fa تأثیر مدیریت کوددهی نیتروژن بر عملکرد برنج (رقم خزر) و اجزای آن در یک خاک شالیزاری استان گیلان عمومی Ggeneral پژوهشي Research به منظور بررسی تأثیر مقادیر و نوبت‌بندی کود نیتروژن بر عملکرد دانه و اجزای عملکرد برنج (<i>Oryza sativa </i>L.) رقم خزر، آزمایشی در سال 1382 در یک خاک شالیزاری با بافت سبک در استان گیلان، در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار اجرا شد. در این آزمایش شش تیمار شامل‌: شاهد(بدون استفاده از کود نیتروژن)، تیمار دوم(40 کیلوگرم نیتروژن در هکتار در زمان نشاکاری)، تیمار سوم (80 کیلوگرم نیتروژن در هکتار در زمان نشاکاری و پنجه‌زنی)، تیمار چهارم(80 کیلوگرم نیتروژن در هکتار در زمان نشاکاری، پنجه‌زنی و آغاز رشد زایشی)، تیمار پنجم(120 کیلوگرم نیتروژن در هکتار در زمان نشاکاری و پنجه‌زنی) و تیمار ششم(120 کیلوگرم نیتروژن در هکتار در زمان نشاکاری، پنجه‌زنی و آغاز رشد زایشی) مورد مقایسه قرار گرفتند. نتایج نشان داد که بالاترین تعداد پنجه‌های بارور‌ در تیمار‌های پنجم و ششم با مصرف 120 کیلوگرم نیتروژن در دو و سه نوبت(به ترتیب 236 و 248 عدد در متر مربع) به‌دست آمد. بالاترین درصد دانه‌های پر (8/84 درصد)، وزن هزار دانه(1/26 گرم) و عملکرد دانه(83/4 تن در هکتار) به تیمار ششم تعلق داشت، ولی از نظر عملکرد و وزن هزار دانه، تیمارهای چهارم و ششم با سه نوبت کوددهی اختلاف معنی‌داری با یکدیگر نداشتند. این موضوع می‌تواند از تأثیر مصرف نوبت سوم کود نیتروژن در آغاز رشد زایشی و افزایش غلظت نیتروژن برگ پرچم(6/33 و 2/31 گرم نیتروژن برکیلوگرم وزن خشک برگ)، درجه سبزینگی(9/39 و 4/39) و مساحت بالاتر برگ پرچم(5/45 و 8/44 سانتی‌متر مربع) در طی دوره پرشدن دانه در این تیمار‌ها ناشی شده باشد. تجزیه رگرسیونی نیز نشان داد که سبزینگی برگ پرچم در 5 روز بعد از گل‌دهی و مساحت برگ پرچم به ترتیب حدود 75 و 78 درصد از تغییرات عملکرد دانه را توجیه می‌کنند. در نتیجه، در این مناطق مصرف سه نوبت 80 کیلوگرم نیتروژن در هکتار برای رقم برنج خزر پیشنهاد می‌شود، زیرا با این روش می‌توان به عملکرد مشابهی با مصرف 120 کیلوگرم نیتروژن در هکتار دست یافت. Effect of nitrogen (N) fertilizer levels and its split applications on yield and yield components of rice (<em>Oryza sativa</em> L.) Cv. Khazar was investigated in a completely randomized block design with 3 replications in a paddy light soil at Guilan province, Iran, 2003. In this experiment, six treatments including: T_1-control (no N fertilizer) T_2- 40 kg/ha N (at transplanting time) T_3- 80 kg/ha N (at transplanting, and tillering times) T_4- 80 kg/ha N (at transplanting, tillering, and panicle initiation times) T_5- 120 kg/ha N (at transplanting, and tillering times) and T_6- 120 kg/ha N (at transplanting, tillering, and panicle initiation times) were compared. Results showed that the highest fertile tiller number was obtained in the fifth and sixth treatments with double and triple split applications of 120 kg/h N (236 and 248 m^-2). The highest fertile filled spikelets percentage (84.8%), 1000-grain weight (26.1 g) and grain yield (4.83 t/ha) belonged to the sixth treatment, but grain yield and 1000-grain weight were not significantly differerent in the fourth and sixth treatments with three fertilizing times. This finding may have resulted from the third topdressing application of nitrogen fertilizer in panicle initiation and higher leaf area (44.8 and 45.5 Cm²), leaf greenness (39.4 and 39.9) and leaf nitrogen concentration (31.2 and 33.6 g/kg) during grain filling in the fourth and sixth treatments. Regression analysis also showed that flag leaf greenness (SPAD values at 5 days after flowering) and flag leaf area accounted for about 75% and 78% changes in yield, respectively. In conclusion, triple split application of 80 kgN/ha could be suggested for rice Cv. Khazar in these regions since the yield would be the same as the application of 120Kg/ha N. برنج، نوبت‌بندی کود نیتروژن، عملکرد، اجزای عملکرد Rice (Oryza sativa L.), Split application of nitrogen fertilizer, Yield, Yield components. 293 307 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2-623&slc_lang=fa&sid=1 H. R. Ali Abbasi حمیدرضا علی عباسی Yes M. Esfahani مسعود اصفهانی No B. Rabiei بابک ربیعی No M. Kavousi مسعود کاوسی No