fa اثر سطوح مختلف حذف برگ در مراحل زایشی گیاه بر عملکرد دانه و درصد روغن دو رقم هیبرید آفتابگردان عمومی Ggeneral پژوهشي Research به منظور پی بردن به اثر سطوح مختلف حذف برگ در مراحل مختلف دوره زایشی آفتابگردان بر عملکرد دانه و درصد روغن و تعیین حساسترین مرحله به حذف برگ‌ها، این آزمایش در سال 1383 به صورت کرت‌های دو بار خرد شده در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی و در سه تکرار در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه ارومیه اجرا گردید. فاکتور اصلی شامل دو رقم اروفلور و آلستار، فاکتور فرعی شامل حذف برگ در چهار مرحله زایشی ستاره‌ای شکل بودن گل آذین(₂ R)، مرحله گرده افشانی ( ₅ R)، مرحله شروع دانه بندی (R₆) ومرحله اتمام دانه بندی (R₇) و فاکتور فرعی فرعی شامل چهار سطح حذف برگ (%0 به عنوان شاهد، 25%، 50 %و 75%) بود. کاشت در تاریخ 2 خرداد انجام شد. میانگین‌های اثر متقابل سه گانه فاکتورها نشان داد که در هر دو رقم اروفلور و آلستار درصدهای مختلف حذف برگ در مرحله R₂ کاهش معنی دار عملکرد دانه در هکتار و درصد روغن را موجب گردیده که بیشترین میزان این کاهش مربوط به 75 درصد حذف برگ در این مرحله بود و در مراحل R₅ و ₆R ، درصدهای حذف برگ 50 و 75 درصد کاهش معنی دار عملکرد دانه در هکتار را نسبت به شاهد موجب گردید، در مرحله ₇ Rو در رقم اروفلور، درصدهای مختلف حذف برگ تأثیر معنی‌داری بر عملکرد دانه در هکتار نشان نداد، در حالی که در رقم آلستار این تفاوت با 75 درصد حذف برگ در مقایسه با شاهد معنی دار بود هم‌چنین میانگین‌های اثر متقابل سه گانه بین فاکتورها نشان داد که در مرحله ₇ _�R، هیچ یک از درصدهای حذف برگ تفاوت معنی‌داری بر درصد روغن نداشت. با توجه به این که مرحله تشکیل و پر شدن دانه‌ها بعد از زمان حذف برگ‌ها در مراحل R₂ و R₅ واقع شده بود، بیشترین تغییرات ناشی از حذف برگ‌ها، در صفات مرتبط با عملکرد نظیر تعداد دانه‌های پر در طبق و وزن هزاردانه در مراحل ₂ R و ₅ R مشاهده گردید و به تبع آن، کاهش در عملکرد دانه و روغن حاصل شد که در صورت بروز هر نوع خسارت به برگ‌ها در این مراحل مخصوصاً با درصدهای 50 و 75 درصد، به دلیل اقتصادی نبودن ادامه کشت می‌توان پیشنهاد کرد که زارع کشت را ادامه نداده و نسبت به انجام کشت جایگزین اقدام کند. To determine the effects of different intensities of leaf removal at different reproduction stages of sunflower on seed yield and oil percentage, and the most sensitive stages to defoliation, an experiment was carried out by split-spilt plot design in randomized complete block with 3 replications at research farm, College of Agric. Urmia University, in 2004. The main factor, sub factor and sub-sub factor in our experiment were: 1. two cultivars, Uroflor and Alstar, 2. defoliation at four reproduction stages, star shape of inflorescence (R₂), pollination stage (R₅), seed setting initiation (R₆) and final period of seed setting (R₇), and 3. four defoliation intensities ( 0% as an undefoliated control, 25%, 50% and 75% ). Seeding was accomplished on May 23. Average triple factor interactions verified that different defoliations at R₂ stage have significantly reduced seed yield and oil percentage of both Uroflor and Alstar cultivars. Out of this reduction, 75 percent defoliation at R₂ was the most, while at R₅ and R₆ stages 50 and 75 defoliation caused significant reduction on seed yield in comparison with control. At R₇ stage different defoliations had no significant effect on seed yield of Uroflor cultivar, while, on Alstar cultivar, 75 percent defoliation at R₇ stage caused significant difference in relation to control. Also average triple interaction among factors showed that none of defoliation percentages had significant effect on oil percentage. In view of the fact that, seed development and filling occurred after defoliation at R₂ and R₅ , the most variation resulted from defoliation of valued traits like number of filled seed per head and weight of 1000 seeds, observed at R₂ and R₅stages and consequently reduced seed and oil yields. On the bases of this experiment it could be concluded that sunflower cultivation with losses of 50 and 75 percent will be economically unprofitable and it will be more desirable to replace it with any other suitable crop in the region. آفتابگردان، حذف برگ، عملکرد دانه، درصد روغن Sunflower, Defoliation, Seed yield, Oil percentage. 245 256 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2-701&slc_lang=fa&sid=1 S. Abdi سکینه عبدی Yes A. Fayaz Moghadam امیر فیاض مقدم No M. Ghadimzadeh مرتضی قدیم زاده No