fa تأثیر گرده افشانی برکمیت و کیفیت بذر سه رقم پائیزه کلزا<span dir=ltr>(<i>Brassica napus</i> L.)</span> در منطقه اصفهان عمومی Ggeneral پژوهشي Research در تولید بذر کلزا ، تلقیح و باروری گل‌های آن دارای اهمیت ویژه می‌باشد. به منظور مطالعه تأثیر حشرات گرده افشان، برکمیت وکیفیت بذر کلزا، سه رقم کلزا به اسامی اکاپی، طلایه و اس.ال.ام. انتخاب و در آزمایشی به صورت کرت‌های خرد شده در قالب بلوک‌های کامل تصادفی در چهار تکرار در اصفهان مورد مقایسه قرارگرفتند. کرت‌های اصلی ارقام کلزا و کرت‌های فرعی شامل گرده افشانی‌ آزاد و جلوگیری ‌ازگرده افشانی‌ حشرات با کشیدن توری پارچه‌ای روی بوته‌ها بود. نتایج نشان داد که به‌طور میانگین بوته‌های گرده‌افشانی شده توسط حشرات 5/10 روز زودتر از بوته‌های گرده افشانی نشده قابل برداشت بودند. گرده افشانی موجب افزایش تعداد غلاف در بوته، تعداد دانه در غلاف و وزن هزار دانه به ترتیب به میزان 3/14، 5/23 و 10 درصد شد. هم‌چنین عملکرد دانه در اثرگرده افشانی توسط حشرات 53 درصد افزایش یافت. گرده افشانی موجب کاهش رطوبت بذر به میزان 15/3 درصد شد ولی روی درصد روغن و درصد جوانه‌زنی اختلاف معنی‌داری را نداشت. هم‌چنین زمان لازم برای جوانه زدن بذر حدود 3 ساعت کاهش یافت. بین ارقام مختلف از نظر درصد روغن و تعداد ساعات لازم برای جوانه‌زنی بذر اختلاف معنی داری وجود داشت.کمترین درصد روغن به رقم اکاپی (8/40 درصد) و بیشترین مقدار آن به رقم طلایه (5/45 درصد) تعلق داشت. اثر متقابل بین رقم و گرده افشانی از نظر زمان لازم تا رسیدن بذر، درصد روغن و درصد رطوبت بذر معنی‌دار بود، به‌طوری که تأثیر گرده افشانی برای ارقام مختلف از نظر این سه صفت متفاوت بود. Pollination and fertilization of canola flowers are the main factors of canola seed production. In order to study the effects of insect pollinators on seed quantity and quality of three chosen cultivars of canola, namly, S.L.M., Okapi and Talaye, a split plot experiment in a complete randomized block design with four replications was carried out in Isfahan region. Main plots consisted of canola cultivars, and subplots consisted of open pollination and non-pollination by insects. Results indicated that the time to seed ripening in pollinated plots was 10.5 days less than those of non-pollinated plots. Pollination by insects increased the number of pods per plant, number of seeds per pod and weight of 1000 seeds, by 14.3%, 23.5% and 10%, respectively. Grain yield also increased by 53% in pollinated plots. Pollination decreased seed moisture percentage by 3.15%, but its effect on seed oil percentage and germination percentage were not significant. Time to seed germination of plants of pollinated plots decreased three hours. Cultivars were significantly different in seed oil percentage and time to seed germination. Talaye cultivar produced the highest amount of oil (45.5%), while Okapi produced the lowest (40.8%). There were significant interactions between cultivars and pollination in terms of seed ripening, oil percentage and moisture of seeds, and the effects of pollination was different in different cultivars. رقم، کلزا، کمیت و کیفیت بذر، گرده افشانی Cultivar, Canola, Seed quality and quantity, Pollination. 267 276 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2-703&slc_lang=fa&sid=1 M. R. Pordel محمدرضا پردل Yes R. Ebadi رحیم عبادی No M. Mobli مصطفی مبلی No B. Hatami بیژن حاتمی No