fa بررسی ارتباط زمان و ثابت سرعت خشک‏شدن (K) با پارامترهای خشک‏کن وضایعات (درصد شکستگی) برنج در مرحله تبدیل عمومی Ggeneral پژوهشي Research یکی از عوامل مهم تأثیرگذار بر کیفیت تبدیل یا به عبارتی ضایعات ناشی از خرد‏ شدن برنج در مرحله تبدیل به برنج سفید و در نتیجه ارزش اقتصادی آن، نحوه اعمال فرایند خشک‏کردن و کنترل پارامترها در خشک‏کن می‏باشد. به منظور بررسی عوامل مؤثر بر کیفیت تبدیل محصول و ارتباط آنها با یکدیگر، رقم بینام که یکی از ارقام متداول برنج استان گیلان با کیفیت تبدیل و مقاومت بافتی متوسط است، با رطوبت اولیه 5/20% مورد استفاده قرار گرفت. فرایند خشک کردن محصول در قالب طرح کاملاً تصادفی با 20 تیمار توسط 3 فاکتور: درجه ‏حرارت هوای خشک‏کن(در پنج سطح: 30، 40، 50، 60 و 70 درجه سانتی‌گراد)، سرعت جریان هوای خشک‏کن (در دو سطح 5/0 و 2 متربرثانیه) و رطوبت شلتوک در انتهای فرایند (در دو سطح 5/10 و 14 درصد بر پایه تر، به ترتیب معادل 7/11 و 3/16 درصد بر پایه خشک) در 4 تکرار انجام شد. نتایج به دست آمده از آزمایش‏ها نشان داد که افزایش درجه ‏حرارت و سرعت جریان هوا در خشک‏کن باعث کاهش زمان و برعکس باعث افزایش ثابت سرعت کاهش رطوبت( K ) در محصول می‏شود. هم‌چنین مشخص شد کاهش رطوبت نهایی محصول علی‌رغم این که باعث افزایش معنی‏دار زمان فرایند می‏شود ولی بر ثابت K اثر معنی‏دار ندارد. آزمون هم‌بستگی نشان داد که در دامنه رطوبتی مشخص(5/20% الی 14% و یا 5/20% الی 5/10%) میزان ضایعات (درصد شکستگی) برنج در مرحله تبدیل با زمان خشک شدن هم‌بستگی منفی و با ثابت K هم‌بستگی مثبت دارد در حالی که این دو شاخص با مقاومت خمشی محصول به ترتیب هم‌بستگی مثبت و منفی دارند. برازش خصوصیات کیفی شامل ضایعات در مرحله تبدیل و مقاومت خمشی محصول برحسب زمان و یا ثابت سرعت خشک شدن مشخص کرد که با استفاده از متغیر زمان می‏توان برآورد دقیق‌تری برای خصوصیات کیفی مذکور به دست آورد. The Drying process is one of the most important factors which are effective on the milling quality of rice and its economic value. In order to investigate the effect of dryer parameters on milling quality of rice and their relationships, one of the usual rice varieties (Binam) of Gilan province with an average milling quality and the initial moisture content of 20.5% was selected. Drying process was performed on the basis of a complete randomized design with 20 treatments and 3 factors including temprature (at five levels of 30, 40, 50, 60 and 70 °C) , air velocity (at two levels of 0.5 and 2 m/s) and final moisture content of paddy (at two levels of 10.5% and 14% on wet basis equal to 11.7% and 16.3% on dry basis respectively). Results of the experiments indicated that increase of temprature or air velocity reduces drying time but increases drying rate constant (K). It also revealed that decrease of final moisture content of paddy increases drying time significantly, but doesn’t have any significant effect on drying rate constant (K). Correlation test indicated that milling loss (breakage) has a negative relation to drying time and a positive relation to drying rate constant(K), however, bending strength has a positive relation to drying time and a negative relation to constant of K. Regression of qualitative properties of paddy including: milling loss (breakage) and the bending strength over drying time and constant of K revealed that drying time is a better criterion for predicting the mentioned qualitative properties. فرایند خشک‏کردن، شلتوک، تبدیل، سینتیک خشک‏شدن، کیفیت Drying process, Paddy, Milling, Drying kinethics, Quality. 211 222 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2-534&slc_lang=fa&sid=1 M. Soleymani مجید سلیمانی Yes M. Shahedi محمد شاهدی No