fa برآورد پارامترهای ژنتیکی عملکرد دانه گندم و خصوصیات مرتبط با آن به روش تلاقی دای‌آلل در شرایط رطوبتی مطلوب و تنش خشکی عمومی Ggeneral پژوهشي Research به منظور برآورد پارامترهای ژنتیکی و تعیین چگونگی کنترل ژنتیکی صفات عملکرد و اجزای عملکرد گندم و هم‌چنین تعیین اثر محیط بر برآورد این پارامترها، از طرح تلاقی‌های دای‌آلل یک طرفه با 8 والد استفاده گردید. دراین مطالعه نتاج F2 تلاقی‌ها به همراه والدین آنها در دو آزمایش مجزا یکی تحت شرایط رطوبتی مطلوب و دیگری تحت شرایط تنش خشکی انتهایی، بر پایه طرح بلوک‌های کامل تصادفی در سه تکرار در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه شهرکرد مورد ارزیابی قرار گرفتند. میانگین مربعات محیط و هم‌چنین اثر متقابل ژنوتیپ × محیط برای صفات طول سنبله و تعداد دانه در سنبله معنی‌دار بودند. واریانس قابلیت ترکیب‌پذیری عمومی (GCA) برای کلیه صفات مورد بررسی به جز تعداد پنجه بارور در محیط بدون تنش و عملکرد بوته در محیط تحت تنش خشکی، در هر دو محیط معنی دار گردید. واریانس قابلیت ترکیب‌پذیری خصوصی(SCA) برای ارتفاع بوته در محیط بدون تنش و برای تعداد پنجه بارور و عملکرد بوته در هر دو محیط معنی‌دار بود ولی برای بقیه صفات در هیچ یک از دو محیط معنی‌دارنگردید. نسبت بالا و معنی‌دار واریانس قابلیت ترکیب‌پذیری عمومی به واریانس ترکیب‌پذیری خصوصی برای ارتفاع بوته، طول سنبله وتعداد دانه در سنبله در هر دو محیط و برای تعداد سنبلچه در سنبله در محیط تنش خشکی حاکی از سهم بیشتر آثار افزایشی ژن‌ها در کنترل ژنتیکی این صفات بود. برآورد پارامترهای ژنتیکی نشان داد که صفات ارتفاع بوته، طول سنبله و تعداد دانه در سنبله در هر دو محیط و تعداد سنبلچه در سنبله در محیط تنش خشکی تحت تأثیر غالبیت نسبی ژن‌ها قرار داشتند ولی صفات تعداد پنجه بارور و عملکرد بوته در هر دو محیط و تعداد سنبلچه در سنبله در محیط بدون تنش تحت کنترل اثر فوق غالبیت ژن‌ها بودند. Half diallel crosses of eight bread wheat cultivars were used to estimate the genetic parameters and types of genetic control for yield and yield components, and to determine the effects of environmental factors on these parameters. Parents and their F2 hybrids were grown in a randomized block design under irrigated and stressed (terminal drought) conditions. For all traits, except for number of spikelets per spike and number of grain per spike, the effect of environment (irrigated v.s stressed) and genotype by environment interaction were significant. The mean square of GCA for all characters was significant in both environments, except for number of fertile tillers in the irrigated condition and grain yield in the stressed conditions. The mean square of SCA was significant for plant height only in the irrigated condition, while for number of fertile tillers and grain yield it was significant in both conditions. The high significant ratios of GCA to SCA mean square indicated the importance of additive genetic effects on controlling plant height, spike length number of grain per spike in both environments and number of spikelets per spike in the stressed condition. The parameter estimation revealed partial dominance gene actions for plant height, spike length and grain per spike in both environments, and number of spikelets per spike in stressed environment, whereas over-dominance gene actions were observed for the other traits in one or both conditions. گندم،‌تلاقی دای آلل، ترکیب‌پذیری،‌ اثر ژنی، اثر محیط Wheat, Diallel cross, Combining ability, Gene effect, Environmerrtal effect. 229 241 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2-659&slc_lang=fa&sid=1 S. Tahmasebi سیروس طهماسبی Yes M. Khodambashi محمود خدامباشی No A.Rezai عبدالمجید رضائی No