fa تأثیر جبرلین و سرمای مرطوب بر شکست خواب بذر کما .<i>Ferula ovina</i> Boiss عمومی Ggeneral پژوهشي Research گیاه کما یکی از گیاهان علوفه‌ای است که جوانه‌زنی بذرهایش با مشکل مواجه است. خصوصیات خواب دانه و شرایط بهینه جوانه‌زنی بذرهای این گیاه تا کنون توصیف نشده است. تحقیق حاضر به منظور بررسی اثر استفاده از جبرلین و سرمادهی مرطوب روی تحریک جوانه‌زنی بذرهای کما طراحی شده است. در ابتدا یک آزمایش فاکتوریل در قالب یک طرح کاملاً تصادفی در شش تکرار برای ارزیابی فاکتورهای: مدت زمان سرمادهی مرطوب در C 3 ° در 5 سطح (9و0،3،5،7، هفته)، غلظت‌های GA₃ در سه سطح (PPm 0،500،1000) و زمان تیمار GA₃ در سه سطح ( قبل از سرمادهی، حین مدت سرمادهی و پس از سرمادهی) به اجرا در آمد. در دومین آزمایش، اثر مدت زمان سرمادهی و جبرلین روی T₅₀ بذور در 6 تکرار مورد بررسی قرار گرفت. بهترین تیمار برای تحریک جوانه‌زنی بذرهای کما 7 هفته سرمادهی مرطوب در C 3 ° و یا 3 هفته سرمادهی همراه با فرو بردن در محلول  500PPm GA₃ بود. این تیمارها به طور معنی‌داری در مقایسه با نمونه‌های شاهد، درصد جوانه‌زنی بذرهای را افزایش و در مقابل زمان رسیدن به 50% جوانه‌زنی بذرهای (T₅₀) را کاهش دادند. افزودن GA₃ در حین مدت زمان سرمادهی بسیار مؤثرتر بود و افزودن GA₃ پس از زمان سرمادهی هیچ افزایش معنی‌داری در درصد جوانه‌زنی ایجاد نکرد. هم‌چنین افزایش غلظت از  500PPm به  1000PPm GA₃ تأثیر معنی‌داری نداشت و نمی‌توانست کلاً جای تأثیر سرما را بگیرد. نتایج نشان می‌دهند که دانه‌های بذور کما یک نوع خواب فیزیولوژیکی درونی را نشان می‌دهند که می‌تواند به وسیله تیمارهای سرمادهی مرطوب و جبرلین رفع شود. <em>Ferula ovina</em> Boiss. is one of grazing species whose seed germination faces certain problems. The dormancy characteristics of and optimum conditions for seed germination of this species have not been investigated so far. The present research was designed to investigate the effect of GA₃ and moist chilling on seed germination of this plant. At first, a factorial the experiment in a completely randomized design with 6 replicates was performed to evaluate the factors: cold period in 0-3 °C (0,3,5,7,9 weeks), GA₃ concentrations (0,500,1000 PPm) and time of GA₃ (before cold, during cold, after cold). In the second experiment, the effect of cold duration and GA on T₅₀ <em>Ferula </em>seed was investigated in 6 replications. The best treatment was moist chilling for 7 weeks at 3 C or 3 weeks of moist chilling together with soaking in 500 PPm GA₃ solution for 12 h. These treatments significantly increased germination percentage and decreased the time of for germination by 50% (T₅₀) compared to control. The addition of GA₃, together with cold duration was more effective than its application before cold period, addition of GA₃ after cold period, no further increase in germination occurred. Also increasing GA₃ concentration (500 to 1000 PPm) did not have any significant effect on the percentage of germination and could not replace the total need for pre chilling. The results showed that <em>Ferula ovina</em> seeds display an endophysiological dormancy that can be released by GA₃ and moist chilling treatment. سرمادهی مرطوب، جبرلین، شکست خواب دانه، کما Moist-chilling , GA₃ , Seed dormancy breaking, Ferula ovina. 471 482 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2-720&slc_lang=fa&sid=1 R. Amoaghaei ریحانه عموآقایی Yes