fa تخمین گنجایش تبادل کاتیونی خاک با استفاده از برخی ویژگی‌های فیزیکوشیمیایی خاک عمومی Ggeneral پژوهشي Research گنجایش تبادل کاتیونی (CEC) از مهم‌ترین ویژگی‌های شیمیایی خاک است که کیفیت خاک‌ها را از جنبه‌های مختلف تحت تأثیر قرار می‌دهد. CEC در برآورد پتانسیل خطر فلزات سنگین و برخی آلاینده‌های آلی کاتیونی نیز مؤثر است، و یکی از مهم‌ترین پارامتر‌های ورودی در بسیاری از مدل‌های کامپیوتری، از جمله مدل EPIC است. روش‌های آزمایشگاهی که در اندازه‌گیری این ویژگی به کار می‌روند معمولاً وقت‌گیر و مشکل‌اند. از این رو، داشتن مدلی که بتواند CEC خاک را از روی دیگر ویژگی‌های خاک تخمین بزند ضروری است. در این پژوهش رابطه CEC (به عنوان متغیر تابع) با درصد اندازه ذرات، درصد مواد آلی و pH خاک (به عنوان متغیرهای مستقل) بررسی گردید. این بررسی با استفاده از اطلاعات 464 نمونه خاک از افق‌های مختلف صورت گرفت. نتایج نشان داد CEC خاک‌ها با درصد شن هم‌بستگی معکوس (*** 389/0- = r)، و با درصد مواد آلی (*** 772/0= r)، درصد رس (*** 391/0= r) و درصد سیلت (*** 233/0= r) هم‌بستگی مستقیم دارد. میان CEC و pH خاک‌ها ارتباط معنی‌داری دیده نشد. جدا سازی خاک‌ها به افق‌های A، B و C نشان داد سهم رس و مواد آلی در CEC افق‌های مختلف یکسان نیست. جدا کردن خاک‌های اریدی‌سول و انجام هم‌بستگی‌های چند متغیره، در مقایسه با کل خاک‌ها، تخمین دقیق‌تری به دست نیاورد. جدا سازی خاک‌های اسیدی و انجام هم‌بستگی‌های چند متغیره نشان داد که در این خاک‌ها ماده آلی مهم‌ترین عامل مؤثر بر CEC خاک است. Cation exchange capacity (CEC) is one of the most important chemical characteristics which influences soil quality from different aspects. At the same time, CEC is an input parameter of many computer models being applied in soil science and agriculture. Methods of CEC determination are always time-consuming and laborious. Therefore, developing a model for CEC estimation from other soil properties is essential. The objective of this study was to understand the associations between CEC (as a dependent variable) and sand, silt, clay, organic matter and pH (as independent variables). In this study 464 soil samples from A, B, and C horizons of different soils were used. Results revealed that CEC is negatively correlated with sand (r=-0.389***) and is positively correlated with organic matter (r=0.772***), clay (r= 0.391***) and silt (r= 0.233***). No significant correlation was observed between CEC and pH. Stepwise regression analysis showed that both organic matter and clay enter the model and that coefficients of determination (r²) for the multiple models are higher than those of simple linear correlations. Other parameters could not increase the r² considerably. Correlation analysis on data from A, B, and C horizons revealed that the CEC of organic matter in different horizons are not the same. Separation of Aridisols could not increase the r² of the model and the accuracy of the estimations. Correlation studies in acid soils showed that the contribution of organic matter in CEC is much higher than that of clays. گنجایش تبادل کاتیونی، هم‌بستگی ساده خطی و چند متغیره، کیفیت خاک Cation exchange capacity, Simple and stepwise correlation, Soil quality. 107 118 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2-447&slc_lang=fa&sid=1 F. Nourbakhsh فرشید نوربخش Yes A. Jalalian احمد جلالیان No H. Shariatmadari حسین شریعتمداری No