fa تجزیه ساختار ژنتیکی برخی صفات مهم زراعی در برنج با استفاده از تجزیه لاین × تستر عمومی Ggeneral پژوهشي Research به منظور تعیین ساختار ژنتیکی شماری از صفات مهم زراعی و هم‌چنین قابلیت‌های ترکیب‌پذیری عمومی و خصوصی آنها به منظور استفاده در برنامه‌های اصلاحی برنج، تعداد 8 ژنوتیپ برنج در قالب تجزیه لاین× تستر مورد بررسی قرار گرفتند. کلیه ژنوتیپ‌ها، شامل 15 نسل F₁ به همراه 8 ژنوتیپ والدی، در سال 1380، برای11 صفت مهم زراعی و کمّی از جمله عملکرد و اجزای آن، در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با 3 تکرار بررسی شدند. واریانس قابلیت‌های ترکیب‌پذیری عمومی ( GCA ) و خصوصی ( SCA ) برای اغلب صفات معنی‌دار شد. از میان ژنوتیپ‌های مورد بررسی ارقام خزر و سالاری دارای ترکیب پذیری عمومی مثبت و معنی‌دار برای عملکرد دانه بودند درحالی‌که برای صفت تعداد پنجه بارور ارقام سالاری و کانتو دارای قابلیت ترکیب‌پذیری عمومی مثبت و معنی‌داری بودند. تلاقی‌های سنگ‌جو/دمسیاه، لاین213/ سالاری و کانتو/حسن‌سرایی دارای قابلیت ترکیب‌پذیری خصوصی مثبت و معنی‌دار برای صفت عملکرد دانه بودند. سهم واریانس افزایشی برای صفات تعداد دانه پر درخوشه و تعداد روز تا 50 درصد گل‌دهی، عرض دانه، وزن هزار دانه بیشتر از واریانس غالبیت بوده در حالی‌که برای سایر صفات میزان واریانس غالبیت بر افزایشی فزونی داشت. بنابراین ژنوتیپ‌های با ترکیب‌پذیری عمومی معنی‌دار می‌توانند به عنوان یکی از ارقام والدینی در برنامه اصلاح صفات مورد بررسی، استفاده شوند و تلاقی‌های با ترکیب‌پذیری خصوصی معنی‌دار، می‌توانند در برنامه تولید واریته‌های برنج هیبرید مورد استفاده قرار گیرند. To determine the genetic structure, general and specific combining ability of some important agronomic characters, eight rice cultivars including 5 lines and 3 testers were crossed in Rice Research Institute of Iran (RRII), at Rasht, in 2000. Parental lines and F₁ were planted in a Randomized Complete Block Design with three replications in the year 2001. Eleven important agronomic traits including yield and its components were recorded. Analysis of variances based on line×tester method showed that the mean squares for all traits were significant at 1% level. General combining ability (GCA) was positive and significant for grain yield in Khazar and Salary. Kanto and Salari have showed a negative and significant GCA for fertile tillers, as one of the most important yield components. Lines 213, 229 and Domsiah had negative and significant GCA for days to 50% of flowering. The lines with positive GCA can inherit those characters to progenies positively. While the lines with negative GCA can negatively transfer those characters to progenies. Estimation of components of genetic variance indicated that the number of fill grain per panicle and days to 50% of flowering were controlled by additive gene effects. It indicated that these traits can be transferred into progenies. For traits such as grain yield, fertile tillers and length of flag dominant gene effects was predominant. ساختار ژنتیکی، ترکیب‌پذیری عمومی و خصوصی، واریانس ژنتیکی، لاین× تستر، برنج Genetic structure, General and specific combining ability, Genetic variance, Line×tester, Rice. 177 187 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2-531&slc_lang=fa&sid=1 H. Rahim Soroush حسین رحیم سروش Yes A. Moumeni علی مؤمنی No