fa مطالعه توارث عملکرد دانه گندم و اجزای آن تحت شرایط تنش و عدم تنش خشکی عمومی Ggeneral پژوهشي Research به منظور تعیین نحوه عمل ژن و توارث عملکرد دانه و اجزای آن از روش تجزیه میانگین نسل‌ها با استفاده از آزمون مقیاس مشترک که هم‌زمان تمام نسل‌ها را مورد آزمون قرار می‌دهد، استفاده شد. این تحقیق در مزرعه پژوهشی دانشکده کشاورزی دانشگاه تهران واقع در کرج انجام گرفت. به منظور به دست آوردن بهترین مدل ژنتیکی برای صفات مختلف تحت شرایط آبیاری معمول و تنش خشکی، ژنوتیپ‌ها و نسل‌های آماده شده در سال‌های قبل مربوط به هر تلاقی به طور جداگانه مورد ارزیابی قرار گرفتند. در آزمایش مربوط به هر تلاقی از طرح بلوک‌های کامل تصادفی با چهار تکرار استفاده گردید، به طوری که در هر آزمایش دو تکرار تحت شرایط آبیاری معمول و دو تکرار تحت شرایط تنش آبی قرار گرفت. صفات اندازه‌گیری شده در آزمایش‌ها عبارت بودند از: وزن بوته، تعداد پنجه، ارتفاع بوته، طول سنبله، وزن سنبله‌های هر بوته، تعداد دانه در سنبله، وزن 100 دانه و عملکرد دانه. میانگین (m) و اثرهای ژن‌ها شامل، اثر افزایشی (d)، اثر غالبیت (h)، اثر متقابل افزایشی × افزایشی [i]، افزایشی× غالبیت [j] و غالبیت × غالبیت [l] برای صفات مختلف مشاهده شد، ولی همه اثرهای ژنی تواما در کلیه صفات مشاهده نشد. اثر غالبیت ژن‌ها مهم‌ترین عامل ژنتیکی کنترل در بیشتر صفات مورد بررسی شناخته شد. علی‌رغم معنی‌دار بودن اثر افزایشی در بیشتر صفات، اهمیت این اثر کمتر از اثر غالبیت بود.ضمناً اپیستازی غالبیت × غالبیت [l] اهمیت بیشتری نسبت به اپیستازی افزایشی × افزایشی [i] داشت و برآوردهای درجه غالبیت مبین کنترل ژنی بیشتر صفات به صورت غالبیت بود. Generation mean analysis (GMA) was used to study the type of gene action and inheritance of grain yield and its components. Generation mean analysis with joint scaling test was performed. This research was conducted at research farm of college of Agriculture at the University of Tehran. The parents and their progenies ( F1, F2, BC1 & BC2) in three mating groups ( Sardari × 7007, Sardari × 7107& 7107 × 5593) were produced and planted using a randomized complete block design with four replications for each mating group. Of four replications in each experiment, two replications for drought and two replications for non-drought condition were used. The eight traits which were evaluated included grain yield, plant height, plant weight, tiller number, spike length, grains per spikes and 100 grain weight. Most of the genetic parameters including mean (m), additive (d), dominant (h), additive × additive [i], additive × dominant [j], and dominant × dominant[l] effects were significant. However, all gene effects were not significant in all traits.The dominant gene effect was the most contributor factor to inheritance of the majority of traits. For the majority of the traits, additive gene effect was significant, but its magnitude was less than dominant gene effect. Also the dominant × dominant[l] epistasis was more important than additive× additive [i] epistasis. The degree of dominance in most of traits indicated the predominance of dominant gene effects. گندم، توارث، عمل ژن، مقاومت، تنش خشکی Wheat, Inheritance, Gene action, Resistance, Drought stress. 201 214 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2-657&slc_lang=fa&sid=1 J. Ahmadi جعفر احمدی Yes S.F.Orang صدیقه فابریکی اورنگ No A.A. Zali عباسعلی زالی No B. Yazdi – Samadi بهمن یزدی صمدی No M. R. Ghannadha محمدرضا قنادها No A. R. Taleei علیرضا طالعی No