fa اثر تراکم بوته بر عملکرد، اجزای عملکرد و برخی ویژگی‌های رشد دو رقم گلرنگ در شرایط آب و هوایی اصفهان عمومی Ggeneral پژوهشي Research به منظور بررسی اثر رقم و تراکم بر مراحل رشد، عملکرد، اجزای عملکرد و ویژگی‌های رشد گیاه گلرنگ آزمایشی به صورت فاکتوریل و در چارچوب طرح بلوک کامل تصادفی در چهار تکرار، در سال 1378، در مزرعه پژوهشی دانشکده کشاورزی دانشگاه صنعتی اصفهان به اجرا درآمد. ارقام اراک 2811 و کوسه گلرنگ در چهار تراکم 6/16، 2/22، 3/33 و 50 بوته در متر مربع (فواصل روی ردیف 12، 9، 6 و 4 سانتی‌متر) با فواصل ردیف یکسان 50 سانتی‌متر کشت شد. در میان مراحل مختلف رشد، تراکم بوته تنها بر مرحله آغاز تکمه‌دهی اثر معنی‌داری داشت. هم‌چنین، اثر رقم بر مراحلی نظیر سبز شدن، تکمه‌دهی، آغاز گل‌دهی و 50 درصد گل‌دهی معنی‌دار بود و بر بقیه مراحل نمو تأثیر معنی‌داری نداشت. رقم کوسه دیررس‌تر از رقم اراک 2811 بود. شمار شاخه فرعی در بوته، شمار طبق در شاخه فرعی، شمار دانه در طبق و شاخص برداشت به طور معنی‌داری با افزایش تراکم بوته کاهش یافتند. اثر کاهش‌های ذکر شده، به وسیله افزایش شمار بوته در واحد سطح جبران شد، به طوری که عملکرد دانه دو ژنوتیپ گلرنگ با تغییر تراکم گیاهی تغییر معنی‌داری پیدا نکرد. به رغم این که رقم اراک 2811 برتری معنی‌داری در صفاتی همچون شمار طبق در شاخه فرعی و وزن هزار دانه و برتری نسبی غیر معنی‌داری در صفات دیگر داشت، ولی عملکرد دانه دو رقم از نظر آماری تفاوت معنی‌داری نداشت. اثر تراکم بوته و رقم بر شاخص‌های رشد مانند شاخص سطح برگ، دوام سطح برگ و سرعت رشد محصول معنی‌دار نبود. بر پایه نتایج به دست آمده در این آزمایش، می‌توان گفت که دو رقم یاد شده در تراکم‌های اول و دوم، در شرایط آب و هوایی اصفهان قابل کشت و تولید می‌باشند. Planting density, through its impact on the level of available environmental factors may have significant impacts on grain yield in safflower (<em>Carthamus tinctorius</em> L.). In order to investigate the impacts of plant density on grain yield, yield components and growth characteristics of safflower, a randomized complete block design field experiment with four replicates was conducted in spring-summer, 2000, at Lavark Research Farm (Lat. 32⁰ 32^, N and Long. 51⁰ 23^, E), College of Agriculture, Isfahan University of Technology, Isfahan, Iran. Arak-2811 and Kouseh safflower genotypes were seeded at 16.6, 22.2, 33.3 and 50 plants/m². For establishing these plant densities, plants were seeded in 12, 9, 6 and 4 cm distances, respectively, on ten 8-m-long rows spaced 50 cm apart in each plot. Plant density had no impact on plant growth stages with the exception of button formation. Genotype had significant effects on days to seedling emergence, button formation, and 50% flowering. While both number of days and accumulated growing degree-days for all growth stages decreased with an increase in plant density, Arak-2811 was earlier than Kouseh for most growth stages. Number of branches and heads per plant, number of heads per branch, number of seeds per head and harvest index showed significant decreases with increasing plant density. The decrease in the mentioned grain yield attributes was mainly negated by greater number of plants per m², leading to no significant variation in grain yield between plant densities of the two genotypes. Arak-2811 produced a significantly greater number of heads per branch and 1000-grain weight however, these differences did not lead to any greater grain yield compared to Kousehdue, mainly due to the greater number of branches in the latter. Neither of the leaf area index, leaf area duration, and crop growth rate varied significantly with plant density and between two genotypes, suggesting no difference in dry matter production capabilities of the two genotypes under environmental conditions of the present study. تراکم کاشت، گلرنگ، عملکرد دانه، سرعت رشد محصول، شاخص سطح برگ، دوام سطح برگ Plant density, Safflower, Grain yield, Crop growth rate, Leaf area index, Leaf area duration. 129 140 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2-389&slc_lang=fa&sid=1 P. Ehsanzadeh پرویز احسان‌زاده Yes A. Zareian Baghdad-Abadi عباس زارعیان بغدادآبادی No