fa عملکرد و اجزای عملکرد ژنوتیپ‌های گلرنگ و پاسخ آنها به تیمار سایه‌اندازی روی گل آذین و برگ‌های مجاور آن در شرایط کشت بهاره در اصفهان عمومی Ggeneral پژوهشي Research منابع اصلی تأمین کننده مواد ذخیره شده در دانه‌ها اغلب نزدیک‌ترین اندام‌های سبز به دانه‌ها می‌باشند. اگرچه در گیاهان زراعی بسیاری سهم قابل توجه فتوسنتری اندام‌های نزدیک به دانه‌ها در تشکیل عملکرد دانه تعیین شده است ولی اطلاعات چندانی در مورد گلرنگ به عنوان یکی از گیاهان دانه روغنی مهم وجود ندارد. مطالعه حاضر به منظور بررسی پاسخ عملکرد دانه و اجزای آن به تیمار پوشاندن طبق و هم‌چنین دو برگ نزدیک به طبق در چهار ژنوتیپ گلرنگ در کشت بهاره انجام شد. این آزمایش در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه صنعتی اصفهان، واقع در لورک نجف آباد در بهار1382 در قالب یک طرح بلوک کامل تصادفی با چهار تکرار صورت گرفت. چهار ژنوتیپ مورد استفاده شامل نبراسکا10، توده ‌محلی ‌کوسه، اراک 2811 و k₁₂ بودند و سه سطح تیمار سایه‌اندازی (پوشاندن) بعد از گرده‌افشانی شامل بدون پوشش (شاهد)، پوشش طبق و پوشش طبق‌ و دو برگ مجاور بود. نتایج این آزمایش نشان داد که به طورکلی بین ژنوتیپ‌ها از نظر تعداد روز تا تکمه‌دهی، روز تا رسیدگی فیزیولوژیک، ارتفاع، تعداد طبق در بوته، تعداد دانه در طبق، وزن صد دانه، وزن دانه در طبق و عملکرد دانه در بوته تفاوت معنی‌داری وجود دارد. تیمار سایه‌اندازی اثر معنی‌داری روی تعداد دانه در طبق، وزن صد دانه، وزن دانه در طبق، عملکرد دانه در بوته و شاخص برداشت داشت ولی بر عملکرد بیولوژیک در بوته تأثیر معنی‌داری نداشت. ضمن آن که بین دو سطح تیمار سایه‌اندازی در این موارد تفاوت معنی‌داری دیده نشد، چون ایجاد پوشش روی طبق و برگ‌های مجاور آن به طور متوسط سبب 37 درصد کاهش در عملکرد دانه در بوته در شرایط محیطی آزمایش حاضر شد، بنابراین ظاهراً در گلرنگ نیز فتوسنتز طبق و برگ‌های نزدیک به آن در تولید دانه سهم عمده‌ای دارد. A major source of photoassimilates deposited into the seeds is the closest photosynthetic source to the latter sinks. While the contribution made to grain yield by floral parts and the adjacent photosynthetic surfaces has been determined for a number of crop plants, such information lacks regarding safflower. Thus the present study was aimed at estimating the contribution of photosynthesis of safflower head and the two adjacent leaves to the grain yield of this oil seed crop. A 4-replicate RCBD field experiment was conducted at Lavark Research Farm, Isfahan U. of Tech., using four genotypes (Nebraska10, Kouseh, Arak2811 and K12) and three levels of shading (heads only, heads and the two adjacent leaves and control) on safflower heads following pollination, using khaki paper bags. Genotypes differed in terms of days to heading and maturity, height, number of heads per plant, number of seeds per head, 1000-seed weight, seed weight per head and grain yield per plant. Shading on safflower head and the two adjacent leaves led to a significant decrease in number of seeds per head, 1000-seed weight, seed weight per head, grain yield per plant and harvest index. There was not a significant difference between the two levels of shading treatment. It could be concluded that, with the environmental conditions experienced during spring 2003 at Isfahan, the photosynthetic products of safflower head and the two adjacent leaves may contribute to grain yield per plant by as much as 37 percent. مواد فتوسنتزی، عملکرد دانه، طبق گلرنگ Photoassimilate, Grain yield, Safflower head . 189 199 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2-532&slc_lang=fa&sid=1 N. Farid نسرین فرید Yes P. Ehsanzadeh پرویز احسان‌زاده No