fa تأثیر نور، مدت زمان سرمادهی و سن بذر بر جوانه‌زنی بذرهای کما (<i>Ferula ovina)</i>) عمومی Ggeneral پژوهشي Research گیاه کما یکی از گونه‌های مرتعی اصفهان و چهار محال و بختیاری است که هم اکنون گستره‌های طبیعی آن در معرض نابودی قرار گرفته است. یافتن پاره‌ای اطلاعات در زمینه خواب اولیه و فاکتورهای مؤثر در شکست خواب و شرایط بهینه جوانه‌زنی دانه برای بازسازی عرصه‌های این گیاه ضروری است. بنابراین در این پژوهش دو آزمایش فاکتوریل با طرح کاملاً تصادفی به اجرا در آمد. اولین آزمایش با 6 تکرار برای ارزیابی فاکتورهای سن بذر، نور و طول مدت سرمادهی بردرصد جوانه‌زنی بذرهای کما اجرا شد. در دومین آزمایش، اثر مدت زمان سرمادهی و سن بذر بر T₅₀ بذرها در 3 تکرار مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد که یکسال ذخیره سازی بذرها، درصد جوانه‌زنی آنها را کاهش داده است. ولی این کاهش از نظر آماری معنی‌دار نبود. دانه‌های یک‌ساله نسبت به دانه‌های تازه برداشت شده T₅₀ بزرگ‌تری داشتند که کاهش بنیه و سرعت جوانه‌زنی را نشان می‌داد. آنالیز داده‌ها نشان داد که اثر نور در سطح 1% معنی‌دار بود. میزان جوانه زنی در برابر نور 6/45 درصد بیش از تاریکی مطلق بود. بنابراین بذرهای کما فتوبلاستیک مثبت بوده وجوانه زنی آنها وابسته به نور است. هم‌چنین شرایط سرد و مرطوب، تأثیر معنی‌داری بر جوانه زنی بذرهای کما داشت. پیش سرمای مرطوب 9-7 هفته بهترین تیمار برای شکست خواب بذرهای کما بود. این مدت زمان سرمادهی بنیه بذرها را بهبود بخشید و سرعت جوانه زنی را تقویت کرد اما نتوانست جایگزین اثر نور شود. در هر شرایطی نور در طی آزمون برای حصول نتایج بهینه لازم بود. نیاز به نور و سرما ممکن است در راستای سازگاری به شرایط اکولوژیک زیستگاه این گیاه در چهارمحال و بختیاری باشد. <em>Ferula ovina</em> is one of forage species of Isfahan and Chaharmahal va Bakhtiari whose natural spreads are under destruction. Finding information about its seed dormancy, effective factors in the dormancy breaking and also about optimal conditions of seed germination is necessary for recovery of this plant spreads. To actieve that goal, two factorial experiments were performed in completely randomize design. First experiment was performed with 6 replications for evaluation of effect of seed age, light and cold duration factors on seed germination percentage. In the second experiment, the effect of cold duration and seed age on T₅₀ <em>Ferula</em> seed was investigated in 3 replications. The results showed that one-year storage reduced seed germination percentage, but this reduction was not statistically significant. One-year-old seeds compared to freshly harvested seeds showed greater T₅₀ which indicate the reduction of seed vigor and germination velocity. Data analysis showed that light effect was significant at 1% level. The germination rate in the light was 45.6% greater than in darkness. Therefore, Ferula seeds were positive photoblastic and their germination depended on light. Also, moist chilling had significant influence on <em>Ferula</em> seed germination. Moist prechilling for 7-9 weeks was the best treatment for dormancy breaking of <em>Ferula</em> seeds. This improved seed vigor and enhanced rate of germination but it could not replace light effect. In either situation, light was required during the germination test for optimal results. The need to cold and light may be in the direction of adaptation to ecologyical conditions naturally found in the habitat of this plant in Chaharmahal. نور، سرما، سن دانه، خواب، کما Light, Cold, Seed age, Dormancy, Ferula ovina. 289 298 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2-590&slc_lang=fa&sid=1 R. Amooaghaie ریحانه عموآقایی Yes