fa نحوه تشکیل و میکرومورفولوژی اریدی‌سول‌هال گچی و نمکی منطقه نوق رفسنجان در ارتباط با سطوح ژئومورفولوژی عمومی Ggeneral پژوهشي Research اریدی‌سول‌های گچی از اهمیت و گسترش فراوانی در محیط‌های خشک و نیمه خشک برخوردارند. هم‌چنین، ارتباط نزدیکی بین موقعیت ژئومورفولوژی و نحوه تشکیل و تکامل خاک وجود دارد. مهم‌ترین اهداف این پژوهش، بررسی نحوه تشکیل و طبقه‌بندی خاک‌های گچی و نیز تعیین ارتباط بین فرم بلوری میکروسکوپی و ماکروسکوپی گچ و موقعیت ژئومورفولوژی در منطقه رفسنجان است. منطقه مورد بررسی با بارندگی حدود 60 میلی‌متر در منطقه نوق و در 30 کیلومتری شمال رفسنجان قرار دارد. از میان پروفیل‌های بررسی شده، هفت پروفیل به عنوان شاهد انتخاب شد. نمونه‌های خاک تحت آزمایش‌های پراش پرتو ایکس، میکرومورفولوژی، فیزیکی و شیمیایی و میکروسکوپ الکترونی روبشی (SEM) قرار گرفتند. سطوح ژئومورفولوژی پدیمنت سنگی کنونی، که در حقیقت، سواحل دریاچه‌های بسته قدیمی ایران مرکزی هستند، محل تجمع گچ بوده، به عنوان منشأ گچ در منطقه به حساب می‌آیند. آویزه‌های بزرگ گچی و نیز اشکال میکروسکوپی صفحه‌ای، عدسی، کرمی شکل و صفحات در هم قفل شده گچی در پدیمنت سنگی دیده می‌شود. به طرف پایین شیب (پدیمنت پوشیده) از میزان گچ و اندازه آویزه‌ها کاسته می‌شود. خاک واقع بر سطح حد واسط پدیمنت و پلایا دارای بلورهای عدسی و صفحات در هم قفل شده گچی می‌باشد. روی خاک شور موقعیت پلایا در مرکز دشت، سطوح پف کرده رسی دیده می‌شود. اشکال عدسی و کرمی شکل در جهت شیب افزایش یافته است، و در پلایا گچ به صورت ریزبلورین است. در سطح خاک پدیمنت سنگی واقع در غرب منطقه، مقادیر زیادی گره‌های نرم گچی مشاهده می‌شود. به علاوه، شکل دوکی گچ و نیز بلورهای پالیگورسکیت در این موقعیت دیده می‌شود. باد نقش مهمی در تشکیل و تکامل پروفیل واقع بر پدیمنت سنگی ایفا کرده است. ارتباط نزدیکی بین مورفولوژی گچ و موقعیت ژئومورفولوژی در منطقه یافت شد. Gypsiferous Aridisols are of great importance and extent in arid and semi-arid environments. There is a close relationship between soil genesis and landscape positions. This study aimed to determine the genesis and classification of gypsiferous soils and to investigate the relationship between micro-and macro-morphology of gypsum crystals and geomorphic positions in Rafsanjan area. The study area is located in Nough, 30 km north of Rafsanjan with a mean annual precipitation of 60 mm. Seven representative pedons were selected on different geomorphic positions. Physico-chemical, micromorphological, XRD, and SEM observations were performed on soil samples. Rock pediment geomorphic surfaces, that are in fact peripheries of old closed water bodies in central Iran, are the source of gypsum in the area. Large gypsum pendants and microforms of lenticular, vermiform, platy, and interlocked gypsum plates are found in rock pediment. The amount of gypsum and the size of pendants decrease moving down the slope. Lenticular and interlocked gypsum plates are found in a transition of pediment and playa. Puffy ground is observed on the saline surface of playa. Lenticular and vermiform gypsum crystals increase down the slope, but alabastrine gypsum is the most dominant form of gypsum in the playa surface. Large amounts of soft gypsum nodules are found on the rock pediment surface (western slope). In addition, spindle form of gypsum and palycrete bundles are observed in this position. Wind action played a significant role in the genesis and development of soil in rock pediment. A close relationship was found between morphology of gypsum crystals and geomorphic positions. خاک‌های گچی، اریدی‌سول‌ها، میکرومورفولوژی، ژئومورفولوژی، ایران مرکزی، رفسنجان Gypsiferous soils, Aridisols, Micromorphology, Geomorphology, Central Iran, Rafsanjan 71 93 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2-445&slc_lang=fa&sid=1 M. H. Farpour محمدهادی فرپور Yes M. K. Eghbal مصطفی کریمیان اقبال No H. Khademi حسین خادمی No