fa شناسایی حشرات گرده‌افشان کلزا در سه رقم مختلف پاییزه و تأثیر آنها روی عملکرد دانه در اصفهان عمومی Ggeneral پژوهشي Research کشت کلزا (<em>Brassica napus</em>) به‌عنوان یکی از دانه‌های ‌روغنی‌ مهم در بیشتر مناطق ایران‌ رواج یافته است. یکی از نکات اساسی در تولید دانه کلزا، تلقیح و باروری گل‌های آن می‌باشد. حشرات به عنوان یکی از عوامل مؤثر در گرده افشانی‌ گل‌ها، مطرح هستند. به منظور مطالعه فون حشرات گرده افشان روی سه رقم کلزا شامل طلایه، اوکاپی و اس. ال. ام و بررسی تفاوت احتمالی بین این سه رقم از نظر جلب آنها در زمان ‌گل‌دهی، حشرات‌ گرده افشان ‌از روی هر رقم بطور جداگانه با تور حشره‌گیری جمع آوری و در سطح خانواده شناسایی گردیدند. فراوانی انواع حشرات گرده افشان در زمان‌های مختلف روز روی هر رقم نیز تعیین گردید. نتایج بررسی‌ها نشان داد که حشرات گرده افشان جمع آوری شده از پنج راسته و 18 خانواده بودند. فراوان‌ترین گرده افشان‌ها مربوط به راسته بال غشاییان به ویژه زنبورعسل بود که حدود 50 درصد حشرات گرده افشان را تشکیل داد‌ ولی بدون در نظر گرفتن زنبورعسل بیشترین تعداد حشرات جمع آوری شده مربوط به راسته دوبالان از جمله سه گونه به نام <em>Bibio hortulanus, Metasyrphus corollae</em> و .<em>Platypalpus</em> sp از مزرعه جمع آوری گردیدند. در زمان گل‌دهی ( اوایل فروردین تا اواسط اردیبهشت) در اصفهان بیشترین درصد جمعیت زنبورعسل در ساعات گرمتر روز یعنی هنگام ظهر و بعد از ظهر مشاهده شد و در ساعات قبل از ظهر به‌دلیل سردی هوا و کمتر بودن مقدار شهد گیاه، درصد حضور نسبی این گونه کمتر بود. فعالیت زنبورعسل در ساعت 9 صبح روی رقم طلایه و در ساعت 12ظهر و 4 بعد از ظهر روی رقم اکاپی بیشتر از سایر ارقام بود. با تعیین میزان تولید دانه در هکتار مشخص شد که گرده‌افشانی به وسیله حشرات می‌تواند عملکرد را 53 درصد افزایش دهد. Canola (<em>Brassica napus</em>) is one of the important oil seed crops cultivated in many parts of Iran. One of the main problems of seed production of canola is pollination and fertilization of flowers. Insects are the major pollinators. In order to study the fauna of insect pollinators of 3 cultivars of canola including Talaye, Okapi and S.L.M. and the difference between the attractiveness of these cultivars to insects during the flowering period, insects were collected by sweeping net and identified. Their abundance was determined at different periods of time during a day. Results showed that insect pollinators belonged to five orders and 18 families. The most abundant pollinators were Hymenopterous insects specialy honey bees (<em>Apis mellifera</em>) which were about 50%. Irrespective of Apis mellifera, the most abundant insects captured belonged to Diptera. Three Dipterous insects, <em>Bibio hortulanus, Metasyrphus corollae</em> and <em>Platypalpus </em>sp. were collected and identified. During the flowering period (March to mid April) in Isfahan, honey bees were more abundant in the warmer hours of the day, mostly noon and afternoon, but were less active in the early hours of the day, morning, because of cold weather and low nectar production. Honey bees were more active than other pollinators on Talaye at 9 a.m. and on Okapi at mid-day, noon, and during afternoon. Results also showed that insect pollinators could increase seed yield by 53%. حشرات گرده افشان، عملکرد بذر کلزا، گرده افشانی Canola, Insect pollinators, Pollination, Seed yield. 413 426 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2-632&slc_lang=fa&sid=1 M. R. Pordel محمدرضا پردل Yes B. Hatami بیژن حاتمی No M. Mobli مصطفی مبلی No R. Ebadi رحیم عبادی No