fa تأثیر آبیاری با فاضلاب خانگی خام ورودی و پساب تصفیه ثانویه تصفیه خانه فاضلاب شهرک اکباتان بر میزان انتقال فسفر به زیر عمق توسعه ریشه‌ها عمومی Ggeneral پژوهشي Research از جمله نتایج به کارگیری فاضلاب خانگی خام و پساب تصفیه شده آن در کشاورزی و آبیاری اراضی زراعی، اضافه شدن انواع ترکیبات شیمیایی به خاک علاوه بر تأمین آب مورد نیاز گیاه می‌باشد. با تدارک عناصر کودی از این طریق به افزایش حاصلخیزی خاک کمک شده و در نتیجه تقلیل مصرف کود، به کاهش هزینه‌های عمده جاری در فعالیت‌های کشاورزی منجر می‌شود. بنابراین به منظور بررسی کارایی مجموعه خاک و گیاه در جذب املاح و آلاینده‌های موجود در فاضلاب و پساب (از جمله ترکیبات فسفردار) و نیز تعیین میزان و نحوه انتقال آنها به زیر عمق توسعه ریشه‌ها در نتیجه عملیات آبیاری، تحقیق حاضر به انجام رسید. در همین راستا با بهره‌گیری از لایسیمتر به مدت دو سال از فاضلاب خانگی خام ورودی و پساب تصفیه ثانویه خروجی از تصفیه خانه فاضلاب شهرک اکباتان برای آبیاری سبزی‌هایی مانند گوجه فرنگی، جعفری و هویج استفاده شد. این تحقیق با منظور نمودن آب چاه به عنوان تیمار شاهد و بهره گیری از آزمایش آماری فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی به اجرا درآمد. نتایج به‌دست آمده بیانگر آن بود که میزان انتقال فسفر به عمق خاک در نتیجه کاربرد فاضلاب خام بین 9/0-56/3 درصد و در پساب تصفیه شده بین 03/1- 15/4 درصد غلظت فسفر ورودی توسط آب آبیاری در نوسان است. با محاسبه بیلان جرمی، میزان حذف فسفر از فاضلاب و پساب توسط مجموعه خاک و گیاه بین 2/97 تا 9/99 درصد برآورد گردید. حداکثر غلظت فسفات در طول مدت دو سال آزمایش، در زه‌آب خروجی از لایسیمترهای آبیاری شده با فاضلاب خام و به میزان 21/0 میلی‌گرم بر لیتر مشاهده شد که این میزان، بسیار کمتر از مقدار فسفات مجاز از نظر استاندارد سازمان حفاظت محیط زیست ایران جهت تخلیه پساب به منابع آب سطحی (0/6 میلی‌گرم برلیتر) و تنها در حدود 5/3 درصد آن می‌باشد. Increased chemical compounds in soil are the most important results of irrigation with domestic wastewater and treated effluents which contain some nutrients such as phosphorous (P). This process could increase the soil fertility, leading to the decrease of chemical nutrient consumption and consequently the cost of agricultural production. A research project was carried out in Tehran region for two years in order to investigate the capabilities of soil and plant in absorption and storage of wastewater contaminants, namely, phosphorous, and also the transmission of them to drain depth as a result of irrigation practice. To do the research, a series of lysimeters based on a statistical factorial experiment in the form of randomized complete design (3x3x3) were used. Raw and treated domestic wastewater, obtained from Ekbatan Housing Complex, and well water (control) were used to irrigate raw edible vegetables including parsley, carrot and tomato. The results showed that the amount of phosphorous leaching through soil to drain depth was between 0.90% and 3.56%, and between 1.03% and 4.15% of the phosphorous concentration in raw wastewater and treated one entered into the soil, respectively. Also, mass balance analyses showed the average phosphorous reduction ranged from 97.2% to 99.9% of the phosphorous entered with wastewater. During two years of study, the maximum concentration of PO₄measured in drained water was about 0.21 mg/L obtained from lysimeters irrigated with raw wastewater. This was much lower than the permissible PO₄ amount for discharging the effluents to the surface water resources (6 mg/L PO₄is permitted by Iranian Environmental Protection Organization). فاضلاب‌خانگی، فاضلاب‌خام، پساب تصفیه ثانویه، فسفر، آبیاری، زه آب، لایسیمتر Domestic wastewater, Raw wastewater, Treated wastewater, Phosphorous, Irrigation, Drain water, Lysimeter. 29 43 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2-604&slc_lang=fa&sid=1 A. Hassanoghli علیرضا حسن‌اقلی Yes A. Liaghat عبدالمجید لیاقت No M. Mirabzadeh مهدی میراب‌زاده No