fa ارزیابی پایداری خاکدانه‌ها در برخی مناطق ایران عمومی Ggeneral پژوهشي Research خاکدانه سازی فرایندی مهم و موقت در بحث ساختمان خاک است که علاوه بر خصوصیات ذاتی خاک متأثر از کاربری و مدیریت اراضی بوده و پایداری آن بر ویژگی‌های مهم خاک مانند نفوذپذیری، تهویه، مقاومت، فرسایش، انتقال آب، املاح، گازها و گرما اثر قابل توجهی دارد. در این پژوهش، با هدف بررسی اثر ویژگی های فیزیکی و شیمیایی خاک بر پایداری خاکدانه‌ها، نمونه‌های دست نخورده خاک (از دو عمق 10-0 و 20-10 سانتی متر) از مناطق گلستان، مازندران، کرمانشاه و آذربایجان غربی در تابستان سال 1378 برداشت شده و پس از انتقال به آزمایشگاه، درصد پایداری در خاکدانه‌های 8/2-2 میلی متر و مقدار پراکنش رس در آنها به روش پوجاسوک و کی (1990) اندازه‌گیری شده است. تجزیه واریانس داده‌های پژوهش برای پارامتر پایداری خاکدانه‌های تر نشانگر معنی دار بودن تفاوت ‌خاک‌ها در همه مناطق نمونه برداری بوده است. ترتیب بزرگی میانگین پایداری خاکدانه‌ها با آزمون دانکن و در سطح آماری پنج درصد چنین بوده است: مازندران <گلستان < کرمانشاه < آذربایجان غربی. تحلیل رگرسیون برای مجموعه مناطق و برای داده‌های هر منطقه نیز انجام شده و نشانگر آن بوده که در مجموعه مناطق، تغییرات پایداری خاکدانه‌ها به طور عمده متأثر از مقدار مواد آلی (723/0 =R² در سطح احتمال 0001/0) است، در ‌‌حالی‌که‌‌‌ در منطقه گلستان مقدار رس و در منطقه آذربایجان غربی مقدار شن بیشترین تأثیر را داشته‌اند. نتایج تحلیل رگرسیون به روش گام به گام نیز منجر به ارائه معادله‌هایی شده است که از آنها مقدار پایداری خاکدانه‌های تر در مناطق مربوطه را می‌توان از روی متغیرهای دیگر خاک برآورد نمود. Aggregation is an important temporal property of soil structure that is affected by intrinsic soil properties and also soil use and management. Aggregate stability has a strong influence on many processes in soil such as infiltration, aeration, strength, erosion, and soil’s ability to transmit liquids, solutes, gases, and heat. In this study, undisturbed soil specimens from 0-10 and 10-20 cm depths were sampled during summer 1999 from some regions in Iran including Golestan, Kermanshah, West Azerbaijan, and Mazendaran. After drying the samples in lab, the different sizes of aggregates were separated and the wet aggregate stability (WAS) and dispersible clay (DC) were determined on 2-2.8 mm aggregates according to Pojasok & Kay procedure (1990). The variance analysis of data showed significant differences among soils in all regions. The averages were compared by Duncan test to find the following order: Mazendaran > Golestan > Kermanshah > West Azerbaijan. Regression analysis of data of whole regions showed that the variability of aggregate stability was mainly explained by organic carbon content (R²=0.723 in P > 0.0001). The clay content had the greatest effect on aggregate stability in samples from Golestan while sand content had the greatest effect in samples from West Azerbaijan. The resulting equations from stepwise regression can be used to estimate aggregate stability from other soil variables in the study regions. ساختمان خاک، پایداری خاکدانه‌های تر، مقدار پراکنش رس Soil structure, Wet aggregate stability (WAS), Dispersible clay (DC). 107 123 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2-408&slc_lang=fa&sid=1 F. Tajik فؤاد تاجیک Yes