determine temporal and spatial nitrate concentrations in groundwater in agricultural, industrial and urban regions in some parts of Isfahan Province. Water samples were collected monthly from 75 agricultural, industrial, and urban wells of Isfahan, Najaf-abad, Shahreza, Natanz and Kashan during January-May 2001. The results indicated that NO₃-N concentrations in most of the regions studied were higher than the standard level (10 mg/l) and nitrate pollution must be reckoned among the most serious problems of sustainable agriculture and exploitation of groundwater resources. Average NO₃-N concentration in different wells ranged from 1.03 to 50.78 mg/l (4.64 to 228.5 mg/l as nitrate). The average NO₃-N concentration in groundwater of Najaf-abad, Shahreza, Isfahan and Natanz-Kashan was 17.56, 14.6, 16.04, and 8.24 mg/l and 95.5, 100, 84 and 33.3 % of total wells in these regions had nitrate concentrations above the standard level, respectively. Maximum NO₃-N concentration was detected in the agricultural region south of Najaf-abad (64.6 mg/l). Nitrate pollution in most of the sampling areas was mainly linked to agricultural activities. The average NO₃-N concentration in groundwater of all agricultural, industrial, and urban regions, except for urban regions of Natanz and Kashan, were above the standard level. Generally, nitrate concentration level in groundwater increased with time and was maximum in March and April. آلودگی، نیتروژن، محیط زیست، حد استاندارد Pollution, Nitrogen, Environment, Standard level, Nitrate. 69 83 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2-322&slc_lang=fa&sid=1 A. Jafari Malekabadi علی جعفری ملک‌آبادی Yes M. Afyuni مجید افیونی No S. F. Mousavi سید فرهاد موسوی No A. Khosravi اردشیر خسروی No