fa تأثیر تنش خشکی در مراحل مختلف رشد بر عملکرد و بازده استفاده از آب پنج ژنوتیپ ارزن معمولی (<i>Panicum miliaceum</i>) در خراسان جنوبی عمومی Ggeneral پژوهشي Research به منظور بررسی واکنش ارزن معمولی به تنش خشکی در مراحل مختلف رشد، چهار ژنوتیپ اصلاح شده ارزن معمولی به همراه یک ژنوتیپ از توده محلی بیرجند انتخاب شده، در قالب یک طرح اسپلیت پلات با پنج تیمار آبیاری و سه تکرار در دو منطقه بیرجند و سربیشه (استان خراسان جنوبی) کاشته شد. تیمارهای آبیاری که در کرت‌های اصلی قرار داشت عبارت بود از: شاهد، تنش در مرحله رویشی، تنش در مرحله ظهور خوشه، تنش در مرحله پرشدن دانه و تنش در دو مرحله رویشی و پرشدن دانه. ژنوتیپ‌های ارزن در کرت‌های فرعی قرار داشتند. تنش خشکی در مرحله ظهور خوشه باعث بیشترین کاهش در عملکرد دانه و بازده استفاده از آب شد. کاهش عملکرد عمدتاً از طریق کاهش تعداد دانه در خوشه و کاهش وزن هزار دانه ایجاد شد و تعداد خوشه در متر مربع بین تیمارهای تنش تفاوت زیادی نداشت. اعمال تنش در مرحله رویشی تأثیری بر عملکرد و اجزای عملکرد نداشت. اعمال تنش در مرحله ظهور خوشه به دلیل اثر روی سقط گل‌ها و وزن هزار دانه سبب کاهش شاخص برداشت خوشه در بوته و شاخص برداشت دانه در خوشه گردید. مقایسه ژنوتیپ‌ها نشان می‌دهد ژنوتیپ K-C.M.4 از طریق تولید تعداد خوشه بیشتر و ژنوتیپ K-C.M.9 از طریق تولید دانه‌های سنگین تر دارای عملکرد دانه بیشتری بودند. همین ژنوتیپ‌ها بیشترین بازده استفاده از آب را نیز داشتند و شاخص برداشت اجزای مختلف آنها نیز به طور نسبی بیشتر بود. به لحاظ شوری آب مورد استفاده در آبیاری و حاصل‌خیزی کم خاک در بیرجند، عملکرد ژنوتیپ‌های مختلف در این منطقه کمتر از سربیشه بود. در مجموع می‌توان گفت در این آزمایش ژنوتیپ K-C.M.4 برای هر دو منطقه مناسب تر بود. In order to examine the responses of proso millet (<em>Panicum miliaceum</em>) to drought stress at different growth stages, four breeded genotypes and a local one of proso millet were selected and planted in a split-plot design with five irrigation treatments and three replications.This experiment was conducted in two locations, Birjand and Sarbisheh. Irrigation treatments included well - watered, drought stress at vegetative stage, ear emergence stage, seed filling stage and vegetative and seed filling stages which were considered as main- plots. The first five mentioned genotypes were considered as sub-plots. Drought stress. caused a great reduction in grain yield and WUE at ear emergence stage. This reduction represented itself in the number of seed per ear and the weight of seeds, but it didn’t have any effects on the number of ear. At ear emergence stage, the drought stress increased the floret death and loss of weight of seeds which resulted in the reduction in the harvest index of both ear per plant and seed per plant. Comparison of genotypes indicated that since K-C-M.4 had a greater number of ears and K-C-M.9 had heavier seeds that had higher grain yield. These two genotypes had the highest WUE and their harvest indices were relatively higher. Due to the salinity of water and infertility of soil in Birjand, the grain yield was lower compared with Sarbisheh. In summary, it can be said that genotype K-C-M.4 proved to be more suitable for both areas. تنش خشکی، ارزن معمولی، بازده استفاده از آب، شاخص برداشت Drought stress, Proso millet, Water use efficiency, Harvest index. 215 227 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2-658&slc_lang=fa&sid=1 M.J. Seghatoleslami محمد جواد ثقه‌الاسلامی Yes M. Kafi محمد کافی No I. Majidi اسلام مجیدی هروان No G. Nour-Mohammadi قربان نورمحمدی No F. Darvish فرخ درویش No